Ứng dụng công nghệ trong bảo tồn voọc mông trắng

Voọc mông trắng là loài linh trưởng đặc hữu chỉ có ở Việt Nam, hiện được xếp ở mức "cực kỳ nguy cấp" trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ IUCN. Loài này từng phân bố khá rộng ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ, nhưng nhiều thập kỷ bị săn bắt, mở đường và khai thác đá khiến môi trường sống của loài thu hẹp.

Sau nhiều nỗ lực bảo tồn của các cơ quan chức năng cùng chính quyền địa phương, từ vài chục các thể voọc được phát hiện ban đầu, đến nay con số qua những đợt khảo sát mới đây đã lên tới gần 500 cá thể. Tuy nhiên, loài linh trưởng đặc hữu này vẫn còn tồn tại nhiều nguy cơ do vướng mắc giữa nhu cầu phát triển kinh tế và bảo tồn hệ sinh thái núi trên núi đá vôi. 

Bên dưới tán rừng trên núi đá vôi Kim Bảng là nơi sinh sống của hơn 100 cá thể voọc mông trắng, một trong 25 loài linh trưởng nguy cấp nhất trên thế giới, đồng thời cũng là loài đặc hữu chỉ có ở Việt Nam. 

Khác với quần thể voọc mông trắng Vân Long hay quần thể voọc Cát Bà, có thể dễ dàng quan sát bằng các ống kính tele khi di chuyển trên thuyền, quần thể voọc mông trắng Kim Bảng khó quan sát hơn rất nhiều do tập tính sinh sống và địa hình núi đá vôi hiểm trở khó tiếp cận. Nhằm đánh giá sự sinh trưởng, phát triển, cũng như thống kê số lượng để đưa ra những phương án bảo tồn, mới đây Trung tâm bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam đã sử dụng flycam trang bị camera ảnh nhiệt để dễ dàng phát hiện ra các quần thể voọc dưới tán rừng. Kết quả sau 2 năm khảo sát cho thấy các đàn voọc Kim Bảng đang sinh trưởng và phát triển tốt với số lượng cá thể tăng lên nhanh chóng.

Dù có dấu hiệu phục hồi tốt sau một thời gian dài bị săn bắn trái phép, tuy nhiên môi trường sống của voọc mông trắng - đặc biệt là tại Kim Bảng, Ninh Bình vẫn đang bị tác động do những hoạt động phát triển kinh tế. 

Các nghiên cứu của Tổ chức Bảo tồn Động thực vật hoang dã Quốc tế (FFI) cho thấy môi trường sống của đàn Voọc mông trắng trên địa bàn tỉnh đang đứng trước các mối đe dọa nghiêm trọng do các hoạt động của con người gây ra bao gồm tình trạng săn bắn, khai thác đá, xâm lấn để trồng trọt và chăn nuôi dẫn đến tình trạng suy giảm diện tích sinh cảnh. 

Hiện nay, trên địa bàn Kim Bảng có rất nhiều doanh nghiệp khai thác đá, hoạt động này ngày càng làm tăng sự đe dọa đối với loài Voọc. Chính vì vậy những giải pháp của Chính phủ và địa phương trong thời gian gần đây, như thành lập khu bảo tồn loài - sinh cảnh voọc mông trắng Kim Bảng trong năm 2026 được kỳ vọng sẽ là giải pháp nhằm hạn chế tối đa tác động của con người đến quần thể voọc quý hiếm này.

Không chỉ là nơi sinh sống của voọc mông trắng, những khu rừng trên núi đá vôi Kim Bảng còn là nơi cư trú của nhiều loại động thực vật quý hiếm. Loài thằn lằn phê nô Tam Chúc là 1 trong số 6 loài động thực vật lần đầu tiên trên thế giới được các nhà khoa học phát hiện tại khu vực Tam Chúc, mới được công bố trong 1 buổi hội thảo gần đây. Sự tồn tại của các loài sinh vật này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn giúp bảo tồn nguồn gen quý giá, phục vụ việc nghiên cứu và phát triển trong tương lai.

Với việc hiện đang bảo vệ hơn 90% quần thể Voọc mông trắng ngoài tự nhiên, khu vực Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc được cộng đồng khoa học quốc tế xác định là "điểm nút bảo tồn" có ý nghĩa then chốt đối với sự tồn tại lâu dài và khả năng phục hồi của loài ở quy mô toàn cầu. Trong bối cảnh suy giảm đa dạng sinh học ngày càng gia tăng, giá trị của khu vực không chỉ nằm ở việc bảo vệ một loài, mà còn ở vai trò duy trì tính toàn vẹn của hệ sinh thái núi đá vôi - nơi các quá trình tiến hóa, thích nghi và tương tác sinh học vẫn đang tiếp diễn một cách sống động.