Vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản từ 1/7

Vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản từ 1/7

Từ ngày 1/7, hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản chính thức được vận hành. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn tất những khâu cuối cùng. Riêng với sầu riêng xuất khẩu, mô hình thí điểm truy xuất nguồn gốc, đã thu hút 16 doanh nghiệp lớn tham gia. Mặt hàng này vốn có tốc độ tăng trưởng nhanh, giá trị cao, song cũng chịu áp lực lớn về tiêu chuẩn thị trường. Thử nghiệm với sầu riêng, giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp, kiểm tra quy trình vận hành trên thực tế, từ khâu ghi nhận dữ liệu tại vùng trồng, đóng gói, kiểm dịch, xuất khẩu; đến khâu chia sẻ thông tin với đối tác nước ngoài.

Các nhóm sản phẩm có giá trị kinh tế và kim ngạch xuất khẩu lớn như lúa gạo, thịt, sữa, chè, trái cây đang được chuẩn bị quy trình triển khai đồng bộ trên phạm vi rộng hơn. Đây cũng là nhóm hàng thường chịu nhiều yêu cầu kỹ thuật, từ thị trường nhập khẩu, nhất là về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, dư lượng, an toàn thực phẩm và hồ sơ truy xuất.

Truy xuất nguồn gốc nông sản đã trở thành yêu cầu bắt buộc tại nhiều thị trường lớn, nhất là khi các quy định nhập khẩu liên tục được siết chặt.

Đặc biệt từ đầu tháng 6 này, Lệnh 280 do Tổng cục Hải quan Trung Quốc ban hành, được áp dụng. Quy định này nhằm siết chặt quản lý an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc hàng xuất khẩu. Điều này sẽ tác động mạnh đến doanh nghiệp Việt Nam, xuất khẩu nông sản, thực phẩm, đồ uống.

Ông Đỗ Quang Tùng - Tham tán Nông nghiệp tại Trung Quốc cho biết: "Điểm đáng chú ý thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định 280 bao gồm các cơ sở kho lạnh nước ngoài sẽ phải được đăng ký. Các sản phẩm nông nghiệp sơ chế có một số hạng mục trước đây nằm trong danh sách khuyến nghị theo Nghị định 248 sẽ được loại khỏi danh sách của Nghị định 280 và sẽ được điều chỉnh theo thông báo riêng của Cục Hải quan. Các nhà xuất khẩu nông nghiệp sơ chế cũng cần tham khảo thông báo đó để biết được yêu cầu cụ thể.

Về đăng ký doanh nghiệp xuất khẩu, các doanh nghiệp có thể nộp hồ sơ trực tiếp lên Cục Hải quan của Trung Quốc sau khi nhận được báo cáo kiểm tra và thư đề xuất của cơ quan có thẩm quyền đề nghị các doanh nghiệp xuất khẩu cần phải tham khảo cũng như tuân thủ để tránh những rủi ro không đáng có. Việc khôi phục tư cách xuất khẩu cho doanh nghiệp bị tạm dừng do vi phạm ở Trung Quốc sẽ mất rất nhiều thời gian, có thể từ vài tháng đến hàng năm".

Nói về các đối thủ cạnh tranh của Việt Nam trong việc xuất khẩu nông sản sang thị trường Trung Quốc, ông Đỗ Quang Tùng - Tham tán Nông nghiệp tại Trung Quốc - cho biết thêm: "Trong thời gian gần đây, chúng ta đang phải đối mặt với sự cạnh tranh hàng nông sản từ các nước ASEAN và các nước nhiệt đới bao gồm Thái Lan, Lào, Indonesia, Philippines và Malaysia. Đặc biệt, đối với mặt hàng có giá trị cao như sầu riêng, cao su, một số nước như Thái Lan hay Malaysia đã vận hành quy trình chuẩn và được phía Trung Quốc công nhận. Thái Lan cũng là quốc gia duy nhất trong khu vực có thể kết nối dữ liệu truy xuất trực tiếp tới hệ thống một sản phẩm một mã của Trung Quốc thông qua công nghệ blockchain, cho phép hải quan của đối tác có thể kiểm tra gần như ngay lập tức các hàng hóa. Đối với Malaysia, đây cũng là một nước có sự liên kết rất tốt với các tiêu chuẩn về nông sản của toàn cầu".

