Vaccine cúm mùa tam giá (3 chủng): Hiểu đúng để bảo vệ hiệu quả hơn

Khuyến nghị này được đưa ra sau nhiều năm không ghi nhận sự lưu hành tự nhiên của dòng virus cúm B/Yamagata. Việc thay đổi này đang thu hút sự quan tâm của người dân, đặc biệt là băn khoăn liệu “ít đi một chủng” có làm giảm khả năng bảo vệ hay không? - Liên quan đến khuyến nghị này, thông qua kênh thông tin của Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương, TS.BS Ngũ Duy Nghĩa - Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương vừa có những chia sẻ về cơ sở khoa học, ý nghĩa của sự điều chỉnh và những khuyến cáo đối với cộng đồng.

Theo TS.BS Ngũ Duy Nghĩa, trước đây, vaccine cúm mùa tứ giá được thiết kế để phòng 4 chủng virus, gồm hai chủng cúm A là A(H1N1)pdm09 và A(H3N2), cùng hai dòng cúm B là B/Victoria và B/Yamagata. Tuy nhiên, kể từ đầu đại dịch COVID-19 đến nay, hệ thống giám sát cúm toàn cầu của WHO không còn ghi nhận sự lưu hành tự nhiên của dòng cúm B/Yamagata. Chủng virus này gần như đã biến mất khỏi cộng đồng trong nhiều năm liên tiếp.

Trên cơ sở các bằng chứng dịch tễ học và dữ liệu giám sát toàn cầu, WHO đã khuyến nghị loại bỏ thành phần B/Yamagata khỏi công thức vaccine cúm mùa. Vaccine tam giá hiện nay bao gồm ba chủng đang lưu hành là A(H1N1)pdm09, A(H3N2) và B/Victoria.

TS.BS Ngũ Duy Nghĩa chia sẻ thêm, việc chuyển từ vaccine tứ giá sang tam giá không phải là cắt giảm khả năng bảo vệ mà là cập nhật thành phần vaccine dựa trên thực tế dịch tễ. Tương tự như việc WHO hằng năm đều điều chỉnh các chủng virus cúm trong vaccine để phù hợp với tình hình lưu hành, lần thay đổi này nhằm tập trung bảo vệ trước những chủng virus đang thực sự gây bệnh.

Chuyên gia cũng cho rằng nhiều người có tâm lý lo ngại vaccine tam giá sẽ kém hiệu quả hơn do ít hơn một chủng virus. Tuy nhiên, điều quan trọng không nằm ở số lượng chủng có trong vaccine mà ở việc các chủng đó còn lưu hành trong cộng đồng hay không. Khi dòng B/Yamagata không còn được ghi nhận lưu hành tự nhiên trên thế giới trong nhiều năm, việc tiếp tục đưa chủng này vào vaccine không mang lại thêm lợi ích bảo vệ đáng kể.

Ngược lại, việc tập trung vào ba chủng đang lưu hành giúp vaccine vẫn duy trì hiệu quả phòng bệnh đối với cúm mùa hiện nay. "Không nên hiểu rằng ít đi một chủng là giảm hiệu quả. Đây là sự điều chỉnh khoa học để vaccine phù hợp hơn với tình hình dịch tễ hiện tại", TS.BS Ngũ Duy Nghĩa nhấn mạnh.

Về tác động đối với công tác tiêm chủng, TS.BS Ngũ Duy Nghĩa cho biết việc chuyển sang vaccine tam giá đang được nhiều nhà sản xuất trên thế giới triển khai theo khuyến nghị của WHO. Việc loại bỏ một thành phần virus không còn lưu hành giúp quy trình sản xuất đơn giản hơn và tập trung nguồn lực vào các chủng cần thiết.

Theo chuyên gia, sự thay đổi này không gây gián đoạn nguồn cung vaccine. Người dân vẫn có thể tiếp cận các loại vaccine cúm mùa đã được cấp phép lưu hành và bảo đảm chất lượng. Đồng thời, hiện chưa có bằng chứng cho thấy việc chuyển từ vaccine tứ giá sang tam giá làm thay đổi hồ sơ an toàn của vaccine. Tất cả các vaccine cúm trước khi đưa vào sử dụng đều phải trải qua quy trình đánh giá nghiêm ngặt về chất lượng, tính an toàn và hiệu quả.

Đánh giá về tình hình cúm mùa tại Việt Nam, TS.BS Ngũ Duy Nghĩa cho biết cúm vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến. Hằng năm, các chủng cúm A(H1N1), A(H3N2) và cúm B vẫn lưu hành, gây ra các đợt gia tăng số mắc tại nhiều địa phương, đặc biệt vào thời điểm giao mùa hoặc mùa đông - xuân ở miền Bắc.

Mặc dù phần lớn trường hợp mắc cúm có thể tự hồi phục, bệnh vẫn có nguy cơ gây biến chứng nặng như viêm phổi, suy hô hấp, phải nhập viện, thậm chí tử vong, nhất là ở người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính và người suy giảm miễn dịch.

TS.BS Ngũ Duy Nghĩa nhận định, nếu tỷ lệ bao phủ vaccine thấp, số người cảm nhiễm trong cộng đồng sẽ tăng lên, kéo theo nguy cơ gia tăng các ca mắc cúm theo mùa, tạo thêm gánh nặng cho hệ thống y tế và ảnh hưởng đến sức khỏe, học tập cũng như lao động sản xuất của người dân.

Chuyên gia khuyến cáo cúm mùa không phải là bệnh cảm lạnh thông thường. Virus cúm liên tục biến đổi, vì vậy vaccine cũng cần được cập nhật theo khuyến nghị của WHO và người dân nên tiêm nhắc lại hằng năm để duy trì khả năng bảo vệ.

"Việc chuyển từ vaccine tứ giá sang tam giá là quyết định dựa trên các bằng chứng khoa học và dữ liệu giám sát dịch tễ toàn cầu. Người dân có thể yên tâm rằng các loại vaccine cúm đang được sử dụng hiện nay vẫn bảo vệ hiệu quả trước các chủng cúm đang lưu hành. Tiêm vaccine cúm hằng năm là biện pháp dự phòng hiệu quả và kinh tế để bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng trước bệnh cúm mùa", TS.BS Ngũ Duy Nghĩa nhấn mạnh.