Xăng E10 phủ sóng toàn quốc từ 1/6: Giải bài toán nguồn cung và gỡ “nút thắt” về chính sách

Năng lực nội địa và "phao cứu sinh" từ nhập khẩu

Theo quy định tại Thông tư 50/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương, từ ngày 1/6/2026, xăng E10 sẽ được sử dụng rộng rãi trên toàn quốc, bên cạnh việc duy trì xăng E5 đến hết năm 2030,. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm hiện thực hóa cam kết đưa phát thải ròng về "0" vào năm 2050 của Việt Nam. Tuy nhiên, mối quan tâm lớn nhất của dư luận hiện nay nằm ở khả năng đáp ứng nguồn cung ethanol (E100) – nguyên liệu chiếm 10% trong cơ cấu xăng E10.

Trao đổi về vấn đề này, Tiến sĩ Đặng Tất Thành thuộc Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) cho biết, hạ tầng sản xuất trong nước hiện có 6 nhà máy ethanol có thể vận hành, bao gồm các cơ sở tại Quảng Ngãi, Lâm Đồng, Đà Nẵng và Đồng Nai. Tổng công suất thiết kế của hệ thống này đạt khoảng 500.000 m3 mỗi năm.

Dù con số này là rất đáng kể, nhưng theo tính toán của cơ quan chuyên môn, sản lượng nội địa hiện tại mới chỉ đáp ứng được khoảng 40% đến 50% nhu cầu ethanol để pha chế cho cả xăng E5 và E10. Điều này đồng nghĩa với việc Việt Nam vẫn phải dựa vào "phao cứu sinh" là nguồn nhập khẩu để đảm bảo an ninh năng lượng trong giai đoạn đầu chuyển đổi.

Tuy nhiên, đại diện Bộ Công Thương tỏ ra lạc quan về khả năng lấp đầy khoảng trống này. Ông Đặng Tất Thành khẳng định khả năng thiếu hụt ethanol trong thời gian tới là rất thấp, bởi Việt Nam có thể nhập khẩu trực tiếp từ Hoa Kỳ và Brazil – hai cường quốc chiếm hơn 80% sản lượng ethanol toàn cầu, hoặc thông qua các trung tâm phân phối khu vực như Singapore và Hàn Quốc.

Về hạ tầng kỹ thuật, hệ thống kho chứa và trạm trộn đã sẵn sàng. Tổng năng lực phối trộn E10 của toàn hệ thống hiện đạt trên 12 triệu m3 mỗi năm, cao hơn mức nhu cầu dự kiến, đảm bảo không xảy ra ách tắc trong khâu phân phối.

Doanh nghiệp "kêu khó" vì giá nhập khẩu và hạ tầng lọc dầu

Mặc dù nguồn cung về mặt lý thuyết được đảm bảo, nhưng bài toán chi phí lại đang đặt ra nhiều thách thức cho các doanh nghiệp đầu mối. Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), đơn vị đã tiên phong thí điểm bán xăng E10 tại Thành phố Hồ Chí Minh từ tháng 8/2025, đã thẳng thắn chỉ ra những bất cập về giá thành.

Ông Hồ Ngọc Linh, Phó trưởng Phòng Kỹ thuật Xăng dầu của Petrolimex chia sẻ, do nguồn cung ethanol trong nước chưa đáp ứng đủ nên doanh nghiệp vẫn phải phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu. Việc bị hạn chế nguồn cung và phải nhập khẩu với giá thành cao đang tác động trực tiếp, làm tăng giá bán ra của xăng E10, gây khó khăn cho việc tiếp cận người tiêu dùng.

Một vấn đề kỹ thuật khác cũng được ông Linh nêu ra là năng lực của các nhà máy lọc dầu trong nước. Hiện tại, Nhà máy lọc dầu Dung Quất vẫn đang trong quá trình chuyển đổi công nghệ và chưa thể cung ứng các sản phẩm đạt tiêu chuẩn cao theo lộ trình mới, trong khi Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn dù đáp ứng được nhưng sản lượng còn hạn chế.

