Quy mô của cuộc "sắp xếp lại giang sơn" năm 2025 được đánh giá là lớn nhất từ trước đến nay với khối lượng công việc rất lớn và phạm vi tác động rộng. Từ 63 tỉnh thành, cả nước còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh. Cấp huyện chính thức kết thúc hoạt động; 10.035 đơn vị hành chính cấp xã được sắp xếp còn 3.321 xã, phường, đặc khu. Sau sắp xếp, toàn hệ thống chính trị giảm hơn 247 nghìn biên chế so với năm 2021.

Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp ngày 1/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: "Chúng ta thống nhất cao và khẳng định, chủ trương đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả là hoàn toàn đúng đắn, cần thiết và có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển đất nước".

Ý nghĩa lịch sử của cuộc cách mạng sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy cũng được Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nêu bật: "Sau 1 năm vận hành tổng thể mô hình hệ thống chính trị 3 cấp đã khẳng định tính đúng đắn, sâu sắc, toàn diện, khoa học, biện chứng về chủ trương có tính bước ngoặt lịch sử của Đảng ta. Qua đó, đã mở ra một không gian phát triển mới, tầm nhìn chiến lược, tư duy kiến tạo phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới".

Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc cũng cho rằng sau một năm triển khai, việc sắp xếp tổ chức bộ máy đã đạt nhiều kết quả quan trọng: "Cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả đã rất thành công, đạt được những kết quả mang tính đột phá, được cán bộ, đảng viên, nhân dân đồng tình, ủng hộ".

Theo đó, bộ máy mới góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, tối ưu nguồn lực và tạo dư địa cho phát triển.

Để mô hình tổ chức mới vận hành thông suốt, cải cách hành chính và chuyển đổi số được xác định là đột phá chiến lược. Theo đó, phân cấp, phân quyền gắn với cải cách thủ tục hành chính, bảo đảm giao rõ thẩm quyền, trách nhiệm, quy trình và thời hạn giải quyết. Chính phủ cũng cắt giảm, đơn giản hóa hơn 2.000 thủ tục hành chính và 2.000 điều kiện kinh doanh, giúp giảm một nửa chi phí và thời gian tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.

Hiệu quả của mô hình mới được phản ánh rõ nét qua thực tiễn tại các địa phương. Khi cấp huyện không còn, nhiều nhiệm vụ được chuyển trực tiếp về cấp xã, phường. Áp lực tăng lên, nhưng cũng tạo động lực để nâng cao năng lực quản trị ở cơ sở.

Tại Hà Nội, việc sắp xếp đơn vị hành chính diễn ra với quy mô lớn khi giảm khoảng 76% số đơn vị cấp xã, còn 126 xã, phường quản lý gần 8,9 triệu dân. Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng cho biết: "Thành phố đang chuyển dần từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại; từ chính quyền quản lý sang chính quyền phục vụ; từ điều hành hành chính sang điều hành bằng dữ liệu; từ phối hợp nhiều tầng nấc sang kết nối trực tiếp từ thành phố xuống xã, phường".

Sự chuyển đổi đó đặt ra không ít thách thức đối với chính quyền cơ sở. Tại phường Hà Đông với hơn 254 nghìn dân sau khi được thành lập mới, mỗi ngày bộ phận hành chính tiếp nhận khoảng 150-200 lượt công dân và xử lý khoảng 300 hồ sơ, trong khi khối chính quyền chỉ có 77 công chức. Dù khối lượng công việc tăng cao, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn vẫn đạt gần 100%.

Ở Thái Nguyên - địa phương được hình thành trên cơ sở hợp nhất với Bắc Kạn - mô hình mới được nhìn nhận từ góc độ hiệu quả điều hành và phát triển kinh tế. Sau sắp xếp, số đơn vị hành chính cấp xã giảm hơn 67%, từ 280 xuống còn 92 đơn vị.

Việc tinh gọn bộ máy không làm gián đoạn hoạt động quản lý mà tạo điều kiện tập trung nguồn lực cho phát triển. Ông Hứa Xuân Bình, Chủ tịch UBND phường Bách Quang - đơn vị được hợp nhất từ ba xã, phường trước đây - cho biết: "Năm 2025 là năm đầu tiên triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại phường Bách Quang. Thu ngân sách nhà nước của phường ước đạt hơn 969 tỷ đồng, đạt tới 126,7% kế hoạch đề ra".

Từ những tín hiệu tích cực này, Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên Vương Quốc Tuấn khẳng định, việc sắp xếp đơn vị hành chính không chỉ là yêu cầu về tổ chức bộ máy mà còn là cơ hội để xây dựng nền hành chính hiện đại, hoạt động hiệu quả hơn. Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu thời gian tới tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế vận hành, bảo đảm sự thông suốt từ tỉnh đến cơ sở; đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát.

Những kết quả bước đầu tại Hà Nội và Thái Nguyên cho thấy, sau giai đoạn sắp xếp tổ chức, yêu cầu đặt ra không chỉ là bộ máy tinh gọn hơn mà còn là nâng cao năng lực thực thi ở cấp cơ sở. Đây cũng là thước đo quan trọng đối với hiệu quả của mô hình chính quyền mới.

