Việt Nam đăng cai Hội nghị đối thoại khu vực về Di sản và tính xác thực

Tìm cách tiếp cận mới trong bảo tồn di sản

Ngày 22/9, tại Hà Nội, buổi họp báo về Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và tính xác thực đã được tổ chức. Hội nghị chính thức diễn ra từ ngày 27/9 đến 1/10/2026 tại Hà Nội và Ninh Bình, dự kiến quy tụ khoảng 250 đại biểu, chuyên gia trong nước và quốc tế.

Sự kiện do Chính phủ Việt Nam và UNESCO đồng tổ chức; Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, UBND TP Hà Nội và UBND tỉnh Ninh Bình phối hợp triển khai cùng các cơ quan Trung ương, địa phương. Thành phần tham dự gồm đại diện cơ quan chính phủ, tổ chức quốc tế, đơn vị quản lý di sản, nhà nghiên cứu, cộng đồng, chủ thể nắm giữ tri thức và thanh niên.

Hội nghị được tổ chức trong bối cảnh nhận thức và thực tiễn bảo tồn di sản đang có nhiều thay đổi. Hơn ba thập kỷ kể từ khi Văn kiện Nara về tính xác thực được thông qua năm 1994, cách nhìn về di sản đã dần vượt khỏi phạm vi vật liệu hay cấu trúc nguyên gốc.

Các thực hành văn hóa, tri thức địa phương, mối liên hệ tâm linh và quan hệ giữa con người với thiên nhiên ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc nhận diện, lý giải giá trị của di sản. Cùng lúc, biến đổi khí hậu, thiên tai, xung đột, đô thị hóa, áp lực du lịch và sự phát triển của công nghệ mới đang đặt ra những vấn đề chưa từng có đối với công tác bảo tồn.

Phát biểu tại họp báo, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam nhận định, tính xác thực có vai trò nền tảng trong cách chúng ta nhận diện và bảo vệ Di sản Thế giới, cần được hiểu trong chính bối cảnh văn hóa nơi di sản tồn tại.

Theo ông Jonathan Wallace Baker, châu Á - Thái Bình Dương có nhiều kinh nghiệm về di sản sống, tính liên tục, phục dựng, tri thức truyền thống và mối quan hệ giữa cộng đồng với di sản. Hội nghị tại Việt Nam có thể chuyển hóa những kinh nghiệm đó thành các cách tiếp cận rõ ràng hơn, dựa trên bằng chứng và có khả năng áp dụng trong hệ thống Di sản Thế giới.

Các trường hợp nghiên cứu so sánh, nhóm làm việc chuyên môn và hoạt động phân tích thực địa sẽ giúp kiểm chứng những phương pháp hiện hành trong từng bối cảnh cụ thể. Chương trình sẽ xem xét trường hợp Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội và tiếp tục tại Ninh Bình với hoạt động khảo sát thực địa chuyên môn.

Hướng tới Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực

Một kết quả quan trọng được kỳ vọng từ hội nghị là đóng góp vào quá trình xây dựng Văn kiện Hà Nội về Di sản và Tính xác thực. Văn kiện dự kiến đưa ra hướng dẫn thực tiễn để các quốc gia tham khảo trong nhận diện di sản, xây dựng Danh sách đề cử dự kiến, lập hồ sơ đề cử cũng như bảo tồn, quản lý và giám sát di sản.

Tại họp báo, bà Lê Thị Hồng Vân, Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam cho biết, từ khi Công ước Di sản Thế giới ra đời năm 1972, tính xác thực, tính toàn vẹn và kế hoạch quản lý luôn là những yếu tố then chốt trong quá trình xem xét giá trị toàn cầu của một di sản.

Theo bà Lê Thị Hồng Vân, quan điểm về di sản, đặc biệt là tính xác thực, đã liên tục được củng cố và phát triển qua những văn kiện quốc tế như Hiến chương Venice và Văn kiện Nara. Trong bối cảnh đô thị hóa, biến đổi khí hậu và thiên tai ngày càng tác động mạnh, các vấn đề đặt ra đối với bảo tồn và phát huy giá trị di sản đã trở thành thách thức chung của toàn cầu.

Hội nghị vì thế là cơ hội để các quốc gia châu Á - Thái Bình Dương đưa ra quan điểm của mình, hình thành tiếng nói của khu vực và chia sẻ với cộng đồng quốc tế. Việt Nam, với hệ thống di sản văn hóa và thiên nhiên đa dạng cùng kinh nghiệm thực tiễn trong công tác bảo tồn, có thể đóng góp những trường hợp nghiên cứu phù hợp cho quá trình thảo luận.

Cuộc đối thoại tại Việt Nam tiếp nối kết quả Hội nghị quốc tế về di sản và tính xác thực được tổ chức tại Nairobi năm 2025, đồng thời triển khai định hướng của Ủy ban Di sản Thế giới về việc khuyến khích các khu vực tổ chức những sáng kiến tương tự.

Văn kiện Hà Nội được kỳ vọng thúc đẩy cách đánh giá tính xác thực theo hướng nhất quán, bao trùm và dựa trên minh chứng, nhưng không làm mất đi sự đa dạng của từng bối cảnh văn hóa. Quá trình này vẫn phải bảo đảm các yêu cầu về Giá trị nổi bật toàn cầu, tính toàn vẹn cùng cơ chế bảo vệ và quản lý hiệu quả.

Hội nghị diễn ra đúng dịp Việt Nam và UNESCO kỷ niệm 50 năm quan hệ hợp tác, giai đoạn 1976-2026. Cũng trong năm nay, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã thông qua nghị quyết phát động Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững giai đoạn 2027-2036, sáng kiến do Việt Nam khởi xướng.

Từ những cuộc thảo luận tại Hà Nội đến hoạt động khảo sát ở Ninh Bình, hội nghị được kỳ vọng đưa kinh nghiệm của châu Á - Thái Bình Dương vào tiến trình quản trị di sản toàn cầu. Đó cũng là cơ hội để khẳng định một cách tiếp cận cân bằng: tôn trọng bằng chứng khoa học, gìn giữ giá trị cốt lõi, đồng thời đặt cộng đồng và sức sống đương đại của di sản vào vị trí trung tâm.