Tương lai làm cha mẹ: Chủ động từ hôm nay để không bỏ lỡ cơ hội ngày mai

Ngày 10/6, Đoàn Thanh niên Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) tổ chức tọa đàm "Tương lai làm cha mẹ: Chủ động từ hôm nay" với sự tham gia của BSCKI Nguyễn Thành Trung, Trưởng khoa Khám bệnh và ThS.BS Trịnh Thị Thúy, Phó Trưởng khoa Phẫu thuật - Gây mê hồi sức, Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội. Chương trình thu hút sự quan tâm của người trẻ xoay quanh một vấn đề đang ngày càng hiện hữu trong xã hội hiện đại: xu hướng kết hôn muộn, sinh con muộn và sinh ít con.

Theo Báo cáo Quốc gia về Đăng ký và Thống kê hộ tịch công bố năm 2025, tuổi trung bình của phụ nữ Việt Nam khi sinh con đã tăng lên 28,8 tuổi. Trong khi đó, tổng tỷ suất sinh giảm xuống còn khoảng 1,91 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế là 2,1 con/phụ nữ và là mức thấp nhất từng được ghi nhận.

Người trẻ không hẳn không muốn sinh con

Tại tọa đàm, các chuyên gia cho rằng đằng sau những con số thống kê là sự thay đổi trong lựa chọn sống của thế hệ trẻ. Nhiều người ưu tiên phát triển sự nghiệp, mong muốn ổn định tài chính trước khi lập gia đình hoặc sinh con. Một bộ phận khác muốn dành thêm thời gian cho bản thân trước khi bước vào những trách nhiệm lâu dài của hôn nhân và làm cha mẹ.

Theo BSCKI Nguyễn Thành Trung, đây là xu hướng xã hội mà Việt Nam cũng như nhiều quốc gia đang phải đối mặt.

"Trong quá trình thăm khám, chúng tôi gặp nhiều nhóm bệnh nhân khác nhau. Có người chưa sẵn sàng về kinh tế, tinh thần hoặc thời gian. Có người tập trung phát triển sự nghiệp nên trì hoãn kết hôn và sinh con. Nhưng cũng có những trường hợp chưa nhận thức đầy đủ về giới hạn sinh học của khả năng sinh sản", bác sĩ Trung chia sẻ.

Bác sĩ cho biết nhiều người trẻ vẫn cho rằng khả năng sinh sản có thể duy trì ổn định đến tuổi 40 hoặc muộn hơn, trong khi thực tế dự trữ sinh sản của phụ nữ suy giảm theo thời gian và không thể phục hồi.

Khi cơ hội sinh sản bị giới hạn bởi thời gian

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại chương trình là câu chuyện về "đồng hồ sinh học" của cả nam và nữ.

Theo ThS.BS Trịnh Thị Thúy, phụ nữ được sinh ra với số lượng noãn hữu hạn. Khả năng sinh sản bắt đầu từ tuổi dậy thì và kết thúc khi bước vào giai đoạn mãn kinh. Điều đó đồng nghĩa với việc cơ hội làm mẹ của phụ nữ chịu tác động trực tiếp từ tuổi tác.

"Phụ nữ có độ tuổi vàng để sinh sản. Từ sau tuổi 35, khả năng sinh sản bắt đầu suy giảm rõ rệt và nguy cơ gặp các biến chứng thai kỳ cũng tăng lên", bác sĩ Thúy cho biết.

Phân tích sâu hơn về vấn đề này, BSCKI Nguyễn Thành Trung cho rằng giai đoạn từ 25 đến 30 tuổi được xem là thời điểm thuận lợi nhất để mang thai và sinh con.

Ở độ tuổi này, chất lượng trứng tốt, khả năng thụ thai tự nhiên cao hơn và nguy cơ tai biến sản khoa thấp hơn. Sau tuổi 30, khả năng sinh sản bắt đầu giảm dần; từ 35 tuổi trở đi, tốc độ suy giảm diễn ra nhanh hơn. Đặc biệt sau tuổi 40, khả năng có thai tự nhiên chỉ còn khoảng 5-10%.

"Điều quan trọng là dự trữ buồng trứng của phụ nữ chỉ giảm dần theo thời gian chứ không thể tăng thêm", bác sĩ Trung nhấn mạnh.

Đối với nam giới, quá trình sản xuất tinh trùng diễn ra liên tục trong suốt cuộc đời. Tuy nhiên, tuổi tác vẫn ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng và khả năng sinh sản.

Theo bác sĩ Thúy, nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy nam giới từ 40 tuổi trở lên có nguy cơ gia tăng các bất thường về ADN tinh trùng, từ đó ảnh hưởng tới khả năng thụ thai và sức khỏe của thế hệ sau.

Chủ động để không bỏ lỡ cơ hội làm cha mẹ

Từ thực tế điều trị, các chuyên gia cho rằng một trong những hạn chế phổ biến hiện nay là nhiều người chỉ tìm đến cơ sở y tế khi đã gặp khó khăn trong việc có con.

Theo các bác sĩ, việc khám sức khỏe sinh sản định kỳ, khám tiền hôn nhân hoặc đánh giá khả năng sinh sản từ sớm có thể giúp phát hiện và xử lý nhiều vấn đề trước khi cơ hội sinh sản suy giảm theo tuổi tác.

Trong bối cảnh ngày càng nhiều người kết hôn và sinh con muộn, các biện pháp bảo tồn khả năng sinh sản như lưu trữ trứng, tinh trùng hoặc phôi cũng đang được quan tâm nhiều hơn.

BSCKI Nguyễn Thành Trung cho biết đây là xu hướng phổ biến tại nhiều quốc gia phát triển và đang dần được người trẻ Việt Nam tiếp cận như một giải pháp dự phòng cho tương lai. Tuy nhiên, công nghệ hỗ trợ sinh sản không thể thay thế hoàn toàn những lợi thế sinh học của tuổi trẻ.

Không chỉ là vấn đề của mỗi gia đình, xu hướng sinh ít con và sinh con muộn đang đặt ra những thách thức đối với công tác dân số trong dài hạn.

Hiện nay, nhiều địa phương đã triển khai các chính sách nhằm ứng phó với tình trạng mức sinh giảm. Bên cạnh đó, các chương trình tư vấn sức khỏe sinh sản, khám tiền hôn nhân và hỗ trợ cộng đồng cũng đang được mở rộng nhằm giúp người dân có thêm thông tin và điều kiện để chủ động xây dựng kế hoạch gia đình phù hợp.

Thông điệp xuyên suốt của tọa đàm là mỗi người có quyền lựa chọn thời điểm làm cha mẹ theo hoàn cảnh và mong muốn của mình. Tuy nhiên, để quyền lựa chọn ấy luôn được giữ vững, người trẻ cần hiểu đúng về những giới hạn sinh học và chủ động chuẩn bị cho tương lai ngay từ hôm nay.