Vượt khó ở Trung Đông bằng thị trường Halal

Từ nghịch cảnh đến dư địa

Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp xuất khẩu lương thực thực phẩm đang lo ngại rủi ro địa chính trị, chi phí logistics tăng và sức mua toàn cầu suy giảm. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, thị trường Halal vẫn là không gian tăng trưởng mà Việt Nam cần nhìn nhận bằng tư duy dài hạn.

Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh (ITPC), cho biết thị trường Halal toàn cầu đã vượt 2.000 tỷ USD. Điều đó cho thấy Halal không còn là thị trường ngách, mà đang trở thành một trụ cột của thương mại quốc tế, nơi yêu cầu tôn giáo gắn với chất lượng, an toàn, minh bạch và phát triển bền vững. Nhưng trong khi thị trường toàn cầu mở rộng rất nhanh, Việt Nam mới chỉ có khoảng 0,2% doanh nghiệp có sản phẩm đạt chứng nhận Halal. Khoảng cách ấy phản ánh rõ một thực tế, doanh nghiệp vẫn chưa bước vào sân chơi này bằng tâm thế tương xứng với tiềm năng.

Sự dè dặt của doanh nghiệp là điều dễ hiểu. Trung Đông vẫn chịu tác động của chiến sự, biến động giá năng lượng, áp lực chuỗi cung ứng và sự dịch chuyển dòng vốn. Nhưng nếu chỉ nhìn vào bất ổn, doanh nghiệp sẽ bỏ qua những điểm tựa chiến lược đang nổi lên. Ông Đinh Công Tuấn, Trưởng Đại diện Văn phòng Dubai Chamber tại Việt Nam, cho biết bất chấp biến động kinh tế, Dubai vẫn tăng trưởng GDP 4,7% trong 3 quý đầu năm 2025 và dẫn đầu toàn cầu về thu hút FDI với 643 dự án trị giá 11 tỷ USD chỉ trong nửa đầu năm. Những con số ấy cho thấy ngay giữa vùng biến động vẫn có những trung tâm đủ sức đóng vai trò cửa ngõ thương mại.

Chương trình Nghị sự Kinh tế Dubai D33 cùng mạng lưới văn phòng quốc tế đang mở rộng, trong đó có hiện diện tại TP Hồ Chí Minh, cho thấy nỗ lực xây dựng hành lang kết nối mới cho doanh nghiệp nước ngoài.

Ở góc độ ngành hàng, bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh (FFA), nhấn mạnh Halal là thị trường phát triển nhanh, quy mô lớn nhưng yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn, chất lượng và tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Nếu vẫn xem chứng nhận Halal như một thủ tục giấy tờ để hoàn tất cho đủ hồ sơ, doanh nghiệp Việt rất khó bước sâu vào chuỗi giá trị này.

Cần đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe

Ông Trương Xuân Trung, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại UAE, cho biết nền kinh tế Halal toàn cầu hiện đạt 5.000 tỷ USD và có thể tăng lên 10.000 tỷ USD vào năm 2028. Riêng Trung Đông chiếm 62,5% tỷ trọng toàn cầu, với quy mô dự kiến đạt 380 tỷ USD vào năm 2030 và nền tảng 500 triệu người tiêu dùng Hồi giáo. Đáng chú ý hơn, khu vực này đang phải nhập khẩu tới 85-90% nhu cầu lương thực và thực phẩm.

Tuy nhiên, cơ hội ấy không tự động chuyển thành đơn hàng. Ông Trương Xuân Trung khuyến nghị doanh nghiệp phải khẩn trương chuẩn hóa "giấy thông hành" Halal, thiết kế bao bì bản địa hóa theo song ngữ Anh - Ả Rập và đẩy mạnh khai thác thương mại điện tử, nơi đang chiếm hơn 80% giao dịch hàng tiêu dùng Halal tại khu vực. Bao bì thiếu ngôn ngữ phù hợp, nhãn mác thiếu tính bản địa và kênh phân phối yếu đều có thể khiến một sản phẩm tốt bị loại khỏi cuộc chơi ngay từ đầu.

Nhận định của ông Tạ Xuân Hiển, Phó Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp Việt Nam tại UAE, tiếp tục chỉ ra hướng đi cụ thể hơn. Theo ông, chứng nhận Halal cho toàn bộ chuỗi giá trị là điều kiện tiên quyết và bắt buộc. Doanh nghiệp nên chọn UAE làm điểm tiếp cận chiến lược, coi đây là cửa ngõ trung chuyển để mở rộng dần ra 6 quốc gia GCC. Quan trọng hơn, doanh nghiệp không nên kỳ vọng bán trực tiếp ngay đến người tiêu dùng cuối, mà phải đi qua các nhà nhập khẩu và hệ thống phân phối sở tại.

Không chỉ Trung Đông, ASEAN cũng là bàn đạp chiến lược như bà Nguyễn Thị Ngọc Hằng, Giám đốc Marketing HCA Việt Nam, nhấn mạnh. Với hơn 40% dân số là người Hồi giáo, khu vực này gần Việt Nam hơn về địa lý nhưng không hề dễ dãi về chuẩn mực. Mỗi quốc gia có một hệ thống quản lý Halal riêng, không thể dùng một chứng nhận cho toàn bộ khu vực.

Malaysia áp dụng nghiêm ngặt với sản phẩm giết mổ dưới sự quản lý của JAKIM; Singapore và Thái Lan chủ yếu mang tính định hướng; còn Indonesia đã bắt buộc chứng nhận Halal đối với toàn bộ thực phẩm và đồ uống nhập khẩu. Đặc biệt, hạn chót trước tháng 10/2026 khiến yêu cầu này trở nên cấp bách. Sau mốc đó, doanh nghiệp không đáp ứng gần như không thể đưa hàng vào thị trường Indonesia.

Từ những khuyến nghị trên có thể thấy, điều doanh nghiệp Việt cần nhất lúc này không phải là thêm những lời cổ vũ, mà là một cuộc tái cấu trúc nhận thức về Halal. Theo ông Trương Xuân Trung, Halal hiện không còn giới hạn trong thực phẩm mà đã mở rộng sang dược phẩm, mỹ phẩm, thời trang và nhiều lĩnh vực khác. Yêu cầu Halal cũng không dừng ở yếu tố tôn giáo mà gắn với an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Xu hướng Halal xanh, ứng dụng blockchain, truy xuất QR đang trở thành chuẩn mới.

Trong giữa bối cảnh kinh tế nhiều biến động và chiến sự chưa lắng xuống ở Trung Đông, doanh nghiệp Việt vẫn có cơ hội vượt khó. Nhiều chuyên gia cho rằng, Halal không còn là lối đi phụ, mà là phép thử năng lực chuẩn hóa, khả năng thích ứng và tầm nhìn doanh nghiệp trong dài hạn để chinh phục thị trường này.