Việc tái cấu trúc không gian đô thị và giải quyết thực chất những bài toán dân sinh cấp thiết đang là chiến lược trọng tâm trong định hướng phát triển của Hà Nội. Nhằm hiện thực hóa mục tiêu này, trong dịp kỷ niệm 81 năm Ngày Quốc khánh (2/9/1945 - 2/9/2026), Thành phố vừa triển khai khởi công và khánh thành tổng cộng 54 dự án, công trình hạ tầng với tổng mức đầu tư lên tới 401.234 tỷ đồng. Từ danh mục này, Thành phố đã lựa chọn ra 17 công trình, dự án tiêu biểu nhất có tổng mức đầu tư khoảng 397.018 tỷ đồng để tập trung thực hiện nghi thức khởi công, khánh thành, bao gồm 11 công trình đã hoàn thành, thông xe kỹ thuật và 6 dự án bắt đầu khởi công xây dựng.

Việc triển khai đồng loạt các siêu dự án này trải rộng trên nhiều lĩnh vực cốt lõi như hạ tầng giao thông đường bộ, thoát nước, đường sắt quốc gia, phát triển đô thị và phát huy giá trị văn hóa cảnh quan. Đây không chỉ là câu chuyện xây dựng các khối bê tông cốt thép, mà là một chiến lược bài bản nhằm mở rộng dư địa phát triển và trực tiếp nâng cấp chất lượng môi trường sống cho hàng triệu người dân Thủ đô.

Nhìn vào cơ cấu danh mục 17 công trình tiêu biểu, có thể thấy rõ định hướng điều hành chiến lược mới của chính quyền Hà Nội. Theo Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng, các dự án được khởi công và khánh thành lần này phản ánh rõ nét hai hướng ưu tiên lớn của Thủ đô: vừa tập trung tháo gỡ nhanh các vấn đề hạ tầng kỹ thuật cấp thiết trước mắt, vừa chuẩn bị sẵn sàng năng lực và mở rộng không gian phát triển cho Hà Nội trong những năm tiếp theo.

Nhiều năm qua, Hà Nội phải đối mặt với áp lực gia tăng dân số cơ học nhanh chóng trong khi hạ tầng khung chưa thể khép kín, dẫn đến tình trạng ùn tắc giao thông, úng ngập mùa mưa và thiếu hụt không gian công cộng chất lượng cao. Thay vì tiếp tục phát triển theo mô hình vết dầu loang kéo dài đô thị ra vùng ven một cách thiếu đồng bộ, Hà Nội đang dịch chuyển mạnh mẽ sang một trạng thái quản trị đô thị chủ động và bền vững hơn.

Triết lý này được cụ thể hóa bằng việc phân bổ nguồn lực đồng đều giữa hạ tầng giao thông kết nối (Vành đai 1, Vành đai 3,5, hệ thống đường sắt quốc gia) và hạ tầng môi trường (hệ thống hồ điều hòa, kênh tiêu thoát nước), kết hợp với các dự án đô thị đa chức năng sử dụng vốn xã hội.

Hạ tầng giao thông luôn được coi là mạch máu của nền kinh tế đô thị. Trong số 11 dự án khánh thành đợt này, việc hoàn thành và thông xe kỹ thuật Đường Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục là một thành tựu có ý nghĩa đặc biệt.

Dự án này có tổng mức đầu tư 7.211 tỷ đồng, chiều dài hơn 2,2 km với quy mô mặt cắt ngang rộng tới 50 m. Nằm ở khu vực lõi nội đô lịch sử, đây là đoạn tuyến cực kỳ phức tạp trong công tác giải phóng mặt bằng và thi công. Việc đưa công trình này vào vận hành giúp khép kín hoàn toàn tuyến vành đai trong cùng của khu vực trung tâm, tăng cường khả năng kết nối giao thông theo trục Đông - Tây, giảm tải đáng kể cho các tuyến đường hiện hữu vốn thường xuyên rơi vào cảnh ùn tắc, đồng thời đem lại một diện mạo đô thị khang trang, hiện đại cho khu vực.

