Ứng xử văn hóa trên môi trường số - Chuyển hóa từ quy tắc thành hành động cụ thể

Ngày 5/3/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số kèm theo Quyết định số 423/QĐ-BVHTTDL nhằm định hướng hành vi ứng xử của tổ chức, cá nhân theo các giá trị văn hóa, đạo đức và pháp luật; góp phần xây dựng môi trường mạng lành mạnh, tôn trọng bản sắc văn hóa Việt Nam và lan tỏa các nội dung tích cực, sáng tạo, mang bản sắc dân tộc.

Triển khai Bộ Quy tắc, thừa ủy quyền của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử tổ chức Hội nghị phổ biến Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số; công bố sáng kiến “Chung tay xây dựng môi trường văn hóa trên mạng”; đồng thời ra mắt Cổng thông tin điện tử và cơ sở dữ liệu về nhà sáng tạo nội dung số và quảng cáo trực tuyến Việt Nam.

Hội nghị có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội quảng cáo, các cơ quan báo chí, doanh nghiệp cung cấp nền tảng số, doanh nghiệp quảng cáo, đơn vị truyền thông, công ty quản lý người có ảnh hưởng, các nhà sáng tạo nội dung số, KOL/KOC và các tổ chức, cá nhân hoạt động trong hệ sinh thái số tại Việt Nam.

Hội nghị không chỉ là hoạt động phổ biến, giới thiệu nội dung của Bộ Quy tắc mà còn là diễn đàn để cơ quan quản lý, nền tảng số, doanh nghiệp, nhà sáng tạo nội dung và các chủ thể liên quan cùng trao đổi, thảo luận về cách thức áp dụng Bộ Quy tắc vào thực tiễn, từng bước hình thành các chuẩn mực ứng xử phù hợp với bối cảnh phát triển xã hội số và chuyển đổi số quốc gia.

Bên cạnh các nguyên tắc ứng xử chung, Bộ Quy tắc thiết kế chuẩn mực ứng xử đối với từng nhóm đối tượng cụ thể, tập trung với bốn nguyên tắc căn bản ứng xử nền tảng trên môi trường số gồm: (1) Tuân thủ pháp luật; (2) Ứng xử văn minh; (3) Tôn trọng sự khác biệt; (4) Có trách nhiệm với nội dung chia sẻ. Đây được xem là các nguyên tắc cốt lõi nhằm xây dựng văn hóa ứng xử tích cực trên không gian mạng, không chỉ đối với cá nhân sử dụng mạng xã hội mà còn đối với cộng đồng sáng tạo nội dung, người có ảnh hưởng, doanh nghiệp và các nền tảng số.

NSND Nguyễn Xuân Bắc - Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn - cho rằng, với tư cách là một người từng tham gia làm việc, đàm phán với nhiều nhãn hàng, ông nhìn nhận tầm quan trọng của việc có một bộ quy tắc ứng xử như một khung tham chiếu, từ đó các KOLs, những người có sức ảnh hưởng soi vào, điều chỉnh hành vi. Phía các nhãn hàng cũng có cơ sở, phương tiện cần thiết để việc hợp tác với các đối tác, người nổi tiếng... đạt hiệu quả. Bởi việc lựa chọn những gương mặt đồng hành, đại diện là cả quá trình đàm phán, trao đổi lâu dài, tìm hiểu kỹ lưỡng về hiệu quả, sức ảnh hưởng, lên chiến dịch truyền thông cho đến các yếu tố như lợi nhuận, thù lao... Không ai muốn xảy ra những scandal hay xuất hiện các thông tin bất lợi.

Ông Nguyễn Xuân Bắc nhìn nhận với việc áp dụng, lan tỏa bộ quy tắc ứng xử này sẽ góp phần tạo nên môi trường số nói riêng và môi trường văn hóa, đời sống nói chung lành mạnh, tích cực, góp phần vào sự phát triển chung của đất nước.

