Vận hành Trung tâm Tài chính quốc tế cần năng lực thiết kế và cam kết thực thi

Cần thể chế đúng

Trong bối cảnh công nghệ tài chính, blockchain và tài sản mã hóa phát triển nhanh chóng, nhiều quốc gia coi cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) là công cụ chính sách để vừa khuyến khích đổi mới, vừa quản trị rủi ro.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, sandbox không phải là "chiếc đũa thần", càng không phải giải pháp tình thế. Sandbox chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong một chiến lược thể chế rõ ràng, nơi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, còn thị trường là không gian để các mô hình mới được kiểm nghiệm và sàng lọc.

Chia sẻ tại hội thảo "Nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho lĩnh vực Blockchain và tài sản mã hóa tại Trung tâm Tài chính quốc tế TP.Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) vừa được tổ chức tại TP Hồ Chí Minh", TS. Trần Nhật Khoa, Giám đốc Nghiên cứu On-Chain Academy thuộc Liên minh Kinh tế On-chain Toàn cầu, cho rằng sandbox có thể tiếp cận theo hai hướng chính: thiên về pháp lý hoặc thiên về thị trường.

Với các trung tâm tài chính đã phát triển, sandbox thường nghiêng về bảo vệ ổn định hệ thống và quản lý rủi ro. Ngược lại, với các trung tâm tài chính mới hình thành, sandbox thiên về thị trường lại trở thành công cụ cạnh tranh quan trọng, giúp tạo ra lợi thế khác biệt để thu hút dòng vốn, doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo. Nhận định này phản ánh đúng vị thế của TP Hồ Chí Minh trong bản đồ tài chính khu vực: một trung tâm đang hình thành, cần lợi thế thể chế để bù đắp cho những hạn chế về quy mô và lịch sử tích lũy.

Từ góc độ này, năng lực thiết kế thể chế trở thành yếu tố quyết định. Việt Nam không thiếu nhu cầu tài chính, nhưng thiếu những thị trường tài chính được cấu trúc đầy đủ. Dòng vốn trong bất động sản, sản xuất, xuất khẩu hay chuyển đổi năng lượng vẫn vận hành chủ yếu trong khuôn khổ pháp lý cần phải hoàn chỉnh, chi phí vốn cao và phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng. Nếu trung tâm tài chính quốc tế chỉ dừng ở việc thử nghiệm công nghệ, mà không hướng tới thiết kế thị trường mới, thì khó có thể giải bài toán căn cơ của nền kinh tế.

GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo (Đại học Kinh tế TP.HCM) khẳng định sandbox là một trong những công cụ mang tính đột phá, có thể tạo lợi thế cạnh tranh cho Trung tâm Tài chính Quốc tế TP Hồ Chí Minh và cho hệ thống tài chính Việt Nam nói chung. Tuy nhiên, đột phá chỉ có ý nghĩa khi đi kèm với một thiết kế thể chế đủ rõ ràng, cho thấy sandbox sẽ dẫn tới đâu, và kết quả thử nghiệm sẽ được tích hợp như thế nào vào khung pháp lý chính thức.

Cam kết thực thi nhất quán

Nếu thiết kế thể chế là điều kiện cần, thì cam kết thực thi nhất quán là điều kiện đủ để trung tâm tài chính quốc tế vận hành thành công. Từ góc nhìn của nhà đầu tư quốc tế, bà Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc thị trường Việt Nam của Công ty Công nghệ Tài chính Republic (Hoa Kỳ), cho biết các nhà đầu tư tại châu Mỹ, châu Âu và Trung Đông khi nhìn vào thị trường Việt Nam, đặc biệt là Trung tâm Tài chính Quốc tế TP Hồ Chí Minh, thường quan tâm trước hết đến tính minh bạch và khả năng tuân thủ chuẩn mực quốc tế của chính sách. Song song đó là kỳ vọng về dư địa tăng trưởng, bởi lợi nhuận dài hạn chỉ có thể hình thành khi thị trường đủ lớn và đủ mở.

Trong bối cảnh này, TP Hồ Chí Minh được nhìn nhận như một "emerging city", một đô thị mới nổi với nhiều tiềm năng. Tuy nhiên, tiềm năng chỉ trở thành lợi thế khi được hiện thực hóa bằng các cam kết thể chế cụ thể. Sandbox, nếu không có lộ trình rõ ràng để chuyển tiếp sang luật hóa, sẽ chỉ thu hút những dòng vốn ngắn hạn, mang tính "thời vụ". Ngược lại, sandbox gắn với cam kết mở rộng quy mô, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư và doanh nghiệp, sẽ gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về độ tin cậy của môi trường chính sách.

Kinh nghiệm quốc tế được các chuyên gia tại hội thảo dẫn ra cho thấy, sandbox đã trở thành một xu hướng toàn cầu. Theo PGS.TS. Ngô Minh Vũ (Đại học Kinh tế TP.HCM), từ mô hình sandbox đầu tiên tại Vương quốc Anh đến nay đã có 95 cơ quan quản lý trên thế giới áp dụng, với phạm vi mở rộng từ fintech sang token hóa tài sản thực, tài chính xanh, blockchain và thanh toán xuyên biên giới. Điểm chung của các mô hình thành công là sandbox không tồn tại biệt lập, mà là nơi thu thập dữ liệu thực tiễn để hoàn thiện khung pháp lý quốc gia.

Từ thực tiễn Singapore, Dubai và Hoa Kỳ, các chuyên gia cho rằng mô hình sandbox phù hợp với Việt Nam cần hội tụ bốn yếu tố: khung pháp lý linh hoạt, giám sát chủ động, bảo đảm an toàn hệ thống và có lộ trình chuyển tiếp rõ ràng. Trong đó, cam kết thực thi đóng vai trò then chốt. Không có cam kết chính sách đủ dài, nhà đầu tư khó có thể hoạch định chiến lược và phân bổ vốn quy mô lớn.

TS. Trần Nhật Khoa nhấn mạnh rằng sandbox không nên được hiểu như một thử nghiệm ngắn hạn, mà là "bước đệm" để hiện thực hóa tầm nhìn dài hạn của VIFC-HCMC. Việc cho phép mở rộng quy mô sau giai đoạn thử nghiệm, thu hút dòng vốn quốc tế và xây dựng hạ tầng tài chính gắn với công nghệ chuỗi khối sẽ giúp TP Hồ Chí Minh trở thành điểm luân chuyển dòng vốn, kết nối trực tiếp với hệ thống tài chính toàn cầu. Điều này chỉ khả thi khi cơ quan điều phối có đủ thẩm quyền và trách nhiệm để đưa ra quyết định nhanh, nhất quán và chịu trách nhiệm đến cùng.

Xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế TP Hồ Chí Minh là một quá trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên định trong tư duy và hành động. Hạ tầng có thể xây nhanh, ưu đãi có thể ban hành sớm, nhưng niềm tin thể chế chỉ hình thành khi chính sách được thực thi nhất quán qua thời gian. Chính năng lực và cam kết đó sẽ quyết định TP Hồ Chí Minh sẽ trở thành đô thị tài chính mới trong mạng lưới tài chính toàn cầu tương lai.