Ở chiều ngược lại, ở nhóm dự án khởi công, Hà Nội hướng tầm nhìn ra các tuyến kết nối ngoại vi và liên vùng. Điển hình là Dự án thành phần 2 - Đầu tư xây dựng đường Vành đai 3,5 đoạn từ Phúc La - Văn Phú đến cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ với tổng mức đầu tư 5.610 tỷ đồng.

Công trình có chiều dài khoảng 10,7 km, quy mô thiết kế gồm 6 làn xe cơ giới và 2 đường song hành chạy dọc hai bên. Với điểm đầu kết nối tại phường Kiến Hưng, điểm cuối giao với cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ và khớp nối trực tiếp với cầu Ngọc Hồi, dự án dự kiến sẽ hoàn thành vào năm 2027. Khi đi vào hoạt động, Vành đai 3,5 đoạn này sẽ giúp liên thông toàn bộ mạng lưới giao thông phía Nam và phía Tây, tối ưu hóa việc lưu thông hàng hóa từ các tỉnh phía Nam vào trung tâm Hà Nội mà không cần đi xuyên qua các khu vực nội đô đông đúc, giảm thiểu đáng kể chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh cho cả vùng Thủ đô.

Không dừng lại ở giao thông đường bộ, Hà Nội còn đồng loạt khởi công hai dự án đường sắt quốc gia quy mô lớn đi qua địa bàn Thành phố, mở ra hướng kết nối giao thương đồng bộ bằng đường sắt khổ tiêu chuẩn hiện đại:

Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn có tổng mức đầu tư lên tới 27.752 tỷ đồng. Dự án thiết kế đường đôi khổ tiêu chuẩn 1.435 mm, gồm tuyến chính Thường Tín - Kim Sơn dài khoảng 31,36 km và một nhánh dài khoảng 3 km dẫn vào ga Ngọc Hồi.

Dự án đầu tư xây dựng cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - Thành phố Hồ Chí Minh đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi có tổng mức đầu tư 12.419 tỷ đồng. Phạm vi cải dịch tuyến dài khoảng 26,5 km cùng với khoảng 3 km đoạn kết nối từ Ngọc Hồi đến tuyến đường sắt vành đai Bắc Hồng - Văn Điển. Đặc biệt, dự án sẽ đầu tư mới 3 nhà ga hiện đại cho khổ đường sắt 1.000 mm cải dịch, bao gồm: ga Ngọc Hồi đóng vai trò đầu mối hành khách; ga Thường Tín đóng vai trò đầu mối bốc dỡ hàng hóa; và ga Phú Xuyên làm ga nhường tránh tàu.

Hai dự án đường sắt này không chỉ giúp tổ chức lại mạng lưới đường sắt chạy xuyên tâm hiện hữu, giảm xung đột giao thông giữa đường sắt và đường bộ trong nội đô, mà còn được xác định là động lực để mở rộng không gian đô thị, kết nối các hành lang kinh tế trọng điểm và nâng cao vượt bậc năng lực vận tải, dịch vụ logistics của toàn bộ khu vực Bắc Bộ.

Một trong những thước đo chân thực nhất về chất lượng sống của cư dân đô thị là khả năng chống chịu trước thiên tai, bão lũ và các diễn biến thời tiết cực đoan. Thấu hiểu điều đó, trong đợt bàn giao kỹ thuật này, Hà Nội đã hoàn thành đồng loạt 10 công trình hạ tầng kỹ thuật cấp, thoát nước cấp bách với tổng mức đầu tư 6.159 tỷ đồng.

Điểm nhấn nổi bật nhất của nhóm dự án này là việc bổ sung khoảng 78 ha diện tích mặt nước hồ điều hòa cho Thành phố. Trong đó, có 5 hồ điều hòa hoàn toàn mới được khánh thành và đưa vào hoạt động bao gồm: Hồ điều hòa Phú Đô (1.167 tỷ đồng), Hồ điều hòa Yên Nghĩa 1 (854 tỷ đồng), Hồ điều hòa Thụy Phương 2 (717 tỷ đồng), Hồ đầu mối Mễ Trì - hồ Đồng Bông 2 (602 tỷ đồng), Hồ điều hòa Yên Nghĩa 2 (199 tỷ đồng).

