Việt Nam cán mốc 3.000 km cao tốc: Kỳ tích hạ tầng sau hơn 20 năm

Những ngày đầu năm mới 2026, khi mạng lưới giao thông huyết mạch của đất nước đã thông suốt từ Bắc chí Nam, chúng ta có dịp nhìn lại một chặng đường đầy cảm xúc. Việc hoàn thành và đưa vào khai thác hơn 3.000km đường bộ cao tốc vào cuối năm 2025 là minh chứng cho một kỳ tích về ý chí, một cuộc "cách mạng" về tư duy quản lý và là kết quả của những hy sinh thầm lặng trên các công trường đầy nắng gió, đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới của sự kết nối và phát triển.

Từ "phép thử khắc nghiệt" đến cuộc cách mạng về tốc độ

Nhìn lại lịch sử phát triển hạ tầng giao thông, con số hơn 3.000km đạt được hôm nay thực sự là một bước nhảy vọt thần kỳ. Giai đoạn 2001-2010, cả nước chỉ đưa vào khai thác vỏn vẹn 89km cao tốc. Mười năm tiếp theo (2011-2020), con số này nhích lên 1.163km. Thế nhưng, chỉ trong giai đoạn 2021-2025, tổng chiều dài đường cao tốc được đầu tư xây dựng đã bằng cả 20 năm trước cộng lại, nâng tổng số kilomet đường bộ cao tốc lên mức 3.513km tính đến hết năm 2025.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn nhận định, giai đoạn 2021-2023 được xem là phép thử khắc nghiệt nhất đối với ngành giao thông khi đại dịch Covid-19 làm đứt gãy chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu gây mưa bão kéo dài và giá cả vật liệu biến động mạnh. Tuy nhiên, chính trong bối cảnh đó, bản lĩnh Việt Nam đã được khẳng định. "Hơn cả những con số, hành trình 3.000km đường bộ cao tốc như một cuộc cách mạng về tư duy quản lý, mở tuyến, thông đường, là "thao trường" hun đúc ý chí, khát vọng của con người Việt Nam", ông Lê Anh Tuấn nhấn mạnh.

Kỳ tích này bắt nguồn từ sự chỉ đạo quyết liệt của Đảng và Chính phủ, đặc biệt là tinh thần "chỉ bàn làm, không bàn lùi" từ Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính. Tại lễ phát động đợt thi đua cao điểm "500 ngày đêm", Thủ tướng đã yêu cầu phải "rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ quy trình, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm". Tinh thần "vượt nắng, thắng mưa", thi công "3 ca 4 kíp", làm việc xuyên lễ Tết đã trở thành kim chỉ nam cho hàng vạn cán bộ, kỹ sư, công nhân trên khắp các đại công trường.

Những câu chuyện "biến không thành có"

Đằng sau những "dải lụa" bê tông trải dài đất nước là những câu chuyện chưa từng được kể về sự hy sinh và những quyết định cân não của các nhà thầu Việt.

Tại dự án cao tốc Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, câu chuyện về hầm xuyên núi số 3 dài 3,2km - hầm dài thứ ba cả nước - là một ví dụ điển hình về sự trưởng thành vượt bậc của doanh nghiệp nội địa. Ông Nguyễn Quang Huy, Tổng giám đốc Tập đoàn Đèo Cả nhớ lại thời điểm ban đầu, doanh nghiệp tính toán thời gian thi công không thể dưới 48 tháng. Tuy nhiên, trước yêu cầu cấp bách phải thông tuyến toàn bộ cao tốc Bắc - Nam vào tháng 12/2025, Đèo Cả đã cam kết với Thủ tướng sẽ hoàn thành đồng bộ.

Để hiện thực hóa lời hứa, Đèo Cả đã cải tiến phương pháp đào hầm, tăng bước đào từ 1-3m lên 4-6m mỗi chu kỳ, đồng thời áp dụng sáng kiến "tuần hoàn nguồn nước" để giải quyết tình trạng thiếu nước thi công. Kết quả, hầm số 3 đã về đích vượt tiến độ 8 tháng, một điều tưởng chừng như không tưởng.

