Xăng sinh học: Giải pháp chiến lược ứng phó với biến động thị trường thế giới

Bức tranh năng lượng thế giới hiện nay đang chứng kiến những biến động vô cùng mạnh mẽ. Xung đột leo thang tại khu vực Trung Đông - nơi đóng vai trò huyết mạch của thị trường dầu mỏ - đã khiến nguồn cung năng lượng toàn cầu bị gián đoạn, đẩy giá dầu thô và chi phí vận tải biển tăng vọt.

Đối với Việt Nam, dù đã có các nhà máy lọc hóa dầu nội địa, nền kinh tế vẫn chịu áp lực lớn từ thị trường quốc tế. Theo số liệu từ Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, nguồn cung nội địa hiện mới chỉ cân đối được khoảng hơn 50% nhu cầu, phần lớn dầu thô đầu vào cho các nhà máy lọc hóa dầu vẫn phải nhập khẩu. Trước thách thức này, việc đưa xăng sinh học E10 (sản phẩm pha trộn 90% xăng khoáng và 10% cồn ethanol) vào sử dụng rộng rãi được giới chuyên gia đánh giá là giải pháp "cứu cánh" mang tính sống còn để kìm hãm đà tăng giá và giảm áp lực nguồn cung xăng khoáng.

Chỉ ra bài toán lợi ích vô cùng lớn từ nhiên liệu sinh học, ông Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam khẳng định: "Nếu mỗi năm Việt Nam sử dụng khoảng 26 triệu m³ xăng dầu, thì với tỷ lệ phối trộn 10%, lượng nhiên liệu hóa thạch được thay thế là rất đáng kể. Khi chương trình được triển khai tốt và tiến tới E15, E20 như một số quốc gia đã làm, hiệu quả giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu sẽ còn rõ nét hơn nữa. Hiện Việt Nam mới chỉ đáp ứng được khoảng 30% nhu cầu xăng dầu trong nước, còn lại 70% phải nhập khẩu".

Việc giá ethanol trên thế giới hiện nay ổn định hơn rất nhiều so với sự leo thang của giá dầu thô cũng là một lợi thế tuyệt đối. Khi dầu thô và xăng khoáng tăng đến 50%, giá ethanol nội địa mới chỉ tăng 4%, qua đó tạo ra bộ đệm giảm xóc hiệu quả cho giá xăng dầu bán lẻ.

Đẩy sớm lộ trình thay thế hoàn toàn xăng khoáng từ tháng 4/2026

Theo quy định của Bộ Công Thương tại Thông tư 50/2025/TT-BCT, từ ngày 1/6/2026, xăng khoáng truyền thống sẽ không còn được phép lưu hành trên thị trường, thay vào đó là xăng E10 RON95 và E5 RON92. Tuy nhiên, trước sức ép của thị trường năng lượng thế giới, các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu lớn tại Việt Nam đã quyết định "không chờ mốc bắt buộc mà chủ động đi trước một bước".

Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đang thực hiện các giải pháp đồng bộ để mở rộng kinh doanh và có thể thay thế toàn bộ xăng khoáng bằng xăng E10RON95 sớm trước thời hạn, dự kiến ngay trong tháng 4/2026. Việc chuyển đổi này sẽ giúp Petrolimex giảm khoảng gần 10% lượng xăng khoáng nhập khẩu, tương đương giảm khoảng 35.000 - 40.000 m3 xăng/tháng.

Quá trình chạy đà của Petrolimex đã được chuẩn bị vô cùng kỹ lưỡng. Đơn vị đã thí điểm kinh doanh xăng E10RON95 tại 60 cửa hàng ở TP Hồ Chí Minh và Quảng Ngãi từ tháng 8/2025. Lượng tiêu thụ hiện đạt bình quân 95 m3/ngày, tăng 40% so với ngày đầu thí điểm, và đặc biệt chưa ghi nhận bất kỳ phản ánh hay khiếu nại nào về chất lượng.

Lý giải về quyết định tăng tốc này, ông Nguyễn Xuân Hùng - Phó Tổng Giám đốc Petrolimex nhấn mạnh: "Đến thời điểm này, các phản hồi đều tích cực, chưa ghi nhận khiếu nại nào liên quan đến chất lượng hay số lượng sản phẩm. Đây là cơ sở để chúng tôi tự tin triển khai diện rộng sớm hơn kế hoạch".

