Theo HSBC, khi thông báo về “Ngày Giải phóng” thuế quan của Tổng thống Trump được công bố lần đầu tiên vào ngày 2/4/2025, Việt Nam được đánh giá là một trong những nền kinh tế bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi rủi ro thuế quan ở châu Á.

Song Việt Nam đã vượt qua “cơn bão” thuế quan và chứng minh sự kiên cường của nền kinh tế với tốc độ tăng trưởng GDP đáng ngạc nhiên, cao tới 8,02% cho cả năm 2025.

“Với tăng trưởng cao thứ hai trong vòng 15 năm đổ lại, kết quả này dễ dàng đưa Việt Nam trở thành quán quân tăng trưởng năm 2025, không chỉ trong ASEAN mà còn trên toàn châu Á”, HSBC cho biết.

Cùng quan điểm, The Economist và Business Times cũng đánh giá Việt Nam là một trong những nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất châu Á trong năm 2025. Tuy nhiên, bức tranh kinh tế Việt Nam vẫn còn tiềm ẩn những rủi ro, thách thức. Tăng trưởng kinh tế vẫn dựa nhiều vào mở rộng đầu vào, nhất là đầu tư và khai thác đất đai, trong khi năng suất lao động, năng suất nhân tố tổng hợp và hàm lượng công nghệ cải thiện chưa tương xứng. Các động lực truyền thống có dấu hiệu suy giảm, những điểm nghẽn về thể chế, năng lực thực thi và năng suất ngày càng bộc lộ rõ nét.

Trong bối cảnh đó, năm 2026 được xác định là năm bản lề, mở ra giai đoạn phát triển mới, triển khai các định hướng lớn cho chặng đường 2026-2030. Mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong năm 2026 đặt ra thách thức lớn, đòi hỏi Việt Nam phải chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng dựa trên chất lượng, hiệu quả và năng suất, tức là giải quyết những “nút thắt” cốt lõi để tạo động lực dài hạn cho nền kinh tế.

“Mô hình tăng trưởng kinh tế tập trung vào định lượng, trong khi mô hình phát triển tập trung nhiều hơn vào định tính. Mô hình tăng trưởng thường hướng tới những con số cụ thể như tăng trưởng GDP, thu nhập bình quân đầu người. Trong khi đó, mô hình phát triển mang tính bao trùm hơn, với các chỉ số về phát triển con người, phát triển xã hội, bao gồm cả tăng trưởng GDP và thu nhập bình quân đầu người” - TS Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, cho biết.

Theo ông Lực, mô hình tăng trưởng Việt Nam đang có những cải thiện nhất định, song nếu muốn tăng trưởng hai con số, muốn tăng trưởng nhiều hơn về chất trong khi những nguồn đầu vào như vốn, đất đai, lao động đang có những giới hạn nhất định thì dứt khoán phải đổi mới mô hình tăng trưởng, ít nhất trong 5 năm tới.

Nền tảng để chuyển đổi mô hình tăng trưởng, đáp ứng mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 cũng như những năm tiếp theo là ổn định kinh tế vĩ mô. Bởi chỉ khi ổn định mới có thể phát triển, và ngược lại, phát triển bền vững sẽ củng cố tính ổn định của nền kinh tế.

"Ổn định kinh tế vĩ mô trong đó với lạm phát, tỷ giá, nợ công, nợ nước ngoài, thâm hụt ngân sách… phải đảm bảo giữ vũng. Cái giá phải trả khi mất ổn định kinh tế vĩ mô là rất lớn", ông Lực nhấn mạnh.

Dưới góc nhìn doanh nghiệp, bà Phạm Thị Ngọc Thủy, Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân (Ban IV), đánh giá một trong những điểm nghẽn lớn nhất của quá trình chuyển đổi nằm ở tư duy và nhận thức của doanh nghiệp.

“Trong một thời gian dài, mô hình tăng trưởng của doanh nghiệp chủ yếu dựa trên vốn, lao động giá rẻ và đất đai. Mô hình này dường như đã tiệm cận giới hạn”, bà Thủy nói, đồng thời nhấn mạnh vấn đề đặt ra là làm thế nào để tạo ra sự thay đổi về chất trong từng doanh nghiệp và hình thành liên kết hiệu quả giữa các doanh nghiệp.

“Cỗ xe tam mã” gồm xuất khẩu – đầu tư – tiêu dùng đã tạo nền tảng cho tăng trưởng cao của kinh tế Việt Nam suốt nhiều năm qua. Tuy nhiên, khi mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào vốn, lao động giá rẻ và khai thác đất đai dần tiệm cận giới hạn, chính “cỗ xe tam mã” này đang đứng trước yêu cầu phải làm mới, nhằm đáp ứng một chu kỳ tăng trưởng cao hơn và bền vững hơn.

Năm 2025, bất chấp tác động từ thuế quan, xuất khẩu hàng hóa đạt 475,04 tỷ USD, tăng 17% so với năm trước. Dù kết quả rất khả quan, song việc tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xuất khẩu toàn cầu của doanh nghiệp Việt vẫn còn hạn chế. Giá trị xuất khẩu của nhóm doanh nghiệp FDI đạt khoảng 342 tỷ USD, chiếm hơn 75% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước, đồng nghĩa với việc doanh nghiệp trong nước chỉ chiếm khoảng 1/4 “miếng bánh” xuất khẩu.

Trong bối cảnh thị trường thế giới nhiều biến động, việc duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu và giữ vững thị trường không thể tiếp tục dựa vào mở rộng quy mô, mà đòi hỏi doanh nghiệp phải chuyển mạnh sang xuất khẩu hiệu quả - bài toán then chốt để nâng cao sức cạnh tranh và giữ chân khách hàng.

