Xem nội dung "lậu": Nhiều rủi ro cho người xem, gây thất thoát hàng nghìn tỷ đồng

Người Việt và thói quen xem nội dung "lậu"

Chỉ cần gõ vài chữ trên Google, hàng loạt website nội dung lậu xuất hiện. Từ phim ảnh, thể thao, hoạt hình, truyện tranh, và đủ loại nội dung vi phạm bản quyền khác.

Con số mới được cơ quan công an công bố cho thấy quy mô của thói quen xem nội dung lậu lớn hơn nhiều người tưởng.

Từ tháng 10/2022 đến nay, các dịch vụ liên quan đến hệ thống Xôi Lạc TV ghi nhận hơn 185 triệu lượt truy cập. Hệ thống này sử dụng hơn 450 tên miền khác nhau để phát sóng trái phép các giải đấu thể thao quốc tế.

Xem nội dung lậu hầu hết người dùng không cần đăng ký, không cần trả tiền.

Nhưng miễn phí không đồng nghĩa với không phải trả giá.

"Chuỗi kinh tế ngầm" sau các kênh nội dung "lậu"

Theo ông Lê Phước Hòa, Giám đốc công nghệ Doanh nghiệp xã hội Chống Lừa Đảo, hệ sinh thái của các website phát lậu thực chất là một chuỗi kinh tế ngầm.

"Trong bối cảnh Việt Nam cấm cá độ thể thao và nhiều hình thức cờ bạc trực tuyến, các trang phát lậu trở thành một kênh dẫn khách cho hệ sinh thái cá cược bất hợp pháp", ông Hòa nói.

Các trang phát lậu thường không thu tiền người xem. Nguồn thu chính đến từ quảng cáo.

Nhưng không phải quảng cáo thông thường: Phần lớn là quảng cáo nhà cái cá độ bóng đá.

Cơ chế hoạt động khá đơn giản: Người xem truy cập vào website để xem trận đấu. Trên màn hình xuất hiện banner "tỷ lệ kèo", "đăng ký nhận thưởng". Người dùng nhấp vào quảng cáo, tạo tài khoản và nạp tiền.

Sau đó nhà cái sẽ trả hoa hồng cho website. Mô hình này giống với hình thức affiliate marketing (tiếp thị liên kết), nhưng dành cho cá cược.

Chỉ cần 1–3% người xem chuyển sang cá cược, doanh thu đã rất lớn. Với một trận bóng lớn có vài trăm nghìn người xem, số tiền hoa hồng có thể lên tới hàng trăm triệu đồng.

Không chỉ quảng cáo cá độ. Nhiều website còn gài pop-up quảng cáo, thu thập dữ liệu người dùng hoặc chèn mã độc. Một số trang thậm chí cài script đào tiền điện tử hoặc thu thập cookie trình duyệt.

Người xem thường không nhận ra mình đang bị khai thác dữ liệu, tưởng rằng được lợi vì xem nội dung miễn phí, nhưng thực ra lại là bên chịu rủi ro lớn nhất.

Rủi ro đầu tiên là bị dụ tham gia cá cược. Quảng cáo nhà cái trên các website lậu thường được thiết kế để kích thích người xem. Nhiều banner quảng bá khuyến mãi nạp tiền, tặng thưởng hoặc "dự đoán thắng lớn" rất bắt mắt và hấp dẫn.

Không ít người ban đầu chỉ vào xem bóng đá. Sau đó tò mò thử đặt cược. Từ vài trăm nghìn đồng, số tiền có thể tăng lên nhanh chóng. Hệ quả là mất tiền hoặc vướng vào vòng xoáy nợ nần do cá độ.

Rủi ro thứ hai là lộ dữ liệu cá nhân. Các trang lậu thường không có hệ thống bảo mật. Chúng sử dụng nhiều script quảng cáo từ các mạng quảng cáo không kiểm soát. Người dùng có thể bị lộ email, số điện thoại hoặc thông tin trình duyệt. Những dữ liệu này sau đó có thể được sử dụng cho các tội phạm mạng và lừa đảo online.

