Xăng dầu Việt Nam dưới áp lực về giá: Chặn đứng dòng chảy lậu và bảo vệ an ninh năng lượng quốc gia

Chênh lệch địa chính trị và sức ép từ cơn khát nhiên liệu vùng biên

Những ngày đầu tháng 3/2026, một thực tế đáng quan ngại đang diễn ra dọc theo chiều dài đường biên giới phía Tây và Tây Nam của Tổ quốc. Theo các số liệu phân tích từ Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh và các cơ quan quản lý thị trường, giá xăng RON95 tại Việt Nam hiện đang được điều hành ở mức giao động khoảng từ 27.000 - 30.000 đồng/lít. Đây là một con số đầy nỗ lực nếu đặt trong tương quan so sánh với các quốc gia cùng khu vực. Cụ thể, tại Singapore, giá xăng cùng loại đã chạm ngưỡng 46.000 đồng/lít, trong khi tại Lào là xấp xỉ 38.600 đồng/lít, Thái Lan là 32.000 đồng/lít, còn Campuchia và Trung Quốc dao động quanh mức từ 28.800 đến 28.900 đồng/lít.

Mức chênh lệch khá cao, có nơi lên đến gần 20.000 đồng trên mỗi lít xăng đã biến mặt hàng này thành mục tiêu hàng đầu của tội phạm kinh tế. 

Tại các tỉnh biên giới, xăng dầu không còn đơn thuần phục vụ nhu cầu đi lại hay sản xuất nhỏ lẻ của cư dân bản địa mà đã bị các đối tượng đầu nậu thu gom, hình thành những đường dây vận chuyển trái phép quy mô lớn. Những con đường mòn, lối mở hay các tuyến sông rạch chằng chịt tại khu vực miền Tây Nam Bộ đang trở thành những "hành lang đen" để xăng dầu Việt Nam thẩm lậu ra nước ngoài, gây chảy máu tài nguyên và làm thất thoát nguồn lực hỗ trợ giá từ ngân sách Nhà nước.

Để hiểu rõ tại sao Việt Nam có thể duy trì mức giá "trũng" so với khu vực, cần nhìn vào phân tích kỹ thuật về cơ cấu giá thành. Hiện nay, với giá bán lẻ 27.047 đồng/lít xăng RON95, giá nhập khẩu từ thị trường Singapore chiếm gần 19.000 đồng, tức là tương đương khoảng 70% cơ cấu giá. 30% còn lại là sự tổng hòa của thuế nhập khẩu, chi phí logistics, chi phí kinh doanh và lợi nhuận của doanh nghiệp. Điểm mấu chốt nằm ở quyết sách quyết liệt của Chính phủ khi điều chỉnh thuế nhập khẩu từ 10% về 0% và việc linh hoạt sử dụng Quỹ Bình ổn xăng dầu.

Sự can thiệp kịp thời này đóng vai trò như một tấm đệm giảm chấn, ngăn chặn những cú sốc giá từ thị trường thế giới trực tiếp dội vào túi tiền người dân. Ông Nguyễn Khắc Hiếu, đại diện Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh, nhận định rằng dù giá xăng trong nước có xu hướng tăng theo đà thế giới, nhưng so với các nước có mức độ phát triển kinh tế tương đồng, chúng ta vẫn đang ở mức thấp hơn rất nhiều. Sự ổn định này còn được củng cố bởi dự báo giá dầu thế giới đang có dấu hiệu hạ nhiệt, tạo dư địa cho các cơ quan quản lý điều hành thị trường một cách chủ động và mềm dẻo hơn trong thời gian tới.

Ba gọng kìm quyết định trong chiến dịch bảo vệ biên giới năng lượng

Sự chênh lệch giá quá lớn đã thôi thúc các đối tượng buôn lậu không ngừng đổi mới phương thức hoạt động để qua mặt lực lượng chức năng. Nhận diện về vấn đề này, đại diện Cục Hải quan cho biết, các đối tượng hiện nay không chỉ sử dụng những can nhựa hay thùng phi nhỏ lẻ để vận chuyển qua biên giới như trước đây. Thay vào đó là những thủ đoạn cơ khí hóa và công nghệ hóa rất đáng báo động. Nhiều phương tiện vận tải đường bộ như xe tải, xe khách và đặc biệt là các tàu cá, tàu vận tải đường thủy đã được bí mật cải tạo, gia cố thêm các hầm hàng giả, bồn chứa ẩn dưới gầm xe hoặc sâu trong mạn tàu.

Thậm chí, một số doanh nghiệp còn lợi dụng kẽ hở của loại hình tạm nhập tái xuất hoặc cung ứng nhiên liệu cho tàu biển quốc tế để tuồn xăng dầu ra khỏi biên giới bất hợp pháp dưới danh nghĩa kinh doanh chính ngạch. Những lô hàng hàng nghìn lít xăng được "phù phép" qua các bộ hồ sơ chứng từ giả mạo, rồi lặng lẽ rời bến để sang bên kia biên giới. 