Phân tích sâu hơn về chiến lược cung ứng, ông Hùng cho biết: "Việc đưa E10 vào sử dụng sẽ góp phần giảm áp lực nguồn cung xăng dầu trong bối cảnh hiện nay. Trong khi xăng dầu truyền thống phụ thuộc nhiều vào nguồn cung từ khu vực châu Á và chịu tác động trực tiếp từ bất ổn địa chính trị tại Trung Đông, thì ethanol - thành phần chiếm 10% trong E10 lại có nguồn cung đa dạng hơn, bao gồm sản xuất trong nước và nhập khẩu từ các thị trường như Mỹ, Brazil. Việc chủ động được nguồn ethanol giúp giảm mức độ phụ thuộc vào xăng khoáng, qua đó góp phần ổn định nguồn cung và giảm tác động từ biến động thị trường quốc tế".

Để hiện thực hóa mục tiêu tháng 4/2026, Petrolimex đã chuẩn bị sẵn sàng về hạ tầng. Ông Hồ Ngọc Linh - Phó Trưởng phòng Kỹ thuật xăng dầu Petrolimex cho hay: "Hiện nay, Petrolimex có 7 điểm kho pha chế sẵn sàng thực hiện pha chế xăng E10 trên phạm vi cả nước. Bên cạnh đó, với mạng lưới hơn 2.800 cửa hàng xăng dầu, chúng tôi đã chủ động xúc rửa bể chứa, chuẩn bị điều kiện hạ tầng cần thiết và xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp. Trên thực tế, Petrolimex đang phấn đấu đẩy tiến độ sớm hơn so với lộ trình mà Bộ Công Thương đã đặt ra".

Không chỉ Petrolimex, các ông lớn khác như PVOIL cũng đã hoàn tất nâng cấp hệ thống pha chế tại 13 kho đầu mối và sẵn sàng gia công E10 cho các doanh nghiệp khác. Trong khi đó, Công ty Cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) cũng sẵn sàng sản xuất 60.000 tấn Ethanol để phục vụ phối trộn.

Giải bài toán nguồn cung Ethanol: Cơ hội vàng cho nông nghiệp Việt

Trở ngại lớn nhất hiện nay để triển khai đại trà xăng E10 là khả năng đáp ứng của nguồn cung cồn sinh học (Ethanol - E100). Ước tính nếu chuyển sang xăng E10, mỗi tháng Petrolimex cần tới 45.000 - 50.000 m3 ethanol. Tuy nhiên, tổng công suất của các nhà máy nội địa hiện mới đáp ứng được khoảng 40% nhu cầu trong nước (khoảng 45.000 m3/tháng cho toàn thị trường).

Giải quyết bài toán này, các doanh nghiệp đầu mối đã chủ động đa dạng hóa nguồn cung bằng việc đàm phán các hợp đồng nhập khẩu ngắn hạn và dài hạn từ Mỹ, Brazil, Hàn Quốc và Singapore. Với nguồn cung ethanol toàn cầu chủ yếu đến từ châu Mỹ, chuỗi cung ứng này hầu như miễn nhiễm với khủng hoảng tại các tuyến vận tải ở Trung Đông.

Về dài hạn, việc phát triển xăng sinh học chính là một cú hích khổng lồ đối với ngành nông nghiệp nước nhà. Khi thị trường tiêu thụ ethanol ổn định, các nhà máy cồn sinh học sẽ đẩy mạnh thu mua nông sản như sắn, ngô, giúp người nông dân có đầu ra vững chắc và hạn chế sự phụ thuộc vào việc xuất khẩu thô nhiều rủi ro.

Ông Đỗ Văn Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam khẳng định đầy lạc quan: "Nguồn cung ethanol trong nước sẽ không gặp vấn đề lớn bởi khi thị trường ethanol được khơi thông, các nhà máy hoạt động trở lại, nhu cầu nguyên liệu đầu vào như ngô và sắn sẽ tăng lên. Khi có nhu cầu thu mua ổn định, chắc chắn sẽ hình thành nguồn cung ổn định. Nông dân sẽ chủ động lập kế hoạch vùng trồng, kế hoạch canh tác và tổ chức sản xuất để đáp ứng nhu cầu của nhà máy".

Có thể nói, việc Petrolimex và các doanh nghiệp khẩn trương đẩy nhanh lộ trình triển khai xăng E10 từ tháng 4/2026 không đơn thuần chỉ là câu chuyện bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính. Đây chính là bước đi mang tầm vóc chiến lược, chủ động kiến tạo một hệ sinh thái năng lượng bền vững hơn, gắn kết chặt chẽ công nghiệp lọc hóa dầu với nền kinh tế nông nghiệp, đồng thời là lời giải sắc bén nhất nhằm bảo vệ an ninh năng lượng quốc gia trước những biến số khó lường từ thị trường thế giới.