Rủi ro thứ ba là bị lừa đảo bởi các nhà cái không hợp pháp. Nhiều nhà cái quảng cáo trên các trang lậu hoạt động ngoài pháp luật. Người chơi thua thì mất tiền thật, nhưng khi thắng vẫn có thể bị khóa tài khoản hoặc không thể rút tiền.

Theo ông Lê Phước Hòa, nguồn tiền cuối cùng của hệ sinh thái này vẫn đến từ người chơi cá cược.

Dòng tiền thường vận hành theo chuỗi: Người xem bóng đá → website phát lậu → quảng cáo nhà cái → người xem đăng ký cá cược → nhà cái thu tiền → chia hoa hồng cho website.

Hàng nghìn tỷ đồng thất thoát từ thị trường bản quyền

Không chỉ người xem chịu rủi ro. Các đơn vị sở hữu bản quyền cũng chịu thiệt hại lớn. Để phát sóng các giải đấu lớn như English Premier League hay UEFA Champions League, các đơn vị tại Việt Nam phải chi hàng triệu USD.

Các đơn vị này có thể kể đến như VTVcab, K+, FPT Play và một số nền tảng truyền hình trả tiền khác. Nhưng khi khán giả chuyển sang xem lậu, doanh thu thuê bao và quảng cáo giảm mạnh.

Theo báo cáo của Media Partner Asia, vi phạm bản quyền trực tuyến tại Việt Nam gây thất thoát 348 triệu USD (tương đương hơn 9000 tỷ đồng) năm 2022. Con số này có thể tăng lên 456 triệu USD vào năm 2027.

Riêng các trang lậu như Xôi Lạc TV được xác định đã thu lợi bất chính hàng trăm tỷ đồng. Cơ quan điều tra đã phong tỏa và thu giữ hơn 300 tỷ đồng liên quan đến hệ thống này, bao gồm tiền mặt, ví điện tử và tiền số. Một số nguồn cho rằng tổng giao dịch có thể lên tới gần 1.000 tỷ.

Điều đáng nói là chi phí vận hành của các website này rất thấp. Bình luận viên chỉ được trả khoảng 300.000 đồng mỗi trận. Nhưng nhờ lượng truy cập khổng lồ, doanh thu quảng cáo vẫn rất lớn.

Không chỉ bóng đá, các website phim lậu như Phimmoi hay Fmovies trước đây cũng thu lợi lớn từ quảng cáo. Có trang đạt 60–100 triệu lượt truy cập mỗi tháng. Trong khi đó, ngành công nghiệp nội dung hợp pháp phải đầu tư lớn cho sản xuất, bản quyền và nhân lực.

Khi bảo vệ bản quyền trở thành yêu cầu của hội nhập

Theo ông Võ Đỗ Thắng, Giám đốc Trung tâm Đào tạo Quản trị và An ninh mạng Athena, vấn đề bảo vệ bản quyền ngày càng trở nên quan trọng.

"Việt Nam đang hội nhập sâu với kinh tế quốc tế. Khi làm việc với các đối tác lớn như Mỹ, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là yêu cầu rất quan trọng", ông Thắng nói.

Theo ông, những hệ thống phát lậu như Xôi Lạc TV tồn tại nhiều năm và đáng ra phải được cảnh báo sớm hơn.

Hiện nay, Việt Nam đã ban hành Luật An ninh mạng và Luật Dữ liệu. Nhiều hoạt động trên mạng phải định danh rõ ràng.

Trong khi đó, các website lậu hoàn toàn ẩn danh. "Nếu người dùng bị phát tán mã độc, bị bán dữ liệu cá nhân hoặc gặp rủi ro, sẽ không có tổ chức nào đứng ra bảo vệ quyền lợi", ông Thắng cho biết.

Các chuyên gia cho rằng việc triệt phá những hệ thống phát lậu quy mô lớn như Xôi Lạc TV không chỉ nhằm xử lý vi phạm pháp luật. Đây còn là bước quan trọng để bảo vệ thị trường nội dung hợp pháp, thúc đẩy ngành công nghiệp sáng tạo và công nghệ số của Việt Nam phát triển lành mạnh.

Bởi cuối cùng, một trận bóng đá miễn phí có thể mang lại vài phút giải trí. Nhưng phía sau đường link đó là cả một dòng tiền khổng lồ và nhiều hệ lụy cho thị trường nội dung số.