Chuyện về chiến sĩ vẽ bản đồ trẻ nhất Sư đoàn Sông Lam anh hùng

Cựu chiến binh Đàm Duy Thiên, nguyên trinh sát trẻ của sư đoàn 341 - Sông Lam, là người duy nhất vẽ tấm bản đồ tác chiến tấn công vào "cánh cửa thép" Xuân Lộc, mở đường cho đồng đội tiến vào giải phóng Sài Gòn - Gia Định năm 1975. Nhân dịp kỷ niệm 48 năm ngày giải phóng miền Nam và thống nhất đất nước (30/04/1075 - 30/4/2023), cùng theo dõi câu chuyện của cựu chiến binh Đàm Duy Thiên với những ký ức một thời khó quên.

Cựu chiến binh Đàm Duy Thiên vào quân đội cuối năm 1972 khi chưa học xong trung học phổ thông. Sau đó được bổ sung vào E266 F341 (Gọi tắt là Sư đoàn Sông Lam).

Ngày bước vào chiến trường, Đàm Duy Thiên nhỏ tuổi nhất đơn vị, người gầy bé, đang là học sinh trung học, chàng trai trẻ xứ nghệ gác lại ước mơ làm bác sĩ để lên đường ra chiến trường. Vì là em út trong đơn vị nên Đàm Duy Thiên được ưu ái mang bản đồ, lương khô cho đồng đội để kịp hành quân. Không những thế, ông còn nhận nhiệm vụ liên lạc, nhiều khi phải bơi qua sông một mình. Vất vả là thế nhưng ông luôn thấy bản thân còn may mắn hơn nhiều đồng đội khác.

Đàm Duy Thiên viết chữ và vẽ rất đẹp nên được giao một nhiệm vụ đặc biệt, đó là vẽ bản đồ tác chiến. Theo các đồng đội của người chiến binh đánh giá, ông là người vẽ cẩn thận, tỉ mỉ, cho ra đời những bản đồ chính xác. Ông chính là chiến sĩ đồ bản trẻ nhất của Sư đoàn Sông Lam anh hùng thời ấy.

Có lẽ, khi theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, lên đường ra trận, Đàm Duy Thiên cũng không thể ngờ tới mình sẽ nhận một nhiệm vụ đặc biệt như trở thành một chiến sĩ vẽ bản đồ tác chiến.

Trong các trận chiến oanh liệt của quân đội nhân dân Việt Nam để các lực lượng có thể phối hợp nhuần nhuyễn, tiêu diệt mục tiêu chính xác, có cách đánh đúng định hướng thì không thể thiếu tấm bản đồ tác chiến. Tấm bản đồ thể hiện quyết tâm chiến đấu cho mỗi đơn vị, được ví như một điều vô cùng giá trị. Bởi nếu không có bản đồ chiến đấu vì không khác gì người đi lạc giữa rừng, hy sinh tổn thất là rất lớn. Do vậy, những chiến sĩ được chọn làm công tác đồ bản đóng vai trò then chốt.

"Tôi được chọn làm chiến sĩ đồ bản vì có năng khiếu hội họa. Chọn làm công tác này ngoài năng khiếu hội họa phải có lý lịch bản thân và gia đình rõ ràng, trong sạch, trung thành vô hạn với Tổ quốc, với nhân dân, với Đảng", ông nói.

Hoạt động trong căn hầm bí mật, chiến sĩ đồ bản Đàm Duy Thiên là một trong những chiến sĩ tiêu biểu của Sư đoàn thời kỳ chống Mỹ. Ông đã trực tiếp vẽ nên những tấm bản đồ tác chiến, góp phần tạo nên chiến công hiển hách tại Xuân Lộc, Long Khánh hay Trảng Bom…

Nhập ngũ khi còn rất trẻ, đang còn là học sinh trên ghế nhà trường, chiến sĩ Đàm Duy Thiên khi đó chưa được học về đồ bản. Vẽ bản đồ chuẩn bị cho một trận chiến là công việc đầy thử thách.

"Lúc đầu tôi là chiến sĩ liên lạc trinh sát của tiểu đoàn, sau đó lãnh đạo và chỉ huy cấp trên phát hiện và đưa tôi về bồi dưỡng để làm công tác nghiệp vụ đồ họa. Có thể nói, trước khi vẽ được những tấm bản đồ trên thực chiến thì chúng tôi phải vẽ được trong huấn luyện. Muốn vậy, chúng tôi phải học tập. Lúc đầu, tôi chỉ có một năng khiếu nhỏ là hội họa và viết" – ông Đàm Duy Thiên kể tiếp – "Trước khi vẽ bản đồ, chúng tôi phải được ngồi bên cạnh các đồng chí lãnh đạo chỉ huy, các đồng chí cấp ủy, các đồng chí sẽ nếu ý đồ, ý định tác chiến, các hướng chủ yếu, hướng thứ yếu và bố trí lực lượng của ta, mục tiêu của địch. Chúng tôi phải xác định trên thực địa rồi trên bản đồ để vẽ chính xác. Vì vậy, đây là công việc khó".

