Đồng bào Cao Lan sinh sống tại làng Khe Thuyền, xã Hồng Sơn, tỉnh Tuyên Quang.(ảnh: Diêu Hiệp)
Giữa nhịp sống hiện đại nơi miền sơn cước, người dân làng Khe Thuyền, xã Hồng Sơn, tỉnh Tuyên Quang vẫn đều đặn cất lên những câu hát Sình ca mượt mà, tha thiết như cách gìn giữ hồn cốt văn hóa dân tộc Cao Lan qua nhiều thế hệ.
Dân tộc Cao Lan (hay còn gọi là Sán Chay) là một trong những dân tộc thiểu số sinh sống lâu đời trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang. Không chỉ lưu giữ những nét đặc sắc trong trang phục, phong tục tập quán, đồng bào Cao Lan còn nổi tiếng với đời sống văn hóa, văn nghệ phong phú, đặc biệt là làn điệu hát Sình ca và các điệu múa dân gian truyền thống.
Trang phục truyền thống của người Cao Lan tại xã Hồng Sơn.
Người Cao Lan xưa thường mặc trang phục chàm giản dị nhưng tinh tế. Nam giới mặc áo chàm, đội mũ nồi, quần nâu; phụ nữ mặc váy chàm, áo tứ thân, đầu đội khăn chàm, đeo trang sức bạc với vòng cổ, vòng tay và dây xà tích. Ngày nay, trang phục đã có nhiều thay đổi, song vẫn giữ được màu sắc và nét riêng đặc trưng của dân tộc.
Tại làng Khe Thuyền, xã Hồng Sơn (Tuyên Quang) nơi có 351 hộ dân, trong đó đồng bào Cao Lan chiếm khoảng 98%, việc gìn giữ văn hóa truyền thống luôn được người dân đặc biệt quan tâm. Hơn 2 năm qua, Câu lạc bộ hát Sình ca làng Khe Thuyền đã trở thành điểm tựa tinh thần, góp phần gìn giữ và lan tỏa những câu hát cổ giữa đời sống hiện đại.
Một làn điệu hát Sình Ca của người Cao Lan ở xã Hồng Sơn, tỉnh Tuyên Quang. (Clip: Diêu Quang Hiệp)
Theo các cao niên trong làng, hát Sình ca (còn gọi là Sịnh ca) là nét đẹp văn hóa không thể thiếu. Theo tiếng Cao Lan, "Sình", "sềnh" mang ý nghĩa gắn với thần linh, những đấng có uy lực như thần sông, thần núi. Trong cách gọi dân gian, "Sình" nghĩa là xướng, còn "ca" là hát lên.
Sình ca là hình thức hát đối đáp giữa nam và nữ. Những cuộc hát có thể kéo dài suốt 12 đêm, mỗi đêm lại mang một chủ đề riêng như tình yêu quê hương, đất nước, thiên nhiên, tình yêu đôi lứa, lao động sản xuất hay khát vọng về cuộc sống hạnh phúc.
Ông Trần Thế Lan, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ hát Sình ca làng Khe Thuyền cho biết, câu lạc bộ hiện có 27 thành viên, người lớn tuổi nhất ngoài 80 tuổi, nhỏ nhất mới 14 tuổi. Mỗi tuần, các thành viên lại tập trung sinh hoạt vào tối thứ Bảy hoặc Chủ nhật để cùng hát, cùng truyền dạy tiếng nói và làn điệu truyền thống cho lớp trẻ.
Ông Trần Thế Lan, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ hát Sình ca làng Khe Thuyền, xã Hồng Sơn.
"Ngay khi địa phương triển khai chủ trương bảo tồn văn hóa dân tộc, chúng tôi đã nghĩ phải thành lập câu lạc bộ để giữ gìn văn hóa của dân tộc mình. Ban đầu, các cụ cao tuổi và bà con trong làng đều rất ủng hộ. Kinh phí, trang phục hay nhạc cụ đều do các thành viên tự đóng góp", ông Lan chia sẻ.