“Đông Nam Á và Việt Nam nói riêng trong khoảng vài thập kỷ vừa qua, đã tham gia tương đối sâu vào chuỗi giá trị, chuỗi sản xuất toàn cầu. Năm 2026 là cơ hội của Việt Nam có thể nâng cao chuỗi giá trị bằng cách đẩy mạnh hơn cấu phần dịch vụ bên cạnh sản xuất đang thực hiện”, ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng của ADB tại Việt Nam cho biết.

Với tiêu dùng, năm 2025, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt hơn 7 triệu tỷ đồng, tăng 9,2% so với năm 2024. Tuy nhiên, sức mua của thị trường trong nước còn yếu dưới tác động kép của thiên tai nghiêm trọng ở miền Trung và thu nhập hộ gia đình chưa phục hồi hoàn toàn.

Ông Nguyễn Bá Hùng cho biết, năm 2026, động lực tiêu dùng tiếp tục là một trong những động lực chính vì tiêu dùng chiếm khoảng gần 60% GDP Việt Nam. Để làm mới động lực này, đại diện ADB nhấn mạnh tầm quan trọng của tiêu dùng Chính phủ. Theo ông Nguyễn Bá Hùng, đây là một công cụ chính sách về tài khoá mà Chính phủ có thể thúc đẩy với các khoản chi cho an sinh xã hội, cho giáo dục, y tế để thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực. 

Và khi nhắc đến “cỗ xe tam mã” của kinh tế Việt Nam, không thể không nhắc đến đầu tư. Năm 2025 ghi nhận làn sóng đầu tư hạ tầng quy mô lớn, trải rộng từ giao thông, năng lượng đến logistics và hạ tầng số.

Trong năm 2025, cả nước khởi công và khánh thành hơn 560 dự án với tổng vốn đầu tư trên 5,14 triệu tỷ đồng. Đáng chú ý, vốn tư nhân chiếm gần 75%, cho thấy vai trò ngày càng lớn của khu vực ngoài nhà nước. Hạ tầng bứt phá với 3.318 km cao tốc, vượt mục tiêu 3.000 km, cùng hơn 1.700 km đường ven biển.

Theo các chuyên gia, Việt Nam có nhiều tiềm năng và thuận lợi trong huy động nguồn lực tài chính phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, khi tỷ lệ tiết kiệm đạt trên 37,3% GDP, cao hơn so với một số quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Ấn Độ và Philippines. Tuy nhiên, bài toán cốt lõi vẫn là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn để cải thiện chất lượng tăng trưởng.

Hệ số ICOR – chỉ số đo lường hiệu quả sử dụng vốn – của Việt Nam dao động từ 5,8 đến 6,4 trong 10 năm qua, đồng nghĩa với việc phải bỏ ra khoảng 6 đồng vốn đầu tư mới tạo ra được 1 đồng GDP tăng thêm. Trong khi đó, tỷ lệ này ở giai đoạn tăng trưởng nhanh của một số quốc gia chỉ khoảng 3-4 đồng. Nguyên nhân chủ yếu nằm ở những vướng mắc trong quá trình triển khai dự án, gây lãng phí nguồn lực đầu tư.

Để làm mới động lực tăng trưởng này, ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng của ADB tại Việt Nam nhấn mạnh tầm quan trọng của nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Trong hiệu quả sử dụng vốn có hai góc độ quan trọng là chọn dự án đúng, thứ hai là chọn dự án hiệu quả. Để lựa chọn dự án đúng, cần có cơ chế thị trường, đặc biệt là các dự án đầu tư tư nhân. Với đầu tư công, cần chọn dự án hiệu quả là những dự án đóng góp và lợi ích kinh tế xã hội cao, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và thu hút đầu tư tư nhân.

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số vào năm 2026, “cỗ xe tam mã” gồm đầu tư, xuất khẩu và tiêu dùng không chỉ cần vận hành mạnh mẽ mà còn phải đi sâu vào chất lượng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tối ưu hóa nguồn lực, qua đó tạo dựng nền tảng kinh tế vững chắc và bền bỉ hơn.

Năm 2026 đánh dấu khởi đầu một giai đoạn phát triển mới, gắn với việc triển khai Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2026-2030. Đây là năm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc định hình mô hình phát triển và quỹ đạo tăng trưởng dài hạn của đất nước. 

Trình bày báo cáo về các Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng tại phiên khai mạc sáng 20/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh quan điểm “Khát vọng lớn, bước đi chắc” trong mục tiêu phát triển 2026 - 2030 và tầm nhìn 2045.

Tại đây, mục tiêu tổng quát là giữ vững môi trường hoà bình, ổn định; phát triển nhanh, bền vững đất nước; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống Nhân dân. Tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên mới của dân tộc; thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao.

Hiện thực hoá tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, là một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa hoà bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

“Phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD/năm”, Tổng Bí thư cho biết.

Để hiện thực hoá các mục tiêu trên, Tổng Bí thư chỉ ra nhiều nội dung xuyên suốt tập trung triển khai các quyết sách chiến lược.

Trong đó, Tổng Bí thư nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác lập mô hình tăng trưởng mới: Kinh tế tri thức, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Tại đây, tăng trưởng phải dựa chủ yếu vào năng suất, chất lượng, hiệu quả, đổi mới sáng tạo; giảm dần phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ.

Chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng phải được triển khai quyết liệt, bài bản, gắn với an ninh năng lượng, an ninh môi trường và yêu cầu cạnh tranh. Cùng với đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải thực sự trở thành động lực then chốt của tăng trưởng; là nền tảng nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.