"Người đồ bản nói chung là phải hiểu được ý đồ, ý định của người chỉ huy lãnh đạo, nắm bắt kịp thời để khi thể hiện lên đảm bảo chính xác ngay từ lúc đầu. Nếu không hiểu được ý định, hiểu không hết quyết tâm của người chỉ huy thì chúng tôi buộc phải làm lại, sẽ mất rất nhiều thời gian. Trong quá trình thực hiện, không chỉ là tấm bản đồ Xuân Lộc mà sau này với các trận khác, chúng tôi rút được rất nhiều kinh nghiệm. Việc vẽ và thể hiện quyết tâm chiến đấu trên tấm bản đồ cũng nhanh và chính xác hơn", ông Đàm Duy Thiên nói tiếp.

Cựu chiến binh Đàm Duy Thiên cho hay, tố chất của người làm đồ bản trước hết là phải luôn bình tĩnh, có bản lĩnh và phán đoán, phân tích một cách chính xác ý đồ và ý định của người chỉ huy lãnh đạo. Những tố chất ấy đã sớm bộc lộ khi ông Thiên mới tròn 18 tuổi.

"Ngoài tham mưu, tác chiến thì phải có sự phối hợp nhịp nhàng, đồng bộ và quyết liệt của các bộ phận tiếp theo như trinh sát, công binh, thông tin liên lạc", ông nói thêm.

Chính sự mưu trí và vận dụng sáng tạo ý định của người chỉ huy chiến dịch, ông Đàm Duy Thiên đã vẽ lên tấm bản đồ tác chiến của trận Xuân Lộc, trận đánh mang tính chất quyết định, mở toang cánh cửa thép Xuân Lộc, giúp quân ta thẳng tiến vào Sài Gòn, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Xuân Lộc cách Sài Gòn khoảng 80km về phía Đông, án ngữ các trục giao thông quan trọng như Quốc lộ 1A vào Sài Gòn, Quốc lộ 20 nối Sài Gòn với Đà Lạt. Do vậy, chính quyền Việt Nam Cộng Hòa phải giữ Xuân Lộc bằng mọi giá. Mất Xuân Lộc là mất Sài Gòn, chúng dồn toàn bộ lực lượng để bảo về thành trì cuối cùng. Còn quân ta với sự dẫn dắt của quân đoàn 4 đã cử ra đội hình tinh nhuệ, trong đó Sư đoàn 341 hội đủ những yếu tố chính quy, hiện đại, tinh nhuệ, thiện chiến để đánh trận quyết định. Trận Xuân Lộc đã rèn luyện cho quân đội ta trong cách đánh và tư duy chiến thuật.

"Tôi là một chiến sĩ rất trẻ từ miền Bắc vào, tất cả mọi thứ với tôi đều rất lạ, từ địa hình, địa vật đến đường xá. Tôi đã rất lo lắng vì đây là lần thực chiến đầu tiên. Anh em phải cùng đoàn kết, đồng tâm hiệp lực để quân ta chiến thắng ngay từ trận đầu tiên", ông Thiên nhớ lại.

Trận Xuân Lộc là trận quyết chiến, buộc phải thắng thì mới có cơ hội giải phóng Sài Gòn nên áp lực với ông Thiên rất lớn. Thử thách lớn nhất là phải vẽ được tấm bản đồ thể hiện quyết tâm chiến đấu, thứ được coi là một văn bản pháp lý, ẩn chứa cách đánh của cả một chiến dịch.

"Để thể hiện được quyết tâm chiến đấu là việc đầu tiên mà người vẽ bản đồ và các đồng chí chỉ huy phải luôn đảm bảo được yếu tố bí mật, bất ngờ", ông Thiên chia sẻ.

Nơi tác nghiệp của chiến sĩ bản đồ thường là hầm sâu tuyệt mật và luôn thay đổi địa điểm để không bị địch phát hiện. Trong trận Xuân Lộc, quân đội ta đã phải thay đổi chiến thuật sau 3 ngày giao tranh bị tiêu hao lực lượng. Bản đồ tác chiến thay đổi mỗi ngày, ông Thiên đã nhanh chóng tiếp cận được tình hình, điều chỉnh kịp thời đúng tư tưởng chỉ đạo thần tốc, tạo báo, bất ngờ, chắc thắng của Bộ Chính trị và Quân ủy trung ương.

