Vì sao giá dầu diesel tăng mạnh trên toàn cầu?

Dầu diesel và vai trò trong vận tải, sản xuất

Giá dầu diesel đang tăng mạnh trên thị trường toàn cầu, trong bối cảnh nguồn cung từ nhiều trung tâm sản xuất lớn cùng bị gián đoạn. Tại châu Âu, giá diesel đã lên mức cao kỷ lục, trong khi tại châu Á cũng đang tiến sát những mức cao nhất từng ghi nhận. Nhưng vì sao biến động của loại nhiên liệu này lại được theo dõi sát đến vậy? Diesel thực chất được tạo ra như thế nào, khác gì so với xăng và đóng vai trò gì trong nền kinh tế?

Dầu khí có nguồn gốc từ vật chất hữu cơ tích tụ trong các lớp trầm tích. Khi bị chôn vùi sâu và trải qua quá trình biến đổi dưới tác động của nhiệt trong thời gian địa chất, hydrocarbon có thể được hình thành, sau đó di chuyển và tích tụ trong các tầng đá chứa.

Dầu thô được khai thác từ những tầng đá này là hỗn hợp của nhiều hydrocarbon. Tại nhà máy lọc dầu, dầu thô tiếp tục trải qua các công đoạn tách, chuyển hóa và xử lý để tạo ra xăng, diesel, nhiên liệu phản lực và nhiều sản phẩm dầu mỏ khác.

Diesel và xăng vì thế đều có thể được sản xuất từ dầu thô, nhưng có đặc tính và cách sử dụng khác nhau. Vậy dầu Diesel đóng vai trò quan trọng như thế nào đối với ngành vận tải?

Diesel và xăng đều có thể được sản xuất từ dầu thô nhưng có đặc tính và mục đích sử dụng khác nhau. Xăng được sử dụng phổ biến trong các phương tiện cá nhân. Còn diesel lại đặc biệt quan trọng với những phương tiện và máy móc phải làm việc nặng từ xe tải chở hàng, tàu hỏa, máy móc nông nghiệp, xây dựng cho tới nhiều loại tàu thuyền.

Trong lĩnh vực hàng hải, các loại tàu có thể sử dụng nhiều loại nhiên liệu khác nhau, trong đó có các nhiên liệu thuộc nhóm dầu chưng cất như diesel hàng hải. Nhìn chung, diesel và các sản phẩm nhiên liệu tương tự đóng vai trò đáng kể trong hoạt động vận chuyển hàng hóa và sản xuất.

Vì thế, khi nguồn cung diesel bị thắt lại và giá tăng mạnh, tác động có thể đi từ nhiên liệu, sang chi phí vận tải, sản xuất và cuối cùng là giá của hàng hóa.

Nguyên nhân khiến giá dầu diesel tăng cao

Giá diesel bán lẻ tại Mỹ trong suốt 1,5 tháng qua đang tăng không có dấu hiệu hạ nhiệt. Tại sao lại như vậy?

Các cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu của Nga, gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông và lượng tồn kho thấp đang cùng đẩy giá diesel đi lên. Nga, nhà xuất khẩu diesel lớn thứ hai thế giới, đã cấm xuất khẩu nhiên liệu này từ tháng 7. Trong khi đó, xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn các chuyến hàng qua eo biển Hormuz và Biển Đỏ.

Ông Philip Verleger - Chuyên gia kinh tế năng lượng cho hay: "Có hai yếu tố then chốt. Thứ nhất là xung đột Trung Đông khiến eo biển Hormuz bị đóng cửa. Một lượng lớn dầu diesel từng được vận chuyển qua đây. Ngoài ra, nguồn dầu thô Trung Đông giảm, trong khi đây là loại dầu rất phù hợp để sản xuất dầu diesel".

Áp lực còn đến từ Nga. Nga từng xuất khẩu khoảng 1 triệu thùng diesel mỗi ngày. Khi nguồn cung này bị mất đi, tổn thất tương đương khoảng 4% quy mô thị trường diesel toàn cầu.

Ông Dmitry Peskov - Người phát ngôn Điện Kremlin cho hay: "Nga thực sự đã áp dụng lệnh cấm xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ. Lệnh cấm vẫn có hiệu lực, với mục tiêu chính là bảo đảm nguồn cung cho thị trường trong nước".

Khoảng trống nguồn cung khiến các thị trường phụ thuộc nhập khẩu chịu sức ép lớn. Châu Âu ngày càng phụ thuộc vào diesel của Mỹ trong năm nay, sau khi nguồn cung từ Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất giảm. Tại châu Á, giá diesel cũng đang giao dịch không xa mức kỷ lục hồi tháng 3.

Ông Philip Verleger - Chuyên gia kinh tế năng lượng, nhận định: "Tình trạng này có thể kéo dài ít nhất sáu tháng, tùy vào thời gian khôi phục các nhà máy lọc dầu của Nga và thời điểm eo biển Hormuz mở cửa trở lại. Ngay cả sau đó, thị trường có thể cần thêm khoảng sáu tháng để bình thường hóa. Vì vậy, tình trạng này có thể kéo dài tới một năm".

Áp lực đặc biệt lớn với các nền kinh tế đang phát triển, nơi diesel không chỉ dùng cho vận tải mà còn cho sản xuất và máy phát điện.

Ông Philip Verleger - Chuyên gia kinh tế năng lượng, đánh giá: "Điều này rất nghiêm trọng với các nước đang phát triển. Như Bangladesh, một số nhà máy đang phải đóng cửa vì không thể tiếp cận hoặc không đủ khả năng chi trả chi phí năng lượng".

Trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu vốn đã eo hẹp, khả năng Mỹ hạn chế xuất khẩu diesel đang được chú ý. Mỹ xuất khẩu kỷ lục 1,6 triệu thùng diesel mỗi ngày trong tháng 8. Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo một lệnh cấm có thể khiến các nhà máy lọc dầu Mỹ giảm công suất, làm giảm cả nguồn cung xăng và các sản phẩm khác. Vì thế, bài toán diesel hiện không đơn thuần là thiếu một nguồn cung. Nhiều mắt xích cùng bị thu hẹp, trong khi khả năng bù đắp nhanh từ các thị trường khác còn hạn chế.