Trước tình hình này, lực lượng Hải quan đang tập trung kiểm soát chặt chẽ các phương tiện xuất cảnh, trọng tâm là các phương tiện có dấu hiệu thay đổi kết cấu kỹ thuật, đồng thời đặt các cửa khẩu giáp Lào và Campuchia dưới tình trạng giám sát đặc biệt 24/7.

Để ngăn chặn hiệu quả tình trạng "chảy máu" xăng dầu, ngành Hải quan và các lực lượng chức năng đã triển khai một chiến dịch tổng lực dựa trên ba trụ cột chính. Đầu tiên là công tác trinh sát kỹ thuật và dự báo thị trường. Thay vì chạy theo xử lý các vụ việc đã phát sinh, các đơn vị nghiệp vụ chủ động phân tích biến động giá xăng dầu tại các nước láng giềng từng ngày. Việc nắm bắt được biên độ chênh lệch giá giúp cơ quan chức năng xác định chính xác các "điểm nóng" và thời điểm tội phạm dễ hoạt động nhất để tập trung lực lượng mật phục.

Trụ cột thứ hai là sự đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ mạnh, kết hợp giữa tuần tra công khai và các chuyên án trinh sát bí mật. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại như máy soi chiếu container, camera giám sát tầm xa và thiết bị định vị vệ tinh giúp lực lượng chức năng kiểm soát chặt chẽ mọi di biến động của các phương tiện nghi vấn. 

Cuối cùng, và cũng là quan trọng nhất, chính là liên minh lực lượng vùng biên. Một thế trận bao vây được thiết lập với sự phối hợp chặt chẽ giữa Hải quan, Bộ đội Biên phòng, Công an và Quản lý thị trường. Sự hiệp đồng này đảm bảo rằng bất kỳ kẽ hở nào tại một cửa ngõ cũng sẽ được bù đắp bởi các lớp phòng thủ tiếp theo, tạo thành một mạng lưới ngăn chặn xuyên suốt từ nội địa ra đến biên giới.

Bên cạnh mặt trận biên giới, công tác quản lý tại các đô thị lớn như TP Hồ Chí Minh cũng được siết chặt để đảm bảo nguồn cung không bị đứt gãy. Sở Công Thương hiện đang thử nghiệm các phương án điều hành cục bộ nhằm điều tiết nguồn hàng nhanh chóng tới các điểm nóng thiếu xăng. Các giải pháp bao gồm việc hỗ trợ xe bồn lưu thông trong nội thành vào ban ngày thông qua cơ chế phối hợp với Sở Xây dựng và Sở Giao thông vận tải, đồng thời thiết lập "luồng xanh" hải quan để đẩy nhanh tốc độ thông quan cho các doanh nghiệp nhập khẩu xăng dầu khi gặp khó khăn về thủ tục.

Đáng chú ý, cơ quan chức năng cũng lên tiếng cảnh báo về hiện tượng người dân tại một số khu vực ngoại thành có tâm lý hoang mang, đổ xô đi mua xăng tích trữ vào can nhựa sau khi thấy một vài cửa hàng thiếu hàng cục bộ. Đây là một hành động hết sức nguy hiểm, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ cực cao trong khu dân cư. Đại diện Chi cục Quản lý thị trường nhấn mạnh, việc người dân rút xăng từ bình xe ra can để cất giữ không chỉ gây bất ổn thị trường mà còn là hành vi cần bị nghiêm cấm để bảo vệ an toàn tính mạng cho cộng đồng. Các cơ quan chức năng đang nỗ lực hết mình để đảm bảo nguồn cung, vì vậy người tiêu dùng cần giữ vững tâm lý bình tĩnh, tránh mắc bẫy tin đồn thất thiệt.

Việc siết chặt kiểm soát biên giới và quản lý thị trường nội địa không chỉ dừng lại ở mục tiêu chống thất thu ngân sách hay chống buôn lậu đơn thuần. Cao hơn cả, đó là nhiệm vụ bảo vệ an ninh năng lượng quốc gia và đảm bảo sự công bằng trong hưởng lợi từ các chính sách an sinh của Nhà nước. Khi một lít xăng được hỗ trợ giá bị tuồn ra nước ngoài, đó không chỉ là sự mất mát về tài chính mà còn là sự tổn hại đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước và đời sống của người dân lao động.

Đại diện các cơ quan quản lý đều khẳng định quan điểm xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm đối với bất kỳ hành vi bao che hay tiếp tay cho buôn lậu xăng dầu. Đồng thời, đối với các thương nhân phân phối, thông điệp được đưa ra rất rõ ràng khi còn hàng thì bơm ra bán, không giữ hàng. Trong bối cảnh giá dầu thế giới đang giảm và các biện pháp điều tiết của Chính phủ đang phát huy hiệu quả, việc găm hàng chờ giá không chỉ vi phạm pháp luật mà còn là một tính toán kinh doanh sai lầm. Giữ vững "phên dậu" kinh tế thông qua việc kiểm soát tốt thị trường xăng dầu chính là chìa khóa để bảo vệ sự ổn định kinh tế vĩ mô, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của quốc gia trong một thế giới đầy biến động./.