Tổng dung tích chứa của 5 hồ mới này đạt khoảng 3,4 triệu m³ nước. Đi kèm với các hồ điều hòa là các công trình cải tạo hệ thống kênh mương và lắp đặt trạm bơm hiện đại:

Dự án cải tạo kênh Thụy Phương để bổ cập nước từ sông Hồng vào sông Tô Lịch (921 tỷ đồng);

Dự án cải tạo hạ lưu sông Kim Ngưu nối từ sông Tô Lịch đến Trạm bơm Yên Sở (681 tỷ đồng);

Dự án lắp đặt bổ sung trạm bơm hồ, bể điều tiết và đường ống thoát nước (446 tỷ đồng);

Dự án cải tạo, nâng cấp và xây dựng mới một số hạng mục công trình tiêu thoát nước để xử lý úng ngập cục bộ tại một loạt khu đô thị và khu dân cư đông đúc như khu đô thị Resco, Ecohome, Tây Hồ Tây, Đoàn ngoại giao, Ciputra, khu vực đường Võ Chí Công, Long Biên, Đông Anh, Gia Lâm (358 tỷ đồng);

Dự án cải tạo, nâng công suất một số trạm bơm hiện hữu kết hợp lắp đặt các trạm bơm dã chiến và xây mới các tuyến cống, rãnh thoát nước để giải quyết dứt điểm tình trạng úng ngập dọc tuyến Đại lộ Thăng Long (214 tỷ đồng).

Sự kết hợp đồng bộ giữa hồ điều hòa lớn, hệ thống kênh tiêu thoát và các trạm bơm công suất cao đã tạo nên một mạng lưới tiêu thoát nước khép kín theo lưu vực. Thực tế vận hành bước đầu đã mang lại kết quả rõ rệt. Trong các đợt mưa lớn chịu ảnh hưởng trực tiếp từ hoàn lưu cơn bão số 4 vừa qua, nhiều "điểm đen" úng ngập kinh niên tại Hà Nội đã ghi nhận thời gian ngập rút ngắn rõ rệt, thậm chí một số khu vực hoàn toàn không xảy ra tình trạng ngập úng.

Đây là minh chứng cho thấy nguồn vốn đầu tư công đang đi đúng hướng, mang lại lợi ích thiết thực hằng ngày cho người dân và là cơ sở để Hà Nội từng bước xây dựng một đô thị an toàn, có khả năng thích ứng chủ động trước các diễn biến cực đoan của biến đổi khí hậu.

Song song với việc giải quyết các vấn đề hạ tầng kỹ thuật đường sá, cầu cống, Hà Nội cũng tập trung thực hiện tái thiết các khu vực đô thị cũ đang có dấu hiệu quá tải, kết hợp xây dựng các khu đô thị mới văn minh, đồng bộ. Ba siêu dự án khởi công đợt này sử dụng nguồn vốn ngoài ngân sách chính là lời giải cho bài toán chỉnh trang đô thị tầm cỡ:

Cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị Vĩnh Hưng (Quận Hoàng Mai): Dự án có tổng mức đầu tư khổng lồ lên tới 185.758 tỷ đồng, quy mô nghiên cứu rộng khoảng 447 ha. Trong đó, cơ cấu dự án được chia làm hai phân vùng rõ rệt: khu vực tập trung cải tạo, tái thiết đô thị chiếm khoảng 206,1 ha và khu vực cải tạo, chỉnh trang đô thị chiếm 240,9 ha.

Đối với dự án này, Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng nêu rõ: "Tái thiết đô thị không đơn thuần là xây dựng lại, mà phải cải thiện thực chất hạ tầng và điều kiện sống của người dân, bổ sung công trình công cộng, hạ tầng xã hội và sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực đất đai". Dự án này được kỳ vọng sẽ làm thay đổi diện mạo của khu vực Vĩnh Hưng, biến một khu vực vốn có hạ tầng chắp vá thành một không gian sống hiện đại, đồng bộ về hạ tầng xã hội.