"Hiện nay, phần lớn các sản phẩm xăng dầu chất lượng cao vẫn phải phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu. Tập đoàn phải nhập khẩu 100% loại xăng nền phục vụ pha chế từ Nhật Bản và một số nước Đông Nam Á", ông Hồ Ngọc Linh nhấn mạnh về sự phụ thuộc vào nguồn ngoài. Đại diện Petrolimex cho rằng việc chuyển đổi công nghệ tại các nhà máy lọc dầu không thể thực hiện trong một sớm một chiều mà cần lộ trình và nguồn lực tương xứng.

Cởi trói cơ chế: Chờ đợi cái bắt tay giữa các Bộ ngành

Trước những kiến nghị thực tế từ doanh nghiệp, các cơ quan quản lý nhà nước đang khẩn trương rà soát lại hệ thống chính sách để "dọn đường" cho xăng E10. Bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) thừa nhận rằng, để lộ trình này đi vào cuộc sống, vấn đề cốt lõi là tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp thông qua các cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Cụ thể, Bộ Công Thương đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính để nghiên cứu, sửa đổi các chính sách thuế, bao gồm thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường, cũng như xem xét miễn giảm thuế nhập khẩu ethanol theo đề xuất của doanh nghiệp. Bà Hiền nhấn mạnh: "Các kiến nghị từ phía doanh nghiệp - những chủ thể trực tiếp triển khai là hoàn toàn chính đáng. Chúng tôi mong muốn có sự điều chỉnh chính sách thuế theo hướng phù hợp hơn để tạo động lực cho việc mở rộng sản xuất và tiêu thụ".

Bên cạnh đó, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết Bộ đã xây dựng và trình Chính phủ dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu, thay thế các nghị định cũ, với tư duy tiếp cận tiệm cận hơn với cơ chế thị trường. Việc này nhằm trao quyền chủ động nhiều hơn cho doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất kinh doanh, đồng thời cắt giảm các thủ tục hành chính rườm rà.

Về công tác kiểm tra, giám sát, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân thông tin, trong khoảng thời gian tháng 3 và tháng 4 năm 2026, Bộ Công Thương sẽ tiến hành tổng kiểm tra mức độ sẵn sàng của các doanh nghiệp đầu mối và cơ sở vật chất để đảm bảo mọi điều kiện đã hoàn tất trước giờ G.

Cú hích cho nông nghiệp và môi trường

Nhìn nhận ở góc độ vĩ mô, việc chuyển đổi sang xăng E10 không chỉ là câu chuyện của ngành năng lượng mà còn mang lại lợi ích kép cho nông nghiệp và môi trường. Ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam phân tích, ethanol tại Việt Nam chủ yếu được sản xuất từ sắn. Việc triển khai xăng sinh học sẽ giải quyết đầu ra ổn định cho người nông dân trồng sắn, tránh tình trạng "được mùa mất giá" do phụ thuộc vào thị trường xuất khẩu tiểu ngạch.

Hơn nữa, việc mở rộng nhập khẩu ethanol và ngô từ Hoa Kỳ để phục vụ phối trộn cũng góp phần cân bằng cán cân thương mại song phương, tạo điều kiện thuận lợi cho các mặt hàng xuất khẩu chủ lực khác của Việt Nam.

Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng, sự sẵn sàng của nguồn cung nhập khẩu và những động thái tích cực trong việc tháo gỡ vướng mắc về thuế phí, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để thực hiện thành công lộ trình chuyển đổi năng lượng xanh. Dù vẫn còn những thách thức về chi phí đầu vào, nhưng với sự đồng lòng của Chính phủ và doanh nghiệp, mục tiêu phủ sóng xăng E10 từ ngày 1/6/2026 được đánh giá là hoàn toàn khả thi.