Hát Sình ca gắn liền với các hoạt động đời sống thường ngày của người dân Cao Lan.
Bà Lý Thị Dương, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Khe Thuyền 1 cho biết, hát Sình ca là loại hình dân ca truyền thống của dân tộc Cao Lan, được lưu truyền qua nhiều thế hệ bằng hình thức truyền miệng.
Theo bà Dương, hát Sình ca luôn gắn liền với những điệu múa uyển chuyển, tái hiện sinh động đời sống thường ngày của người dân như đi tra lúa, xúc tép hay lên nương lao động. Mỗi động tác, mỗi lời ca đều chứa đựng những thông điệp về tình người, tình quê hương và tình yêu đôi lứa, tạo nên sức hấp dẫn riêng của loại hình nghệ thuật dân gian này.
"Hát Sình ca là sự kết hợp hài hòa giữa lời hát và điệu múa, vừa gần gũi, mộc mạc nhưng cũng rất sâu lắng", bà Dương chia sẻ.
Cũng theo bà Dương, hát Sình ca được chia thành hai loại hình gồm Sình ca ban ngày và Sình ca ban đêm. Trong đó, Sình ca ban ngày thường được tổ chức trong các lễ hội đầu xuân, đám cưới, đám tang hoặc trong lao động sản xuất.
Còn Sình ca ban đêm là loại hình phong phú và đặc sắc nhất, chủ yếu diễn ra trong không gian nhà sàn, kéo dài từ 11 đến 12 đêm tùy theo sự hấp dẫn của từng nhóm hát. Đây cũng là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng đặc trưng của người Cao Lan từ bao đời nay.
Bà Lý Thị Dương, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Khe Thuyền 1, xã Hồng Sơn.
"Từ khi thành lập câu lạc bộ, tình làng nghĩa xóm càng thêm gắn bó. Chúng tôi cũng thường xuyên dạy các cháu giữ gìn tiếng nói của người Cao Lan, biết kính trọng người già và trân trọng những truyền thống tốt đẹp của dân tộc", bà Dương chia sẻ.
Theo bà Dương, điều mong mỏi nhất là các nghệ nhân lớn tuổi có thể tiếp tục truyền dạy cho con cháu để tiếng hát Sình ca không bị mai một theo thời gian.
Bà Nguyễn Thị Hạnh, Phó Chủ tịch UBND xã Hồng Sơn.
Từ góc độ địa phương, bà Nguyễn Thị Hạnh, Phó Chủ tịch UBND xã Hồng Sơn đánh giá, Câu lạc bộ Sình ca Khe Thuyền là một trong những hạt nhân quan trọng góp phần xây dựng khối đại đoàn kết tại địa phương.
"Đây không chỉ là hoạt động bảo tồn văn hóa mà còn là món ăn tinh thần của người dân. Địa phương luôn quan tâm, động viên, hỗ trợ cơ sở vật chất và khích lệ các nghệ nhân để các bác yên tâm truyền dạy cho thế hệ trẻ", bà Hạnh cho biết.
Cũng theo lãnh đạo UBND xã Hồng Sơn, địa phương đang định hướng gắn việc bảo tồn văn hóa Cao Lan với phát triển du lịch cộng đồng, giới thiệu tới du khách những nét đặc sắc về phong tục, tập quán, tiếng hát Sình ca và di tích lịch sử "Tiếng trống Khe Thuyền".
"Chúng tôi mong muốn tiếng hát Sình ca sẽ không chỉ vang mãi ở Khe Thuyền mà còn lan tỏa tới nhiều nơi khác, trở thành niềm tự hào chung của người dân xã Hồng Sơn", bà Hạnh nhấn mạnh.
Em Đàm Minh Hằng, học sinh lớp 8A, Trường THCS Văn Phú, xã Hồng Sơn.
Là một trong những thành viên nhỏ tuổi của câu lạc bộ, em Đàm Minh Hằng, học sinh lớp 8A, Trường THCS Văn Phú, xã Hồng Sơn cho biết em đã tham gia học hát Sình ca được gần một năm.
