Vì sao sâm Ngọc Linh không thể trồng đại trà?

Tuy nhiên, với đặc tính sinh trưởng phụ thuộc chặt chẽ vào hệ sinh thái rừng và chu kỳ phát triển kéo dài nhiều năm, việc "đại trà hóa" loài sâm này không đơn giản như nhiều loại dược liệu khác.

Tại vùng núi Ngọc Linh ở độ cao hơn 1.500 m, Công ty TNHH Triết Minh (TRIMICO) đang duy trì một vùng trồng sâm dưới tán rừng già. Con đường lên vườn phải đi bộ nhiều giờ qua sương mù và lớp lá mục dày dưới chân. Không nhà lưới, không thuốc bảo vệ thực vật, không hóa chất…

Cách làm ấy xuất phát từ một thực tế: sâm Ngọc Linh không phải loại dược liệu có thể trồng đại trà theo mô hình công nghiệp.

Giữ môi trường, giữ giá trị

Sâm Ngọc Linh vốn sinh trưởng tự nhiên ở độ cao 1.500 - 2.000m, nơi nhiệt độ mát quanh năm và lớp mùn hữu cơ dày tạo nên điều kiện đặc thù. Theo các nghiên cứu, loài sâm này chứa 104 hợp chất quý, trong đó có 84 loại saponin. Hoạt chất MR2 - đặc trưng của sâm Ngọc Linh - được ghi nhận có khả năng hỗ trợ ức chế tế bào ung thư.

Giữ được cấu trúc hoạt chất ấy, theo nhiều chuyên gia, phụ thuộc lớn vào môi trường sinh trưởng.

Chị Lê Thị Bích Luyện - Chủ tịch TRIMICO - chia sẻ: "Sâm Ngọc Linh không hợp với sự nóng vội. Nếu môi trường thay đổi, cây phản ứng ngay. Giữ được rừng thì mới giữ được sâm".

Vì vậy, thay vì mở rộng diện tích ồ ạt, vùng trồng được duy trì dưới tán rừng già với lớp mùn dày tự nhiên. Cây được trồng theo mật độ vừa phải để ánh sáng và độ ẩm không biến động mạnh.

Không hóa chất. Không thuốc bảo vệ thực vật.

Mỗi gốc sâm có một "lý lịch"

Đi giữa vườn, dễ nhận ra những thẻ đánh số gắn với từng cây. Mỗi gốc sâm đều có mã riêng, kèm theo nhật ký theo dõi qua nhiều tháng, nhiều năm.

Người bản địa là lực lượng chính chăm sóc. Họ bắt sâu bằng tay, dọn lớp lá mục vừa đủ, quan sát từng thay đổi nhỏ trên thân và lá.

"Nhìn lá là biết cây đang khỏe hay có vấn đề. Có khi chỉ một thay đổi rất nhỏ cũng phải xử lý ngay" - anh Nguyên, người Xê Đăng đã nhiều năm chăm sóc vườn, chia sẻ.

Theo chị Luyện, việc đánh số từng gốc giúp kiểm soát vòng đời cây và truy xuất rõ ràng khi đưa vào thu hoạch: "Sâm được tính bằng năm. Nếu không theo dõi sát từ đầu thì khó giữ được chất lượng ổn định".

Một nguyên tắc được đặt ra: chỉ thu hoạch khi củ đạt từ 7 năm tuổi trở lên. Những củ chưa đủ tuổi hoặc có dấu hiệu sâu bệnh sẽ không được đưa vào sản xuất.

Chu kỳ dài đồng nghĩa với vốn đầu tư lớn và thời gian chờ đợi lâu. Nhưng theo doanh nghiệp, nếu thu hoạch sớm, dược tính chưa ổn định và khó tạo niềm tin lâu dài.

Từ rừng xuống nhà máy

Từ vùng trồng trên độ cao hơn 1.500 m, sâm được vận chuyển về nhà máy đạt chuẩn ISO của TRIMICO tại xã Chiên Đàn (TP Đà Nẵng) để sơ chế và sản xuất. Việc chủ động vùng nguyên liệu giúp doanh nghiệp kiểm soát đồng bộ từ đầu vào đến thành phẩm, thay vì phụ thuộc vào nguồn thu mua không kiểm chứng.

Trên nền tảng đó, TRIMICO phát triển các dòng sản phẩm như sâm Ngọc Linh tươi, sâm Ngọc Linh ngâm mật ong, trà sâm, thạch sâm và các set quà sức khỏe… Điểm chung của các sản phẩm này là sử dụng nguồn nguyên liệu được theo dõi nhiều năm tại vùng trồng, có truy xuất rõ ràng về độ tuổi và tình trạng củ trước khi đưa vào chế biến.

Theo đại diện doanh nghiệp, việc phát triển sản phẩm hướng tới mở rộng khả năng tiếp cận theo cách kiểm soát được chất lượng. Những dạng chế biến tiện dụng giúp người dùng sử dụng sâm dễ dàng hơn, trong khi vẫn bảo đảm tiêu chuẩn nguyên liệu đầu vào.

Song song với sản xuất, mô hình vùng trồng còn tạo sinh kế cho người dân bản địa. Người Xê Đăng tham gia chăm sóc vườn sâm, bảo vệ rừng, vận chuyển vật tư và thu hoạch theo quy trình. Chuỗi công việc ấy không chỉ gắn với một sản phẩm, mà còn với trách nhiệm giữ rừng - yếu tố quyết định sự tồn tại của cây sâm.

Ở độ cao hơn 1.500 m, cây sâm không lớn nhanh. Và có lẽ chính sự "không vội" ấy cũng phản ánh cách tiếp cận mà TRIMICO lựa chọn: kiểm soát vùng trồng, tuân thủ chu kỳ sinh trưởng và phát triển sản phẩm dựa trên nền tảng nguyên liệu ổn định.

Giữa áp lực thị trường và xu hướng mở rộng sản lượng, câu chuyện Ngọc Linh của TRIMICO cho thấy một lựa chọn khác: không chạy theo đại trà, mà xây dựng giá trị lâu dài từ rừng, từ cộng đồng và từ sự minh bạch trong từng gốc sâm.

Đơn vị chịu trách nhiệm sản phẩm:

Tên công ty: Công ty TNHH Triết Minh (TRIMICO)

Địa chỉ: Lô CN4.3, Cụm công nghiệp Chợ Lò, xã Chiên Đàn, thành phố Đà Nẵng

Hotline:  02353.555.999