Kết nối tiêu thụ nông sản

Những biến động của thị trường cho thấy nông nghiệp không thể tiếp tục sản xuất rồi mới tìm đầu ra. Khi các nước siết chặt tiêu chuẩn, việc kết nối tiêu thụ giúp nông dân và doanh nghiệp, nắm bắt nhu cầu thị trường ngay từ đầu vụ.

Thay vì chờ đến khi thu hoạch mới tìm đầu ra, nhiều doanh nghiệp hiện chủ động đưa hoạt động kết nối thương mại về tận vùng nguyên liệu. Doanh nghiệp, nhà phân phối và người sản xuất cùng trao đổi trực tiếp về nhu cầu của từng thị trường, từ đó điều chỉnh quy trình canh tác và sơ chế phù hợp. Với doanh nghiệp xuất khẩu chuối, những thông tin về kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc hay quy cách đóng gói không dừng lại ở khâu tiêu thụ mà được chuyển ngược trở lại vùng trồng.

Bà Lê Thị Ngọc Lan - Trưởng Phòng Kế hoạch kinh doanh, Công ty Cổ phần Cao su Thống Nhất cho biết: "Chúng tôi tổ chức tập huấn cho người lao động để người lao động nắm được và nhận diện đối tượng để sản phẩm của chúng tôi xuất khẩu đạt tiêu chuẩn".

Không chỉ các doanh nghiệp lớn, nhiều nhà vườn cũng chủ động mở cửa đón đối tác đến tận nơi khảo sát sản phẩm. Tại vườn sầu riêng, sản phẩm từ giống cây mới đang được thị trường quan tâm. Việc cho khách hàng ăn thử, đánh giá chất lượng ngay tại vườn đã giúp nhà vườn tiếp cận thêm nhiều đối tác mới.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Bích - Xã Kim Long, TP. Hồ Chí Minh chia sẻ: "Đã có 5 đến 6 doanh nghiệp đang xin số liên lạc và có thể sau này sẽ mua cây trái của tôi để xuất ra nước ngoài".

Tuy nhiên, kết nối tiêu thụ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với liên kết sản xuất. Thực tế cho thấy, nhiều nông sản vẫn gặp khó khi thị trường thay đổi hoặc xuất hiện các rào cản kỹ thuật mới do sản xuất còn manh mún, thiếu thông tin và thiếu sự liên kết trong chuỗi giá trị.

Đây cũng là lý do các hợp tác xã, tổ hợp tác và câu lạc bộ doanh nghiệp nông nghiệp đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc kết nối các mắt xích từ sản xuất, vật tư, logistics đến tiêu thụ.

Ông Nguyễn Tạ Anh Huy - Giám đốc Công ty nông sản xuất nhập khẩu Nguyên Anh nêu ý kiến: "Anh vào đây giống như một combo, anh ở vị trí này thì các vị trí xung quanh đều hỗ trợ cho anh được".

Ông Nguyễn Văn Mười - Chủ nhiệm Câu lạc bộ doanh nghiệp nông nghiệp nhiệt đới đưa ra ý kiến: "Thông qua câu lạc bộ, chúng tôi có thể kết nối và giới thiệu các đối tác phù hợp với các mong muốn của doanh nghiệp. Đây cũng là điều kiện để tạo điều kiện giúp doanh nghiệp phát triển một cách bền vững hơn".

Để đạt mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trên 74 tỷ USD trong năm 2026, việc kết nối thị trường cần bắt đầu ngay từ khâu sản xuất. Đây không chỉ là cách mở rộng đầu ra, mà còn giúp nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp nâng cao giá trị, sức cạnh tranh cho nông sản Việt.