Điểm nhấn của Hội nghị là công bố sáng kiến “Chung tay xây dựng môi trường văn hóa trên mạng”. Nếu Bộ Quy tắc đóng vai trò định hướng các chuẩn mực ứng xử thì sáng kiến là bước chuyển hóa các nguyên tắc thành các hành động cụ thể, thực tế với sự tham gia đồng hành của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng số, đơn vị truyền thông, người có ảnh hưởng và cộng đồng sáng tạo nội dung.

Ngay trong giai đoạn đầu triển khai, sáng kiến đã nhận được sự hưởng ứng tích cực từ nhiều đơn vị trong hệ sinh thái nội dung số. Chỉ sau khoảng hai tuần phát động, đã có hơn 30 tổ chức, doanh nghiệp và đơn vị đăng ký tham gia đồng hành cùng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong việc lan tỏa các giá trị tích cực và xây dựng môi trường mạng văn minh, an toàn.

Đại diện TVH Media - ông Vũ Mạnh Tuyền (FB: Tuyền Văn Hóa) - cho biết, bên cạnh việc nói không với việc đăng tải các thông tin xấu, độc thì các nền tảng mạng xã hội cần đẩy mạnh hơn các nội dung đẹp, có giá trị văn hóa, có chiều sâu như vậy mới định vị được uy tín trong lòng công chúng và tạo được sự tin tưởng đối với các cơ quan chức năng.

Bà Nguyễn Thị Trúc Phương - Ceo & Founder của Nina Ecom Cetner - lại chia sẻ góc nhìn từ lĩnh vực livestream và đào tạo nhà sáng tạo nội dung số. Livestream, video ngắn, KOL/KOC không còn chỉ là xu hướng truyền thông, mà đang dần trở thành một phần của hạ tầng tăng trưởng mới cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, song song với tốc độ phát triển đó là rất nhiều thách thức về văn hóa ứng xử, trách nhiệm nội dung và tính minh bạch trên môi trường số.

Bà Trúc Phương cho biết từng chứng kiến không ít trường hợp các bạn trẻ làm livestream nhưng vì thiếu kiến thức pháp luật, thiếu kỹ năng truyền thông hoặc thiếu sự hiểu biết về trách nhiệm cộng đồng nên đã có những phát ngôn, hành vi hoặc nội dung gây tranh cãi, thậm chí phải trả giá bằng chính uy tín, thương hiệu cá nhân và sự nghiệp. Vì thế thời gian qua phía đơn vị đã đồng hành cùng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử triển khai các “Khóa Bồi dưỡng nghiệp vụ Livestream”, qua đó không chỉ đào tạo kỹ năng mà còn nâng cao nhận thức nghề nghiệp đúng đắn, nhận thức rất rõ trách nhiệm của mình trong việc xây dựng hệ sinh thái nội dung số tích cực.

Cũng tại Hội nghị, Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử chính thức ra mắt Cổng thông tin điện tử và cơ sở dữ liệu về nhà sáng tạo nội dung số và quảng cáo trực tuyến Việt Nam. Cổng thông tin được xây dựng nhằm kết nối, cập nhật dữ liệu, hỗ trợ minh bạch hóa hoạt động của hệ sinh thái KOL/KOC, quảng cáo số và sáng tạo nội dung tại Việt Nam; đồng thời góp phần hỗ trợ cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc xây dựng môi trường truyền thông số chuyên nghiệp, an toàn và phát triển bền vững.

Trong phần trao đổi với đại diện đến từ các đơn vị đang hoạt động trên môi trường số, một quan điểm được ông Lê Quang Tự Do - Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử - nhấn mạnh đó là tín hiệu tích cực từ sự cam kết đồng hành triển khai bộ quy tắc ứng xử vì môi trường số trong sạch, lành mạnh từ nhiều nền tảng, nhiều nhà sáng tạo nội dung, người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội.