Xung đột Trung đông: Bầu trời Á - Âu nghẽn mạch, giá vé máy bay tăng phi mã

Tình hình địa chính trị căng thẳng tại khu vực Trung Đông đang tạo ra những chấn động dữ dội đối với mạng lưới giao thông hàng không toàn cầu. Đứt gãy nghiêm trọng nhất hiện nay nằm ở trục kết nối chiến lược giữa châu Á và châu Âu, nơi hàng triệu hành khách và hàng vạn tấn hàng hóa đang bị đình trệ. Việc hàng loạt không phận bị phong tỏa không chỉ gây ra sự hỗn loạn về lịch trình mà còn kích hoạt một cuộc khủng hoảng về giá vé chưa từng có trong lịch sử hàng không dân dụng thời hậu đại dịch.

Tính đến ngày 3/3, các sân bay quy mô lớn tại khu vực vùng Vịnh đã buộc phải đóng cửa hoàn toàn bước sang ngày thứ tư liên tiếp nhằm đảm bảo an ninh tuyệt đối. Đáng chú ý nhất trong số này là sự tê liệt của sân bay quốc tế Dubai. Với tư cách là trung tâm trung chuyển hàng không bận rộn bậc nhất thế giới, việc vắng bóng hơn 1.000 chuyến bay cất và hạ cánh mỗi ngày tại đây đã tạo ra một "nút thắt cổ chai" khổng lồ. Trong nhiều thập kỷ qua, các cảng hàng không tại khu vực này luôn đóng vai trò là nhịp cầu sinh tử, là điểm dừng chân tối ưu cho các chặng bay dài nối liền hai lục địa Á - Âu. Khi điểm tựa này biến mất, công suất khai thác của toàn bộ mạng lưới vận tải quốc tế lập tức sụt giảm nghiêm trọng, đẩy hệ sinh thái hàng không vào trạng thái báo động đỏ.

Sự sụt giảm đột ngột về nguồn cung chỗ ngồi lập tức châm ngòi cho một cuộc đổ xô tìm kiếm phương án thay thế của hàng triệu hành khách. Tại hệ thống của Tập đoàn Fligh Central Travel có trụ sở tại Australia, áp lực từ khách hàng đang bộc lộ rõ rệt. Đại diện doanh nghiệp này xác nhận số lượng cuộc gọi đổ về các đại lý và hệ thống đường dây nóng đã ghi nhận mức tăng kỷ lục lên tới 75% chỉ tính từ thời điểm cuộc khủng hoảng hàng không tại Trung Đông bắt đầu bùng phát. Hành khách buộc phải chấp nhận những hành trình vòng vèo, tiêu tốn nhiều thời gian và công sức hơn để đến được đích. Đại diện doanh nghiệp này chia sẻ: "Những khách hàng người Australia rất kiên nhẫn. Họ đã và đang chuyển sang các đường bay khác để tới Anh hay châu Âu, qua Trung Quốc, Singapore hoặc những cảng trung chuyển khác của châu Á hoặc Bắc Mỹ, ví dụ như Houston".

Đối với các hãng hàng không khai thác đường bay thẳng truyền thống giữa châu Á và châu Âu, bài toán vận hành lúc này trở nên vô cùng hóc búa. Để duy trì tính liên tục của dịch vụ, họ buộc phải thiết lập lại hải trình nhằm né tránh hoàn toàn các không phận rực lửa tại Trung Đông. Giải pháp khả dĩ nhất hiện nay là bẻ lái lên hướng Bắc, bay vòng qua khu vực Caucasus, Afghanistan, hoặc dịch chuyển xuống phía Nam qua không phận Ai Cập, Saudi Arabia và Oman. Tuy nhiên, cái giá phải trả cho sự an toàn này là vô cùng đắt đỏ.

Việc điều chỉnh đường bay đồng nghĩa với việc gia tăng hàng ngàn kilomet chiều dài quãng đường. Kéo theo đó là sự tiêu hao nhiên liệu khổng lồ, thời gian làm việc của phi hành đoàn kéo dài và chi phí bảo dưỡng máy bay tăng mạnh. Khi chi phí đầu vào đội lên kết hợp cùng bối cảnh giá dầu thô trên thị trường thế giới đang có xu hướng leo thang, việc các hãng hàng không buộc phải chuyển gánh nặng tài chính sang vai người tiêu dùng là hệ quả tất yếu, báo hiệu một chu kỳ giá vé cao ngất ngưởng sẽ còn kéo dài.