"Chúng tôi vẽ bản đồ trên mặt đất dưới hầm, có những lúc không đủ ánh sáng nên phải dùng đèn pin hay đèn bão để vẽ. Vì vậy, nét vẽ có thể chưa được sắc nét, chưa chỉn chu nhưng yêu cầu phải cực kỳ chính xác", ông Thiên hồi tưởng.

Chiến sĩ bản đồ không được tiếp xúc với ai ngoài chỉ huy trưởng. Họ gắn bó và hiểu nhau hơn cả anh em ruột. Đại tá Lê Tiến Hạt - Nguyên Trung đoàn phó Trung đoàn 266, Sư đoàn 341 - chính là người đã phát hiện ra những tố chất của ông Thiên và trực tiếp chỉ đạo, bàn thảo chiến thuật với ông Thiên trong trận Xuân Lộc.

"Khi đồng chí Thiên vào bộ đội, chúng tôi đã nhìn thấy được ở đồng chí là một con người trẻ, khỏe, thông minh và thấy được có tố chất để cho quân lực lấy về bồi dưỡng ", Đại tá Lê Tiến Hạt – Trung đoàn 266, Sư đoàn 341, Quân đoàn 4, chia sẻ.

Những chiến sĩ nhận nhiệm vụ vẽ bản đồ tác chiến được ví như những người bí ẩn vì họ luôn phải giữ kín mọi nhiệm vụ được giao. Để vẽ được chính xác, họ phải thu thập rất nhiều tài liệu, nghiên cứu một cách kỹ lưỡng bản đồ thông thường, bản đồ của địch mà chúng ta thu giữ được. Cùng với đó, là kết nối, tìm hiểu thông tin từ những người đồng đội của mình gửi về, từ các mũi trinh sát gửi về.

Mặc cho bom đạn, Đàm Duy Thiên đã nhanh chóng tiếp thu ý kiến của chỉ huy, thể hiện rõ nét được đi và trận địa tấn công. Nhờ đó, chiến sĩ của ta tấn công đúng hướng, đúng mục tiêu, chiến thắng hoàn toàn trận Xuân Lộc. "Thời chiến trên bom dưới đạn, gặp rất nhiều khó khăn đòi hỏi người vẽ đồ bản phải có tinh thần bình tĩnh, sáng suốt", ông Thiên nói.

Sau 12 ngày đêm chiến đấu quyết liệt, với tinh thần dũng cảm, ngoan cường, quân đội ta đã đánh cho địch thiệt hại nặng. Chiến dịch Xuân Lộc kết thúc thắng lợi, cánh cửa thép phía Đông Sài Gòn đã mở rộng cho các đơn vị tiến vào hoàn toàn.

Ông Đàm Duy Thiên cho biết giá trị của bộ bản đồ làm cho người chỉ huy có căn cứ theo dõi giao nhiệm vụ cho cấp dưới và người chỉ huy cấp dưới nhiệm vụ cụ thể và cách đánh của đơn vị mình được kịp thời chính xác.

Đồng thời, bộ bản đồ quyết tâm chiến đấu được bảo quản tuyệt mật. Để có tấm bản đồ vẽ đúng, đủ, kịp thời chính xác theo ý định của người chỉ huy, người vẽ bản đồ phải nhanh nhạy, thông thạo trong thao tác, chính xác từng chi tiết và luôn giữ bí mật. Bộ bản đồ quyết tâm chiến đấu nó thể hiện được toàn bộ tầm nhìn, trí tuệ, nghệ thuật tác chiến của tập thể lãnh đạo, của người chỉ huy bộ đội ta trong chiến đấu để bảo đảm thắng lợi hoàn toàn.

Với Đàm Duy Thiên, Xuân Lộc mang một ký ức đặc biệt. Đó không chỉ là tên một địa danh bởi trong chiến tranh, nơi ấy còn từng lưu dấu chân của ông và đồng đội, chứng kiến tinh thần kiên cường, anh dũng của những người lính trẻ.

Trong đoàn quân giải phóng Xuân Lộc năm ấy, nhiều người đã mang trong mình những thương tích, nhiều người đã vĩnh viễn nằm lại tại nghĩa trang Long Thành. Còn những người may mắn sống sót như ông Thiên vẫn tự nhủ, cái giá của hòa bình, độc lập chưa bao giờ là dễ dàng.

Hòa bình lập lại, ông tiếp tục với ước mơ làm tiến sĩ y khoa, trực tiếp điều trị cho các đồng đội bị thương tật. Đôi tay khéo léo vẽ bản đồ ngày nào, giờ lại là bàn tay vàng trong phẫu thuật não và chỉnh hình cột sống.