Khu đô thị đa mục tiêu tại xã Bình Minh và xã Tam Hưng (Huyện Thanh Oai): Nằm tại cửa ngõ phía Nam của Thủ đô, dự án này có tổng mức đầu tư 111.137 tỷ đồng với quy mô diện tích cực lớn, vượt trên 600 ha, đáp ứng quy mô dân số dự kiến khoảng 105.087 người. Dự án dự kiến hoàn thành toàn bộ vào năm 2030.

Cải tạo, phát huy giá trị khu vực Hồ Tây và tuyến đường ven hồ: Hồ Tây là di sản thiên nhiên, văn hóa và lịch sử vô giá của Hà Nội. Do đó, dự án cải tạo, phát huy giá trị khu vực này có tổng mức đầu tư lên tới 30.151 tỷ đồng, được thực hiện theo phương thức đối tác công tư PPP (loại hợp đồng BT). Quy mô nghiên cứu của dự án khoảng 567,75 ha, bao gồm toàn bộ diện tích 520,90 ha mặt nước Hồ Tây và 46,85 ha phần đất ven hồ. Các hạng mục đầu tư chính bao gồm cải tạo, nâng cấp toàn diện khoảng 13,5 km tuyến đường dạo ven hồ, xây dựng hệ thống quảng trường lớn, sàn ngắm cảnh sát nước, cầu cảnh quan kết hợp bến thuyền dạo chơi, xây dựng các công viên chuyên đề, vườn hoa công cộng, bãi đỗ xe ngầm thông minh kết hợp dịch vụ thương mại, và đặc biệt là hệ thống công trình kỹ thuật thu gom, bảo vệ môi trường nước hồ.

Để hiện thực hóa những siêu dự án trị giá hàng trăm nghìn tỷ đồng trong bối cảnh ngân sách nhà nước còn hạn hẹp, Hà Nội đã tìm ra một "công thức tài chính" đột phá bằng cách khơi thông nguồn vốn xã hội.

Các con số thống kê thực tế cho thấy kết quả rất ấn tượng. Đến ngày 27/8/2026, toàn Thành phố dự kiến có khoảng 341 công trình, dự án đăng ký khởi công và hoàn thành trong năm 2026 với tổng mức đầu tư lên tới 649.403 tỷ đồng. Tính riêng hai đợt thi đua cao điểm chào mừng Ngày Quốc khánh 2/9 và Ngày Giải phóng Thủ đô 10/10, tổng mức đầu tư của 148 dự án được đăng ký đã đạt 446.618 tỷ đồng.

Trong cơ cấu nguồn vốn của 148 dự án này, vốn ngoài ngân sách nhà nước chiếm tới 366.397 tỷ đồng, tương đương khoảng 82% tổng mức đầu tư. Điều này đồng nghĩa với việc: mỗi một đồng vốn ngân sách Thành phố bố trí đã dẫn dắt và kích hoạt thành công hơn 4,5 đồng vốn xã hội cùng đồng hành đổ vào nền kinh tế.

Phát biểu tại buổi lễ, Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội Nguyễn Ngọc Tú nhận định: "Đây là các dự án, công trình có ý nghĩa quan trọng, thể hiện quyết tâm của Thành phố trong đẩy nhanh tiến độ đầu tư, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, từng bước hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng, chỉnh trang, phát triển đô thị, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân và tạo thêm động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội Thủ đô".

Ông Nguyễn Ngọc Tú cũng làm rõ thêm rằng dòng vốn khổng lồ hàng trăm nghìn tỷ đồng khi được kích hoạt thực tế sẽ vận hành theo cơ chế lan tỏa mạnh mẽ. Nguồn tiền này ngay lập tức chuyển hóa thành các đơn đặt hàng lớn cho các nhà máy sản xuất vật liệu xây dựng, mang lại hợp đồng cho hệ thống nhà thầu, tạo ra hàng vạn việc làm và thu nhập ổn định cho người lao động, đồng thời sinh ra nguồn thu thuế bền vững cho ngân sách Nhà nước, đóng góp trực tiếp và tức thì vào mức tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của Thủ đô.

