Xử lý nghiêm tội phạm kinh tế, đồng thời khuyến khích khắc phục hậu quả

Đây là thông tin tại  Hội thảo "Nộp tiền khắc phục hậu quả án kinh tế: Hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng" báo Nông thôn ngày nay tổ chức, sáng 30/10.

Phát biểu tại hội thảo, nhà báo Nguyễn Văn Hoài, Tổng Biên tập Báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt cho biết, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu đang thảo luận sôi nổi về dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi với nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm. Trong đó, vấn đề khắc phục hậu quả trong các vụ án hình sự nhận được sự quan tâm đặc biệt.

Theo nhà báo Nguyễn Văn Hoài, nghiêm trị và khoan hồng không nhất thiết là hai lựa chọn đối lập. Khoan hồng không có nghĩa là dung túng, càng không thể trở thành đặc quyền dành cho người có tiền. Tuy nhiên, việc chủ động khắc phục hậu quả, hoàn trả tài sản và bồi thường thiệt hại cần được xem xét theo đúng các điều kiện pháp luật quy định.

Vấn đề cốt lõi là xây dựng cơ chế minh bạch, công bằng, vừa bảo đảm người vi phạm phải chịu trách nhiệm tương xứng với hành vi, vừa khuyến khích khắc phục hậu quả thực chất, thu hồi tài sản và hạn chế lãng phí nguồn lực xã hội.

Từ đó, ông Hoài bày tỏ mong muốn các đại biểu, chuyên gia, luật sư và đại diện doanh nghiệp tham dự hội thảo sẽ trao đổi thẳng thắn về những vướng mắc trong thực tiễn; làm rõ điều kiện, giới hạn của chính sách khoan hồng, cơ chế thu hồi tài sản và đề xuất giải pháp tháo gỡ những điểm nghẽn trên cơ sở thượng tôn pháp luật, bảo đảm công bằng và lợi ích chung.

Đối với Báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt, nhà báo Nguyễn Văn Hoài kỳ vọng hội thảo không chỉ góp phần hoàn thiện chính sách mà còn tiếp tục khẳng định trách nhiệm của báo chí trong việc kết nối thực tiễn với chính sách, thúc đẩy đối thoại và đồng hành cùng sự phát triển của đất nước.

Phát biểu tại hội thảo, đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, đánh giá việc ban hành Nghị quyết 37/2026 có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học, công nghệ.

Theo ông Hòa, chính sách này khuyến khích cán bộ, công chức, viên chức và doanh nghiệp dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Những trường hợp có sai sót trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, thậm chí gây thất thoát tài sản Nhà nước nhưng không vụ lợi, tham nhũng, không cố ý và không gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng cần được xem xét áp dụng cơ chế miễn trách nhiệm theo quy định.

Thực tế, một bộ phận cán bộ có năng lực, trình độ cao vướng vòng lao lý do sai phạm trong quá trình thực thi nhiệm vụ, khiến nhiều người e ngại, né tránh trách nhiệm. Theo đại biểu, Nghị quyết 37 sẽ góp phần khắc phục tâm lý này, tạo điều kiện để cán bộ và doanh nghiệp trong, ngoài Nhà nước mạnh dạn thực hiện nhiệm vụ, đầu tư, sản xuất, kinh doanh.

Đối với hành vi tham nhũng, chiếm đoạt tài sản, người vi phạm vẫn phải chịu trách nhiệm theo pháp luật. Tuy nhiên, việc thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, nhận trách nhiệm và chủ động khắc phục hậu quả cần được xem xét khi áp dụng chính sách khoan hồng, qua đó tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và phát triển đất nước.

Tại hội thảo, Đại tá, PGS.TS Đỗ Cảnh Thìn, Phó Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng cần nhìn nhận vấn đề từ góc độ văn minh pháp lý và ý thức pháp luật. Mục tiêu của pháp luật không chỉ là trừng trị mà trước hết nhằm bảo vệ con người, xã hội và các thể chế, qua đó phòng ngừa, răn đe, hạn chế vi phạm.

Theo ông Thìn, sự hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng là nguyên tắc xuyên suốt trong pháp luật hình sự. Cần nghiêm trị những người chủ mưu, cầm đầu, ngoan cố, nguy hiểm; đồng thời khoan hồng với người thành khẩn khai báo, tích cực hợp tác và chủ động khắc phục hậu quả.

Từng trực tiếp điều tra, xử lý nhiều vụ án kinh tế, ông Thìn nhấn mạnh việc áp dụng các biện pháp tố tụng cần được cân nhắc thận trọng, bởi khi một người bị khởi tố, truy tố, những tổn thất không chỉ về pháp lý mà còn ảnh hưởng đến danh dự, uy tín, cơ hội nghề nghiệp và tương lai của họ.

Theo ông, khuyến khích người vi phạm chủ động khắc phục hậu quả, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế, là cách tiếp cận nhân văn, tạo cơ hội để họ sửa chữa sai lầm, bồi thường thiệt hại và tiếp tục đóng góp cho xã hội, chứ không phải dung túng hay giảm nhẹ trách nhiệm tùy tiện.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ khoan hồng với tha bổng, miễn trách nhiệm hình sự hoặc miễn chấp hành hình phạt. Người vi phạm vẫn phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình; việc khắc phục hậu quả chỉ là một căn cứ để xem xét hình thức xử lý phù hợp.

"Không thể tạo ra nhận thức rằng cứ có tiền khắc phục hậu quả là có thể tránh được trách nhiệm pháp lý", ông Thìn nhấn mạnh, đồng thời cho rằng pháp luật phải vừa bảo đảm tính nghiêm minh, vừa khơi dậy các nguồn lực tích cực trong xã hội.

Góp ý tại hội thảo, TS. Đinh Văn Minh, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ, cho rằng chính sách hình sự của Việt Nam luôn mang tính nhân văn sâu sắc, được Đảng, Nhà nước điều chỉnh linh hoạt, phù hợp với từng giai đoạn phát triển.

Theo ông Minh, trước đây, để bảo vệ nền kinh tế và chế độ, các chế tài hình sự đối với tội phạm xâm phạm tài sản Nhà nước được tăng nặng. Tuy nhiên, trong thời bình, cách tiếp cận đã có nhiều thay đổi.

Dẫn chứng Nghị quyết 68, ông Minh đánh giá cao chủ trương không hình sự hóa các quan hệ kinh tế. Theo đó, doanh nghiệp gặp khó khăn do biến động thị trường cần được xem xét thấu đáo, tránh vội vàng quy kết hành vi lừa đảo, xử lý hình sự, làm mất cơ hội của những người tiên phong trong kinh doanh.

Bên cạnh đó, Nghị quyết 37 của Quốc hội đưa ra các quy định linh hoạt hơn về không truy cứu, loại trừ hoặc miễn trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp cụ thể.

Trước đó, Nghị quyết 24 và Quyết định số 22 của Ban Bí thư cũng hướng đến khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, đổi mới sáng tạo. Điều này thể hiện sự nhất quán của Đảng, Nhà nước trong xây dựng hệ thống pháp luật vừa nghiêm minh, vừa kiến tạo phát triển.

TS. Đinh Văn Minh nhấn mạnh, cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ các quy định pháp luật và việc áp dụng trong thực tiễn, bảo đảm xử lý nghiêm tội phạm nhưng không cản trở sự phát triển; đồng thời đề cao tính nhân văn, tạo điều kiện thuận lợi cho kinh tế phát triển.