Không chỉ là áp lực kỹ thuật, nhiều doanh nghiệp còn chấp nhận hy sinh lợi ích kinh tế vì danh dự và cam kết với Tổ quốc. Ông Phạm Văn Khôi, Chủ tịch HĐQT Công ty Phương Thành, chia sẻ câu chuyện đầy xúc động tại dự án Vũng Áng - Bùng. Tại đoạn qua sông Gianh, do khan hiếm nguồn cát làm giếng cát xử lý nền đất yếu, để kịp tiến độ, nhà thầu đã buộc phải chuyển sang phương án sử dụng đất.

"Để thực hiện phương án này, nhà thầu phải tự lo toàn bộ chi phí, chấp nhận phát sinh thêm khoảng 40 tỷ đồng chi phí chênh lệch. Dù chịu nhiều thiệt thòi về tài chính, nhưng chúng tôi đã giữ được lời hứa và danh dự của nhà thầu", ông Khôi bồi hồi kể lại. Câu chuyện bỏ tiền túi 40 tỷ đồng để giữ đúng lời hứa về đích sớm 6 tháng đã minh chứng cho tinh thần trách nhiệm của doanh nghiệp Việt trước vận mệnh quốc gia.

Tình quân dân và những giấc ngủ vội bên vệ đường

Kỳ tích 3.000km không chỉ được xây dựng bằng máy móc hiện đại, mà còn bằng mồ hôi và cả những giấc ngủ chập chờn của người lao động. Ông Lê Quyết Tiến, Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng, người từng "nằm vùng" cả tháng trời tại công trường, xúc động kể lại những đêm Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận phải huy động đoàn thanh niên đi phát bánh mì cho công nhân.

"Công trường thường xuyên chong đèn. Có người nằm ngay vệ đường, tranh thủ chợp mắt. Có những người lái máy quanh năm suốt tháng ở công trường, Tết lễ không về, làn da cháy sạm", ông Tiến chia sẻ.

Ở những nơi địa hình hiểm trở, tình quân dân lại trở thành động lực to lớn. Trung tá Phạm Minh Phương (Binh đoàn 12) kể về quá trình thi công cầu An Mã 2 (dự án Vạn Ninh - Cam Lộ), nơi bị cô lập bởi núi rừng và không có đường tiếp cận. Khi việc vận chuyển vật tư làm gãy cây cối của người dân, thay vì trách móc, bà con lại động viên: "Không sao đâu, Bộ đội Trường Sơn cứ làm đi!". Sự ủng hộ của lòng dân đã giúp "bộ đội cụ Hồ" hoàn thành thần tốc các hạng mục, rút ngắn 40% thời gian thi công.

Người dân thụ hưởng và tầm nhìn tương lai

Thành quả của kỳ tích này không ai khác chính là người dân được thụ hưởng. Anh Nguyễn Chiến Thắng (Hà Nội), một người thường xuyên lái xe về quê, phấn khởi chia sẻ: "Từ ngày có cao tốc, hành trình từ Hà Nội vào Đà Nẵng nếu chạy liên tục cũng chỉ mất 12-13 giờ, nhanh và an toàn hơn rất nhiều so với tuyến quốc lộ trước đây". Việc thông tuyến cao tốc Bắc - Nam đã rút ngắn đáng kể thời gian đi lại, giảm chi phí logistics và mở ra không gian phát triển kinh tế cho các địa phương mà nó đi qua.

Đến tháng 1/2026, Việt Nam đã có thể tự hào với mạng lưới 3.513km đường cao tốc hiện đại. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Chủng nhận định, thành tựu này cho thấy sự trưởng thành vượt bậc của ngành giao thông, xóa tan định kiến "ép tiến độ thì không có chất lượng" nhờ vào việc ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ.

Tuy nhiên, hành trình phía trước vẫn còn dài. Mục tiêu đặt ra là 5.000km cao tốc vào năm 2030. Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã ví von ngành Xây dựng và Giao thông như những "người lính quả cảm" và kỳ vọng bước vào giai đoạn 2026-2030, ngành sẽ tiếp tục lập nên những kỳ tích lớn hơn.