Để các công trình này thực sự đi vào đời sống và phát huy tối đa giá trị thực tế như kỳ vọng, Chủ tịch UBND Thành phố Vũ Đại Thắng đã đặt ra yêu cầu rất cụ thể đối với các cơ quan, đơn vị liên quan, chia làm ba nhóm nhiệm vụ nghiêm ngặt.

Đối với 11 công trình đã hoàn thành, các đơn vị phải khẩn trương hoàn thiện các phần việc kỹ thuật nhỏ còn lại, tổ chức bàn giao và đưa vào khai thác sử dụng một cách đồng bộ, an toàn. Đối với các công trình thoát nước, phải quản lý, vận hành theo đúng hệ thống, theo lưu vực thoát nước chung; liên tục theo dõi sát sao hiệu quả tiêu thoát thực tế trong các trận mưa lớn để kịp thời điều chỉnh phương án kỹ thuật và phát hiện những hạng mục cục bộ còn thiếu để bổ sung ngay. Đối với hạ tầng giao thông như Vành đai 1, phải tổ chức phân luồng giao thông hợp lý, khoa học, bảo đảm an toàn tuyệt đối và khai thác tối đa năng lực thông hành của tuyến đường.

Đối với 6 dự án mới khởi công đều là những siêu dự án có quy mô cực kỳ lớn, thời gian thực hiện kéo dài và có sức ảnh hưởng sâu rộng đến cấu trúc phát triển đô thị của Hà Nội, Thành phố yêu cầu toàn bộ hệ thống phải "làm kỹ ngay từ đầu". Các vấn đề về quy hoạch chi tiết, thủ tục đầu tư, phương án đền bù giải phóng mặt bằng, hồ sơ thiết kế kỹ thuật và sự kết nối đồng bộ với hạ tầng khu vực xung quanh phải được xử lý chặt chẽ, thống nhất. Các chủ đầu tư và nhà thầu phải cam kết tiến độ khả thi, bố trí đủ nguồn vốn đối ứng, chịu trách nhiệm tuyệt đối trước pháp luật về chất lượng thi công. Mọi khó khăn phát sinh phải được dự báo sớm và xử lý triệt để từ đầu, hạn chế tối đa việc điều chỉnh dự án gây phát sinh chi phí và kéo dài thời gian thi công.

Chủ tịch UBND TP cũng yêu cầu các sở, ban, ngành và địa phương phải chủ động tháo gỡ khó khăn theo thẩm quyền. Công việc thuộc chức năng, nhiệm vụ của cơ quan nào thì cơ quan đó phải đứng ra chủ động giải quyết dứt điểm, có phân định rõ cá nhân đầu mối chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành cụ thể, tuyệt đối không đùn đẩy né tránh. Những khó khăn vượt thẩm quyền phải được tổng hợp báo cáo kịp thời kèm theo phương án đề xuất hướng xử lý cụ thể. UBND Thành phố sẽ duy trì cơ chế kiểm tra định kỳ tiến độ thực tế tại các công trình trọng điểm để trực tiếp tháo gỡ vướng mắc.

Các công trình mới khánh thành và sự khởi động bài bản của các dự án mới trong những ngày mùa thu tháng Tám lịch sử này không chỉ mang ý nghĩa chính trị, xã hội sâu sắc để chào mừng ngày Quốc khánh. Đó là lời khẳng định mạnh mẽ về một Hà Nội năng động, hành động quyết liệt, biết dựa vào sức mạnh của doanh nghiệp và sự ủng hộ, đồng thuận, chia sẻ đất đai của nhân dân trong công tác giải phóng mặt bằng để cùng nhau kiến tạo một Thủ đô đáng sống, văn minh, hiện đại.