Xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ: Không có vùng cấm, không có ngoại lệ

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) không còn là câu chuyện riêng của các chủ thể sáng tạo mà đã trở thành thước đo uy tín quốc gia và môi trường đầu tư. 

Trước những diễn biến phức tạp của tình trạng hàng giả, hàng nhái và đặc biệt là vi phạm bản quyền trên không gian mạng, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã ký ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg. Đây được xem là phát súng lệnh cho chiến dịch ra quân quy mô lớn nhất từ trước đến nay, khẳng định quyết tâm làm sạch môi trường kinh doanh của Việt Nam.

Quyết liệt ra quân ngay từ lần đầu tiên

Điểm nhấn quan trọng trong Công điện 38/CĐ-TTg chính là việc định danh rõ rệt các mục tiêu trọng điểm. Không còn dừng lại ở các sạp hàng truyền thống, mà chú trọng vào các website vi phạm bản quyền trực tuyến có lượng truy cập lớn - nơi vốn được coi là "thánh địa" của các tổ chức ẩn danh.

Trao đổi với phóng viên Thời báo VTV, Luật sư Dương Lê Ước An, Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội nhận định: "Thách thức lớn nhất trong xử lý các website 'lậu' hiện nay là yếu tố ẩn danh và xuyên biên giới. Nhiều website vi phạm không đặt máy chủ tại Việt Nam, sử dụng tên miền quốc tế và chia nhỏ hệ thống vận hành để né tránh pháp luật." Tuy nhiên, theo Luật sư, điểm mới của đợt ra quân này là sự thay đổi về tư duy tiếp cận: Chuyển từ việc "gỡ bỏ nội dung" đơn thuần sang điều tra hình sự.

Bộ Công an được giao vai trò chủ trì, phối hợp với các bộ ngành để xác minh, khởi tố các vụ án nghiêm trọng liên quan đến quyền tác giả, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý. Trọng tâm là các website lưu trữ phim, âm nhạc, trò chơi điện tử và chương trình truyền hình lậu. Đây là bước đi quyết liệt nhằm đánh vào hệ thống tổ chức và dòng tiền chảy vào túi các cá nhân vận hành bất hợp pháp, thay vì chỉ xử lý phần ngọn.

Chính phủ yêu cầu bảo đảm số vụ được xử lý tăng tối thiểu 20% so với tháng 5/2025. Theo luật sư An, điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng  phải chủ động "tầm soát" vi phạm thay vì thụ động chờ khiếu nại. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Chính phủ yêu cầu các tỉnh, thành phố thành lập ngay Tổ công tác liên ngành địa phương do chính Chủ tịch các địa phương làm Tổ trưởng.

Việc thiết lập chế độ báo cáo nhanh hàng ngày về kết quả phát hiện, xử lý các vụ việc nghiêm trọng gửi Bộ Khoa học và Công nghệ để tổng hợp báo cáo Thủ tướng cho thấy tính kỷ luật cao độ của chiến dịch. Tinh thần "không có vùng cấm, không có ngoại lệ" được quán triệt sâu sắc, nhằm loại bỏ tư tưởng xử lý cầm chừng hay "bảo kê" cho các cơ sở sản xuất hàng giả tại địa phương.

Luật sư An nhấn mạnh: "Việc đưa ra chỉ tiêu định lượng cụ thể cho thấy Việt Nam đang chuyển từ tư duy 'khuyến khích tuân thủ' sang giai đoạn 'thực thi nghiêm khắc'. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thương mại điện tử bùng nổ, khiến hàng giả, hàng nhái dễ dàng len lỏi đến tận tay người tiêu dùng qua các nền tảng số."

Nhiều web lậu "phản ứng" ngay sau chỉ đạo ra quân

Theo ghi nhận, các địa chỉ xem phim lậu trực tuyến quen thuộc như Phim4k hay Thiaphim đã thông báo dừng hoạt động.