Đánh giá về cục diện đầy thách thức này, ông Subhas Menon, Tổng Giám đốc Hiệp hội Hàng không châu Á - Thái Bình Dương, đã đưa ra những nhận định đầy lo ngại. Chuyên gia hàng đầu này cho hay: "Hiện nay gần như cả khu vực Trung Đông đều cấm bay, khiến một số hãng hàng không chịu thiệt hại nặng nề. Và nếu như chỉ có thể bay tới châu Âu với chi phí cao, lợi nhuận của các hãng sẽ suy giảm. Cuối cùng, sự kết nối giữa hai khu vực bị ảnh hưởng nghiêm trọng".

Minh chứng rõ nét nhất cho quy luật cung cầu nghiệt ngã này đang được hiển thị trên các bảng điện tử đặt vé. Căng thẳng leo thang đã biến những tấm vé máy bay đi châu Âu trở thành một món hàng khan hiếm và xa xỉ. Theo kết quả khảo sát của hãng thông tấn Reuters trên hệ thống đặt chỗ của hàng loạt hãng bay lớn trong ngày 3/3, quỹ vé cho các chuyến bay cận ngày khởi hành từ các siêu đô thị châu Á tới London chỉ còn đếm trên đầu ngón tay với mức giá không tưởng. Hãng hàng không Cathay Pacific đã treo biển "cháy vé" toàn bộ hạng phổ thông trên các chuyến bay từ Hong Kong đi London cho tới tận ngày 11/3. Nếu muốn bay ngay, hành khách phải móc hầu bao chi trả tối thiểu khoảng 2.700 USD cho một chiều di chuyển.

Ở Nam bán cầu, tình hình cũng không mấy khả quan. Trên các chuyến bay xuất phát từ Sydney đến London có điểm trung chuyển tại Perth hoặc Singapore, hãng hàng không Qantas Airways thông báo đã cạn kiệt hoàn toàn hạng vé phổ thông từ nay cho tới ngày 17/3. Mỗi tấm vé hiếm hoi còn sót lại được định giá lên tới 2.200 USD. Để giải tỏa áp lực, hãng bay này đang phải chật vật triển khai các chuyến bay có mức giá đắt đỏ hơn nhiều, đưa khách quá cảnh qua những điểm nối chuyến hoàn toàn mới ở tận châu Mỹ hoặc châu Phi như Los Angeles hay Johannesburg.

Cơn sốc giá vé cũng lan rộng khắp Đông Nam Á và Đông Á. Theo thông tin từ Bộ trưởng Giao thông Thái Lan Phiphat Ratchakitprakarn, hãng hàng không quốc gia Thai Airways hiện cũng đã sạch bóng vé đi châu Âu. Nguyên nhân sâu xa là do du khách đang có xu hướng đổ dồn vào các đường bay thẳng hoặc quá cảnh ngoài vùng Vịnh để đảm bảo an toàn. Hiện tại, toàn bộ các chuyến bay nối Bangkok và London đã không còn một chỗ trống nào cho tới cuối tuần sau. Mức giá ghi nhận được cũng nằm ở ngưỡng chót vót, chạm mức 2.265 USD cho một vé bay vào ngày 15/3. Cùng thời điểm, hãng hàng không EVA Airways của Đài Loan (Trung Quốc) xác nhận lượng đặt vé các chuyến bay đi châu Âu đang bùng nổ mạnh mẽ trong bối cảnh hành khách ráo riết săn lùng các chặng bay nằm ngoài tâm bão Trung Đông.

Đáng chú ý nhất phải kể đến biểu đồ giá vé tại thị trường tỷ dân Trung Quốc. Mức giá của các hãng hàng không nội địa nước này đã chính thức phá vỡ mọi tiền lệ, vọt lên những cột mốc chưa từng được thiết lập. Hiện tại, hạng vé phổ thông đi châu Âu gần như đã bị quét sạch khỏi hệ thống. Thông thường, một hành khách chỉ phải chi trả chưa tới 1.500 USD cho một cặp vé khứ hồi hạng phổ thông chặng Bắc Kinh - London. Thế nhưng, trong ngày 4/3, hệ thống của hãng hàng không Air China chỉ còn hiển thị duy nhất lựa chọn hạng thương gia, với mức giá cho một chiều bay chạm ngưỡng khó tin là khoảng 7.300 USD. Sự chênh lệch khủng khiếp này chính là hồi chuông cảnh báo về một giai đoạn đầy biến động của giao thương quốc tế, nơi sự bất ổn về an ninh đang trực tiếp bóp nghẹt túi tiền của người tiêu dùng và thách thức sức bền của nền kinh tế toàn cầu.