Việt Nam – Trung Quốc thúc đẩy hợp tác giáo dục đại học, khoa học và đổi mới sáng tạo

Ngày 14/4/2026, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Trung Quốc, Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam phối hợp với Bộ Giáo dục Trung Quốc tổ chức Diễn đàn hợp tác giáo dục đại học, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam – Trung Quốc năm 2026 tại Đại học Thanh Hoa. Sự kiện quy tụ khoảng 100 cơ sở giáo dục đại học hàng đầu cùng nhiều doanh nghiệp hai nước, đánh dấu bước phát triển mới trong hợp tác giáo dục và khoa học công nghệ song phương.

Phát biểu tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, trong bối cảnh thế giới chuyển mạnh sang kinh tế tri thức và kỷ nguyên số, giáo dục đại học không chỉ dừng lại ở đào tạo mà đã trở thành "hạ tầng chiến lược của quốc gia". Đây là nơi sản sinh tri thức, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đóng góp trực tiếp vào năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia.

Theo ông Hoàng Minh Sơn, các xu thế lớn như trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, công nghệ bán dẫn, kinh tế xanh và phát triển bền vững đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc kinh tế – xã hội toàn cầu. Trong bối cảnh đó, hợp tác giữa các quốc gia, đặc biệt là giữa những nền giáo dục lớn trong khu vực như Việt Nam và Trung Quốc, không còn là lựa chọn mà trở thành yêu cầu tất yếu.

Việt Nam và Trung Quốc được đánh giá có nhiều điểm tương đồng về văn hóa, lịch sử, định hướng phát triển, đồng thời cùng coi trọng giáo dục, khoa học công nghệ và phát triển nhân tài. Đây là nền tảng quan trọng để hai bên thúc đẩy hợp tác ở tầm cao mới, hướng tới giai đoạn "hợp tác thực chất, chiều sâu và đồng kiến tạo giá trị".

Trong khuôn khổ Diễn đàn, nhiều hoạt động giao lưu học thuật, kết nối doanh nghiệp và trao đổi hợp tác đã được triển khai. Đáng chú ý, 52 văn bản thỏa thuận hợp tác giữa các cơ sở giáo dục đại học hai nước đã được ký kết, tập trung vào đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.

Một trong số đó là bản ký kết hợp tác giữa Trường Đại học CMC với Đại học Sư phạm Thủ đô (Trung Quốc) triển khai chương trình liên kết quốc tế 2+2 ngành Ngôn ngữ Trung Quốc, mở rộng cơ hội học tập và nghề nghiệp cho sinh viên trong bối cảnh hợp tác Việt – Trung ngày càng phát triển.

Theo đó, sinh viên học 2 năm đầu tại Việt Nam để xây dựng nền tảng ngôn ngữ và kỹ năng, sau đó chuyển tiếp sang Trung Quốc học 2 năm trong môi trường đào tạo hoàn toàn bằng tiếng Trung. Sau khi hoàn thành chương trình, người học được cấp song bằng cử nhân từ hai trường, gia tăng lợi thế cạnh tranh trên thị trường lao động.

Đại học Sư phạm Thủ đô (Trung Quốc) là trường công lập trọng điểm tại Bắc Kinh, thuộc chương trình "Song nhất lưu", có hơn 70 năm phát triển và khoảng 27.000 sinh viên, nổi bật ở các lĩnh vực sư phạm, ngôn ngữ và khoa học xã hội.

Điểm đáng chú ý của chương trình là cơ hội nhận học bổng Chính phủ Trung Quốc. Sinh viên đạt yêu cầu sau năm thứ ba có thể được cấp học bổng trị giá 23.600 Nhân dân tệ, tương đương 100% học phí năm cuối, giúp tối ưu chi phí du học. Bên cạnh đó, hai năm học tập tại Trung Quốc mang lại trải nghiệm thực tế, giúp sinh viên nâng cao năng lực tiếng Trung, khả năng thích ứng và sẵn sàng hội nhập trong môi trường quốc tế.

Theo đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo, các thỏa thuận này không chỉ mang ý nghĩa về số lượng mà còn thể hiện niềm tin, kỳ vọng vào tiềm năng hợp tác lâu dài giữa hai nền giáo dục. Đây cũng là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa các mục tiêu phát triển chung trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh tri thức ngày càng gay gắt.

Định hướng hợp tác trong thời gian tới, phía Việt Nam đề xuất thúc đẩy xây dựng các trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo chung trong những lĩnh vực công nghệ mũi nhọn; thiết lập cơ chế chuyển giao công nghệ hai chiều; phát triển các chương trình đào tạo gắn với thực tiễn theo mô hình liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp; đồng thời thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo của sinh viên.

Bên cạnh đó, hai bên cũng hướng tới tăng cường quốc tế hóa giáo dục đại học, mở rộng hợp tác trong chuyển đổi số giáo dục và nâng cao năng lực quản trị đại học trong bối cảnh mới.

Tại phiên chính, đại diện phía Trung Quốc và Đại học Quốc gia Hà Nội cũng chia sẻ nhiều nội dung hợp tác thiết thực, nhấn mạnh vai trò của liên kết đào tạo, trao đổi học giả và phát triển các chương trình nghiên cứu chung. Sau phiên toàn thể, các đại biểu tiếp tục tham gia bốn phiên chuyên đề xoay quanh các lĩnh vực như phát triển cộng đồng nhân tài khu vực, đào tạo nhân lực cấp cao gắn với chuỗi công nghiệp, môi trường và phát triển bền vững, cũng như trí tuệ nhân tạo và giáo dục số.

Diễn đàn được đánh giá là cơ hội quan trọng để các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước tăng cường kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và mở rộng hợp tác. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, đồng thời củng cố quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Trung Quốc.

Trước đó, trong bài phát biểu chính sách tại Đại học Thanh Hoa, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh vai trò then chốt của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong chiến lược phát triển của Việt Nam. Trong đó, giáo dục – đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là "ưu tiên của ưu tiên", giữ vai trò nền tảng để xây dựng thế hệ trẻ có năng lực làm chủ công nghệ và hội nhập quốc tế.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng đề nghị hai bên tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, đẩy mạnh trao đổi sinh viên, học giả và liên kết đào tạo – nghiên cứu. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng tầm hợp tác giữa hai quốc gia, không chỉ về kinh tế mà còn ở lĩnh vực tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giai đoạn tới.