Tại giao diện của Thiaphim trang web này đưa ra thông báo ngắn gọn: "Trang web chính thức ngừng hoạt động kể từ ngày 6/5. Quyết định này nhằm mục đích tuân thủ nghiêm túc các quy định của pháp luật Việt Nam".

Tương tự, Phim4k cũng hiển thị trạng thái "Service unavailable" (Dịch vụ không khả dụng) kèm theo lời giải thích về việc đóng cửa theo yêu cầu của cơ quan chức năng, thậm chí trang này còn công khai rao bán mã nguồn hệ thống.

Trong nhiều năm qua, vấn nạn vi phạm bản quyền trên không gian mạng tại Việt Nam diễn ra nhức nhối và chưa giải quyết được triệt để. Đáng chú ý, mỗi khi một tên miền bị chặn, hàng chục tên miền phụ lại mọc lên.

Bên cạnh đó, người dùng khi truy cập vào các trang web này thường xuyên đối mặt với mã độc, virus và các hình thức lừa đảo từ những quảng cáo cá độ, cờ bạc bất hợp pháp.

Ranh giới mong manh giữa xử phạt hành chính và hình sự

Đợt ra quân lần này cũng gửi đi thông điệp cảnh báo mạnh mẽ về khung hình phạt. Luật sư An cho biết, trong lần cao điểm này, các cá nhân và tổ chức vi phạm quyền sở hữu trí tuệ không chỉ bị xử phạt hành chính theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP mà còn có thể bị xử lý hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Cụ thể, đối với xử phạt hành chính trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan, mức phạt tối đa lên tới 250 triệu đồng đối với cá nhân và 500 triệu đồng đối với tổ chức. Các hành vi như phát tán phim lậu, nhạc lậu, chương trình truyền hình trái phép, sử dụng phần mềm không bản quyền hoặc xâm phạm quyền trên môi trường mạng đều có thể bị xử phạt nặng, kèm theo biện pháp buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm, tịch thu tang vật, đình chỉ hoạt động hoặc buộc nộp lại toàn bộ khoản thu lợi bất hợp pháp.

Ở góc độ hình sự, tùy tính chất vụ việc, các đối tượng vi phạm có thể bị xem xét về: Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo Điều 225 Bộ luật Hình sự; Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp theo Điều 226 Bộ luật Hình sự; Trường hợp buôn bán hàng giả, giả mạo nhãn hiệu còn có thể bị xử lý về tội sản xuất, buôn bán hàng giả theo các Điều 192, 193, 194 Bộ luật Hình sự.

Đối với các website phim lậu, nhạc lậu có doanh thu quảng cáo lớn hoặc hoạt động có tổ chức, cơ quan điều tra hoàn toàn có thể xem xét trách nhiệm hình sự đối với cá nhân vận hành và cả pháp nhân thương mại liên quan.

Tuy nhiên, cuộc chiến chống xâm phạm SHTT không thể chỉ dựa vào các biện pháp cưỡng chế. Luật sư Dương Lê Ước An đưa ra lời khuyên: "Đối với doanh nghiệp, đây là thời điểm vàng để rà soát lại toàn bộ 'tài sản trí tuệ' của mình. Việc sở hữu đầy đủ giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, bản quyền hay hợp đồng sử dụng phần mềm không chỉ giúp tránh được các rắc rối pháp lý trong đợt thanh tra này mà còn là lá chắn bảo vệ doanh nghiệp bền vững."

Về phía người tiêu dùng, nhận thức chính là yếu tố then chốt. Việc sử dụng phần mềm "crack", xem phim lậu hay mua hàng giả nhãn hiệu tưởng chừng vô hại nhưng lại chính là nguồn nuôi dưỡng cho các tổ chức tội phạm SHTT. Chiến dịch ra quân lần này không chỉ nhắm vào người bán, người vận hành mà còn là một cuộc đại tổng động viên để thay đổi hành vi của cả cộng đồng.