Xe điện phát triển, thúc đẩy nhu cầu tái chế pin

Đà phát triển xe điện toàn cầu đẩy nhu cầu tái chế pin tăng cao

Dù không chứng kiến tốc độ tăng trưởng bùng nổ như vài năm trước, nhưng các dòng xe năng lượng sạch như xe điện và xe hybrid vẫn đang cho thấy đà đi lên vững chắc trên toàn cầu trong năm nay. Nhưng cùng với đó cũng là một thách thức đó là khi những chiếc xe hết vòng đời sử dụng hàng loạt, kéo theo một lượng lớn linh kiện bị thải bỏ và cần xử lý, đặc biệt là pin - linh kiện quan trọng hàng đầu của mỗi chiếc xe.

Theo hãng nghiên cứu SNE của Hàn Quốc, đến năm 2030, tổng lượng xe điện toàn cầu đến hạn sử dụng sẽ đạt tới hơn 4 triệu xe vào năm 2030 và tiếp tục tăng mạnh lên hơn 42 triệu chiếc trong vòng 1 năm tiếp theo

Đi cùng với đó là lượng pin bị loại bỏ cũng tăng theo cấp số nhân. Ước tính trong năm ngoái đạt tổng dung lượng pin xe điện hết hạn trên toàn cầu chạm mức từ 20 - 25 GWh, tức tương đương với khoảng 400.000 - 500.000 tấn và dự kiến tăng trưởng tới gần 30% mỗi năm trong vòng 1 thập kỷ tới biến việc xử lý và tái chế pin trở thành nhu cầu cấp bách.

Tiềm năng khổng lồ từ nguồn pin xe điện tái chế

Khi áp lực là rất lớn, lượng pin xe điện khổng lồ cũng tạo ra một tiềm năng kinh tế không hề nhỏ cho các hoạt động tái chế. Theo DW, nhiều bộ pin xe điện đã qua sử dụng, dù không còn đủ hiệu suất cho xe điện nhưng vẫn có thể tái sử dụng trong các trạm lưu trữ phục vụ cho hạ tầng điện tái tạo và thậm chí cả trung tâm dữ liệu.

Theo McKinsey, thị trường này có thể đạt mức 30 tỷ USD vào năm 2030. Năm ngoái, hãng tái chế Redwood Materials đã khánh thành trạm lưu trữ điện từ pin tái chế lớn nhất thế giới, với tổng dung lượng 63 MW dùng cho trung tâm dữ liệu tại bang Nevada, Mỹ.

Với những pin đã hoàn toàn bị thải bỏ, đây lại là nguồn thu hồi với nhiều loại khoáng sản quan trọng như lithium, cobalt, niken… Dự báo 5 năm tới, lượng pin thải loại toàn cầu có thể thu hồi khoảng 1,4 triệu tấn kim loại tinh chế.

Chiến lược tái chế pin xe điện tại Trung Quốc

Nói tới lĩnh vực tái chế pin xe điện không thể bỏ qua Trung Quốc, khi thị trường xe điện quy mô số 1 thế giới của nước này cũng tạo ra số lượng kỷ lục pin hết vòng đời và cần thay thế. Các nghiên cứu gần đây dự báo, tới năm 2030, lượng pin thải loại phát sinh tại quốc gia tỷ dân sẽ vượt mức 1 triệu tấn, tức tăng gấp đôi so với mức của năm nay.

Bên cạnh đó, người tiêu dùng Trung Quốc cũng gặp thách thức lớn đó là không biết khi pin xe điện hết hạn sử dụng cần xử lý như thế nào. Có tới khoảng 45% người được khảo sát cho biết họ không biết đơn vị thu hồi và xử lý pin quá hạn nằm ở đâu.

Do đó, nước này vừa xây dựng hoàn thiện hệ thống quản lý và tái chế nghiêm ngặt, cho phép kiểm soát hoàn chỉnh từng bộ pin từ khi được tháo khỏi xe cho đến khi được xử lý, giảm thiểu tối đa việc rò rỉ các chất độc hại ra môi trường.

Tại xưởng tháo dỡ xe ô tô điện ở Nam Kinh, tỉnh Giang Tô, miền Đông Trung Quốc, các công nhân tiến hành tháo bộ pin khỏi những chiếc xe đã hết thời gian sử dụng theo quy trình an toàn nghiêm ngặt. Mỗi bộ pin sau khi được tháo ra đều được gắn một mã QR riêng để truy xuất thông tin.

Ông Wang Fengkui - Phụ trách kỹ thuật Xưởng tháo dỡ ô tô điện, TP Nam Kinh, Trung Quốc cho biết: "Sau khi pin được tháo dỡ, chúng tôi quét mã QR trong hệ thống truy xuất để tra cứu trực tiếp thông tin chiếc xe gắn liền với bộ pin đó, qua đó hình thành một quy trình quản lý khép kín".

Sau khi tháo dỡ, các bộ pin được chuyển tới những doanh nghiệp chuyên xử lý và tái chế. Tại đây, những vật liệu có giá trị như nickel, cobalt, mangan và lithium được thu hồi thông qua các quy trình xử lý chuyên biệt. Tỷ lệ thu hồi nickel, cobalt và mangan có thể đạt tới 99,6%, trong khi lithium đạt trên 90%. Những vật liệu thu hồi tiếp tục được xử lý để sản xuất vật liệu cho các bộ pin mới.

Để quản lý pin xe điện đã qua sử dụng chặt chẽ hơn, Trung Quốc đã ban hành các quy định mới về thu hồi và tái chế.

Từ ngày 1/4/2026, mỗi bộ pin xe năng lượng mới phải được cấp một mã định danh kỹ thuật số riêng để theo dõi và truy xuất thông tin. Trung Quốc cũng xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc trên phạm vi toàn quốc, quản lý bộ pin từ khi được sản xuất, đưa vào sử dụng cho đến khi được tháo dỡ và tái chế.

Sau khi tháo dỡ, pin phải được bàn giao cho các cơ sở tái chế được phê duyệt hoặc doanh nghiệp được phép xử lý. Việc tự ý tháo dỡ trái phép bị nghiêm cấm.

Các quốc gia thúc đẩy tái chế pin xe điện

Không chỉ Trung Quốc, các nền kinh tế lớn khác cũng đang nỗ lực xây dựng những quy định nhằm khuyến khích và tạo động lực cho hoạt động tái chế pin xe điện, vừa giảm thiểu rủi ro môi trường, vừa thu hồi được nguồn tài nguyên quan trọng từ các linh kiện này

Liên minh châu Âu đã ban hành quy định ràng buộc các hãng xe phải sử dụng pin có chứa thành phần khoáng sản tái chế trong vài năm tới, như chỉ tiêu 16% cobalt và 6% lithium tái chế trong pin mới vào năm 2031, tiến tới việc ngành sản xuất và kinh doanh xe điện trở thành lĩnh vực kinh tế tuần hoàn.

Khối này cũng xây dựng hệ thống "hộ chiếu pin kỹ thuật số" sẽ có hiệu lực từ năm sau để truy xuất thông tin về nguồn gốc, thành phần và quá trình sử dụng cũng như tái chế.

Trong khi đó, Mỹ cũng cấp ưu đãi thuế cho các hoạt động tái chế pin đạt đủ tỷ lệ nội địa hóa để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước trong lĩnh vực này.