Xung đột Iran ảnh hưởng nghiêm trọng đến tuyến vận tải qua eo biển Hormuz

Xung đột làm gián đoạn tuyến vận tải quan trọng

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, rộng khoảng 55 km, là tuyến đường duy nhất kết nối Vịnh Ba Tư với các đại dương. Đây là khu vực vận chuyển dầu mỏ nhộn nhịp bậc nhất thế giới, đóng vai trò then chốt đối với chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Theo các số liệu quốc tế, mỗi ngày có khoảng 13 - 20 triệu thùng dầu thô cùng lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) được vận chuyển qua eo biển này, tương đương khoảng 20 - 30% tổng lượng dầu giao dịch trên thế giới. Phần lớn nguồn dầu này đến từ các quốc gia sản xuất lớn trong khu vực như Saudi Arabia, Iraq, Kuwait, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Iran. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào tại eo biển Hormuz đều có thể gây tác động dây chuyền đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Tình hình căng thẳng gia tăng sau khi Mỹ và Israel tiến hành cuộc tấn công phối hợp nhằm vào Iran từ ngày 28/2/2026. Đáp lại, Tehran đã tiến hành các cuộc tấn công vào căn cứ quân sự của Mỹ tại nhiều quốc gia trong khu vực, đồng thời tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz và cảnh báo sẽ tấn công các tàu thuyền đi qua khu vực này.

Những ngày sau đó, nhiều vụ tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào tàu thương mại đã được ghi nhận tại khu vực. Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), chỉ trong vòng 1 tuần đã có ít nhất 9 vụ tấn công vào tàu thuyền tại eo biển Hormuz, khiến ít nhất 7 người thiệt mạng.

Theo hãng tin AFP, các tàu bị tấn công bao gồm Skylight, MKD Vyom, Stena Imperative, Hercules Star, Libra Trader, Gold Oak, Safeen Prestige, Sonangol Namibe và Mussafah 2. Một số tàu cứu hộ khi đến hỗ trợ cũng trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công tiếp theo.

Tình trạng mất an toàn hàng hải khiến hoạt động vận tải qua eo biển gần như tê liệt. Dữ liệu từ các công ty theo dõi hàng hải cho thấy lưu lượng tàu chở dầu qua Hormuz đã giảm tới 90% chỉ trong vòng một tuần kể từ khi xung đột bùng phát.

Ảnh hưởng đến thị trường năng lượng toàn cầu 

Sự gián đoạn tại tuyến hàng hải trọng yếu này ngay lập tức tác động mạnh tới thị trường năng lượng thế giới. Giá dầu Brent - chuẩn tham chiếu toàn cầu - đã tăng lên khoảng 79 USD/thùng vào đầu tháng 3/2026, cao hơn khoảng 8% so với tuần trước đó. Trong khi đó, giá dầu West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ cũng tăng khoảng 6%, lên khoảng 71 USD/thùng.

Giá khí tự nhiên tại châu Âu và châu Á, vốn phụ thuộc nhiều vào nguồn LNG nhập khẩu từ Trung Đông, cũng tăng mạnh do lo ngại nguồn cung bị gián đoạn. Các chuyên gia nhận định, nếu việc phong tỏa eo biển Hormuz kéo dài, giá năng lượng có thể tiếp tục tăng cao, kéo theo nguy cơ lạm phát và suy giảm kinh tế tại nhiều quốc gia.

Eo biển Hormuz không chỉ là tuyến vận chuyển dầu mỏ mà còn là điểm trung chuyển quan trọng đối với khí tự nhiên hóa lỏng. Nhiều quốc gia trong khu vực, đặc biệt là Qatar - một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới - phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tuyến đường này để đưa năng lượng ra thị trường quốc tế.

Ngoài ra, nhiều cảng xuất khẩu dầu lớn của khu vực như Ras Tanura của Saudi Arabia nằm trong Vịnh Ba Tư và phụ thuộc trực tiếp vào tuyến hàng hải Hormuz. Nếu eo biển bị phong tỏa hoàn toàn, riêng Ras Tanura có thể mất khả năng xuất khẩu khoảng 5 triệu thùng dầu mỗi ngày.

Mặc dù một số quốc gia có thể chuyển hướng vận chuyển dầu sang các cảng khác như Yanbu trên Biển Đỏ, song năng lực hạ tầng và công suất lọc dầu tại các khu vực này khó có thể bù đắp toàn bộ lượng thiếu hụt trong thời gian ngắn.

Không chỉ vậy, các cuộc tấn công gần đây còn nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng tại Saudi Arabia, Qatar và UAE, làm gia tăng lo ngại về khả năng duy trì sản xuất và xuất khẩu dầu khí trong khu vực.

Trong lịch sử, từng có những bài học về việc giá dầu tăng mạnh. Cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973, khi các nước Arab cấm vận dầu đối với Mỹ và các nước ủng hộ Israel, đã khiến giá dầu tăng gấp 4 lần chỉ trong 2 tháng, kéo theo suy thoái kinh tế tại nhiều quốc gia. Một cuộc khủng hoảng khác xảy ra năm 1979 sau Cách mạng Iran, khi sản lượng dầu toàn cầu giảm khoảng 7%. Dù mức giảm không lớn, giá dầu vẫn tăng gấp đôi, gây ra tình trạng thiếu nhiên liệu và suy giảm kinh tế ở nhiều nước.

Tuy nhiên, bối cảnh thị trường năng lượng hiện nay có nhiều khác biệt. Vai trò của Iran trong sản lượng dầu toàn cầu hiện chỉ khoảng 4%, trong khi Mỹ đã trở thành nhà sản xuất năng lượng lớn nhất thế giới với khoảng 22% sản lượng, tiếp theo là Saudi Arabia và Nga với khoảng 11% mỗi nước.

Ngoài ra, các nước thuộc Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ và các đối tác (OPEC+) đã tăng sản lượng khoảng 206.000 thùng/ngày nhằm ổn định thị trường trong bối cảnh căng thẳng gia tăng.

Trước tình hình căng thẳng hiện nay tại eo biển Hormuz, nhiều quốc gia đã kêu gọi bảo đảm an toàn hàng hải tại khu vực. Mỹ tuyên bố sẵn sàng triển khai lực lượng hộ tống các tàu thương mại đi qua eo biển khi điều kiện cho phép.

Trong khi đó, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết Paris đang thúc đẩy xây dựng một liên minh quốc tế nhằm bảo vệ các tuyến hàng hải thiết yếu đối với kinh tế toàn cầu.

Về phía Iran, các tuyên bố từ Tehran vẫn chưa thống nhất. Trong khi một số chỉ huy quân sự cảnh báo sẽ "đốt cháy mọi con tàu" đi qua eo biển Hormuz, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi lại khẳng định nước này "không có ý định" đóng cửa hoàn toàn tuyến hàng hải này.