Vỏ hộp sữa và bài toán kinh tế tuần hoàn: Từ bài học nhỏ đến thay đổi lớn

Tại TP Hồ Chí Minh – một trong những đô thị có mật độ dân cư và lượng phát thải sinh hoạt lớn nhất cả nước – vỏ hộp đựng đồ uống đang trở thành một thách thức đáng kể trong dòng rác thải mỗi ngày. Dù là loại vật liệu có khả năng tái chế cao, đây lại là nhóm hiện đang có tỷ lệ phân loại tại nguồn thấp. Thực trạng này không xuất phát từ việc thiếu ý thức cộng đồng, mà chủ yếu do thói quen phân loại chưa được thiết lập và hệ thống thu gom chuyên biệt chưa đủ đồng bộ để tạo ra một quy trình khép kín hiệu quả.

Thông qua quy trình xử lý hiện đại, các thành phần cấu tạo nên vỏ hộp giấy sẽ được tách lọc và tái sinh: sợi bột giấy chất lượng cao được thu hồi để tiếp tục vòng đời mới, trong khi các thành phần hỗn hợp còn lại được chuyển hóa thành những sản phẩm hữu ích như tấm lợp sinh thái, ván ép chịu lực hay đồ dùng văn phòng phẩm. Một chu trình kinh tế tuần hoàn bền vững đã sẵn sàng vận hành – mắt xích then chốt còn lại chính là việc thiết lập thói quen phân loại đúng cách ngay từ bước đầu tiên.

"Thu gom vỏ hộp giấy trong cộng đồng" – Lời giải bắt đầu từ học đường

Chương trình "Thu gom vỏ hộp giấy trong cộng đồng" do Tetra Pak khởi xướng hiện đang được triển khai thí điểm tại 16 trường học ở TP Hồ Chí Minh. Bên cạnh các hoạt động nâng cao ý thức trong cộng đồng nói chung, hoạt động này mở rộng trọng tâm sang học sinh – lực lượng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành thói quen thu gom và tái chế ngay từ sớm.

Quy trình mà học sinh được hướng dẫn chỉ gói trong 4 bước: Uống sạch – Nhét ống hút – Đóng nắp – Đập dẹt. Mỗi hành động chỉ mất vài giây, nhưng tạo ra sự khác biệt lớn: vỏ hộp được xử lý đúng cách sẽ tiết kiệm không gian chứa đựng và trở thành nguyên liệu có giá trị cho chuỗi tái chế.

Điều làm cho chương trình này khác biệt là cách nó được thiết kế như một vòng lặp hoàn chỉnh: kết nối nhà trường, đội ngũ thu gom và đối tác tái chế thành một chuỗi liên tục, nơi vỏ hộp đi từ tay học sinh đến nhà máy và quay lại phục vụ cộng đồng dưới hình hài những sản phẩm mới.

Bà Nguyễn Đỗ Thu Minh, Trưởng phòng Phát triển Bền vững của Tetra Pak Việt Nam – đơn vị tiên phong thúc đẩy hạ tầng thu gom, tái chế vỏ hộp giấy tại Việt Nam chia sẻ: Thông qua chương trình 'Thu gom vỏ hộp giấy trong cộng đồng', chúng tôi mong muốn chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và doanh nghiệp nhằm từng bước xây dựng hệ thống thu gom ổn định, qua đó góp phần giảm phát thải CO₂ và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên."

Bà Bùi Duyên, Giám đốc Doanh nghiệp xã hội Truyền thông Thay đổi hành vi hướng tới Phát triển Bền vững Việt Nam (SBCC Vietnam) – đơn vị đồng hành triển khai Chương trình cho rằng: "Thông qua Chương trình "Thu gom vỏ hộp giấy trong cộng đồng", chúng tôi không chỉ hướng dẫn học sinh phân loại rác mà còn khơi gợi vai trò của các em như những người bảo vệ thành phố. Bằng các công cụ trực quan như thùng thu gom chuyên dụng, poster và trò chơi tương tác, việc xử lý đúng một vỏ hộp sữa trở thành trải nghiệm đầy cảm hứng thay vì một nghĩa vụ khô khan. Sự thay đổi thực sự bắt đầu khi trẻ mang thói quen này về nhà và hướng dẫn lại cha mẹ cách xử lý vỏ hộp. Những tác động nhỏ từ mỗi gia đình sẽ dần lan tỏa ra từng con hẻm, khu phố, tạo nên một cộng đồng sống có trách nhiệm và bền vững với môi trường."

Từ thực tế ở trường, thầy Phước Quyền, Tổng phụ trách Trường Tiểu học Đinh Tiên Hoàng, chia sẻ: "Từ khi triển khai chương trình, các buổi sinh hoạt dưới cờ tại trường trở nên sinh động và ý nghĩa hơn. Việc các em nhắc nhau xử lý vỏ hộp đúng cách chỉ mất vài giây, nhưng lại góp phần hình thành ý thức trách nhiệm với môi trường và xã hội từ sớm. Điều khiến tôi ấn tượng nhất là những thói quen này được các em mang về gia đình, lan tỏa lối sống xanh ra cộng đồng. Đó chính là giá trị bền vững của chương trình."

Việc triển khai thí điểm tại 16 ngôi trường không chỉ để ghi nhận kết quả, mà còn là căn cứ thực tiễn để điều chỉnh và hoàn thiện mô hình cho những lộ trình xa hơn. Những gì các em thực hành mỗi ngày chính là sự hiện thực hóa gần gũi nhất cho các mục tiêu môi trường mà xã hội đang hướng tới.