"Buổi tối học xong con sang tập hát cùng các bà. Có những đoạn hát khá khó nhưng con rất thích. Con mong là điệu hát Sình ca của làng Khe Thuyền sẽ được nhiều người biết đến hơn nữa", Minh Hằng chia sẻ.
Theo ông Trần Thế Lan, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ hát Sình ca làng Khe Thuyền, khó khăn lớn nhất hiện nay là giới trẻ có nhiều sự lựa chọn về các loại hình giải trí hiện đại. Vì vậy, các thành viên câu lạc bộ phải đến từng gia đình tuyên truyền, vận động để các em hiểu ý nghĩa của Sình ca và tham gia sinh hoạt.
"Điều đáng mừng là hiện nay đã có thêm nhiều bạn trẻ tham gia hát Sình ca. Chúng tôi mong muốn các thế hệ trẻ tiếp tục học tiếng nói, học làn điệu dân tộc để giữ gìn bản sắc văn hóa của cha ông", ông Lan nói.
Dưới chế độ phong kiến, thôn Khe Thuyền thuộc tổng Đồng Văn, phủ Đoan Hùng, chấn Sơn Tây, bao gồm 4 bản là: Khe Thuyền, Giếng Bọc, Gò Kiêu và Đồng Mụng. Năm 1884, thực dân Pháp đánh chiếm Tuyên Quang, xã Khe Thuyền bị đặt dưới ách cai trị hà khắc của thực dân, phong kiến. Nhân dân phải làm thuê với tiền công rẻ mạt và thường xuyên bị chúng đánh đập, bóc lột, quỵt công, đồng thời còn phải gánh chịu chế độ thuế khóa hết sức nặng nề với nhiều loại thuế khác nhau như: Thuế thân, thuế điền, thuế thổ trạch...
Vốn có lòng yêu quê hương đất nước nồng nàn, không chịu khuất phục trước áp bức bất công của bọn đế quốc, phong kiến, vào những năm 1936 nhân dân các dân tộc trong xã Khe Thuyền đã nhiều lần nổi dậy chống nộp tô liên đới, chống sưu cao thuế nặng, phong trào đấu tranh đã ảnh hưởng khắp vùng phía nam tỉnh Tuyên Quang, vùng Đoan Hùng - Phú Thọ và Lập Thạch - Vĩnh Phúc và giành được thắng lợi.
Đầu năm 1945 phong trào cách mạng ở thượng huyện Sơn Dương phát triển mạnh mẽ, đồn Đăng Châu và cả vùng thượng huyện Sơn Dương được hoàn toàn giải phóng, Châu Tự Do được thành lập. Luồng gió tự do từ thượng huyện tràn xuống đã khích lệ phong trào cách mạng vùng trung và hạ huyện Sơn Dương, trong đó có xã Hồng Sơn phát triển nhanh chóng. Tháng 5 năm 1945, đồng chí Lê Dục Tôn và đội cứu quốc quân đã về hoạt động tại thôn Khe Thuyền. Đại bản doanh đóng tại nhà ông Đàm Công Thành, tại đây đội cứu quốc quân và nhân dân địa phương đã tổ chức lễ ăn thề.
Các ý kiến đều thống nhất khẳng định rằng Tiếng trống Khe Thuyền là dấu mốc mở đầu cho những thắng lợi quan trọng trong phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân vùng hạ Sơn Dương. Những đóng góp của nhân dân thôn Khe Thuyền, xã Hồng Sơn đã góp phần quyết định vào việc giành chính quyền và xây dựng chính quyền cách mạng ở địa phương, trở thành biểu tượng về lòng yêu nước và tinh thần tự chủ dân tộc, khơi dậy niềm tự hào cho các thế hệ hôm nay.
Một số hình ảnh giao lưu hát Sình Ca tại xã làng Khe Thuyền, xã Hồng Sơn
Bạn không thể gửi bình luận liên tục.
Xin hãy đợi 60 giây nữa.