Bên cạnh những kết quả bước đầu, vẫn còn đó những khó khăn, vướng mắc khi vận hành mô hình mới. Phát biểu kết luận Hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: "Chúng ta không được chủ quan, thỏa mãn. Kết quả đạt được mới là bước đầu. Cuộc cải cách này còn nhiều việc phải tiếp tục thực hiện với quyết tâm cao hơn".

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ ra 7 nhóm vấn đề lớn cần tiếp tục tháo gỡ. Nổi bật là tình trạng thể chế, pháp luật ở một số lĩnh vực chưa theo kịp yêu cầu đổi mới, nhất là đất đai, tài nguyên và đổi mới sáng tạo. Trong khi đó, việc phân cấp, phân quyền ở một số nơi chưa đi đôi với nguồn lực, chưa tính hết đặc thù về quy mô dân số, diện tích và điều kiện phát triển, khiến chính quyền cơ sở chịu áp lực lớn trong quá trình thực thi.

Cùng với đó, hạ tầng dữ liệu và các nền tảng số chưa đồng bộ; nhiều phần mềm còn hoạt động riêng lẻ, chưa liên thông, ảnh hưởng đến hiệu quả giải quyết công việc. Việc sắp xếp, xử lý tài sản công sau sáp nhập ở một số địa phương vẫn diễn ra chậm. Mô hình không còn cấp huyện cũng đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, điều hành, bảo đảm chỉ đạo xuyên suốt nhưng vẫn bám sát thực tiễn cơ sở.

Tại Thái Nguyên, bài toán nhân lực tiếp tục là thách thức. Ông Nguyễn Văn Quang, Chủ tịch UBND xã Nam Hòa cho biết: "Đội ngũ cán bộ hiện tại của UBND xã đang thiếu hụt 6 công chức so với định biên. Đồng thời, chất lượng và năng lực chuyên môn của một bộ phận cán bộ xã nhìn chung còn chưa thực sự đạt chất lượng đồng đều so với yêu cầu".

Ở lĩnh vực chuyển đổi số, việc kết nối dữ liệu vẫn là điểm cần tiếp tục hoàn thiện. Tại nhiều địa phương, cán bộ vẫn phải sử dụng đồng thời nhiều phần mềm để xử lý công việc, làm giảm hiệu quả khai thác dữ liệu và kéo dài thời gian giải quyết thủ tục hành chính.

Việc nhận diện những điểm nghẽn này cho thấy quá trình đổi mới bộ máy không dừng ở việc sắp xếp tổ chức, mà đang chuyển sang giai đoạn hoàn thiện cơ chế vận hành. Đây cũng là cơ sở để Trung ương xác định các nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.

Sau giai đoạn sắp xếp tổ chức bộ máy, trọng tâm của quá trình cải cách được chuyển sang nâng cao chất lượng vận hành và năng lực phục vụ người dân, doanh nghiệp. Trên tinh thần đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đề ra 10 nhiệm vụ trọng tâm nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Các nhiệm vụ tập trung vào hoàn thiện thể chế; đổi mới phương thức lãnh đạo; hoàn thiện mô hình tổ chức; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực; xây dựng đội ngũ cán bộ; thúc đẩy chuyển đổi số; phát huy vai trò của MTTQ; xử lý tài sản công; đổi mới kiểm tra, giám sát và phân định rõ trách nhiệm thực hiện.

Một trong những thông điệp được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh là năng lực thực thi của cấp xã sẽ là thước đo hiệu quả của mô hình mới. Theo đó, cấp xã không chỉ là nơi trực tiếp giải quyết công việc của người dân mà còn là nơi kiểm chứng hiệu quả của các chủ trương về phân cấp, phân quyền và cải cách hành chính.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu khẩn trương hoàn thiện vị trí việc làm, rà soát và bố trí đội ngũ cán bộ phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ; đồng thời có cơ chế đào tạo, bồi dưỡng và thu hút nhân lực chất lượng cao, nhất là ở những lĩnh vực còn thiếu chuyên môn.

Những định hướng này cho thấy giai đoạn tiếp theo của cải cách hướng tới nâng cao chất lượng quản trị, hiệu quả điều hành và chất lượng phục vụ, chuyển hóa thành kết quả cụ thể trong phát triển kinh tế - xã hội và đời sống người dân.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cũng xác định ba nhiệm vụ trọng tâm của Chính phủ trong giai đoạn tới là hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với chuyển đổi số và dữ liệu cũng như nâng cao chất lượng chính quyền cấp xã.

Theo Phó Thủ tướng, Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu sắp xếp 705 đơn vị hành chính cấp xã chưa đáp ứng tiêu chuẩn, phấn đấu hoàn thành trong năm 2026, qua đó tạo thêm dư địa phát triển và hình thành các cực tăng trưởng mới.

Sau một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã đi qua giai đoạn sắp xếp tổ chức ban đầu và bước sang yêu cầu cao hơn: hoàn thiện cơ chế vận hành, nâng cao năng lực quản trị và đẩy mạnh chuyển đổi số. Những kết quả bước đầu cùng các vấn đề đặt ra cho thấy cải cách bộ máy không chỉ là thay đổi về tổ chức mà còn là quá trình đổi mới phương thức quản trị và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định điều này trong bài phát biểu chỉ đạo: "Tổ chức mới phải tạo ra năng lực mới, cơ chế phân cấp - phân quyền mới phải song hành với trách nhiệm mới, dữ liệu mới phải tạo ra phương thức quản trị mới, và bộ máy mới phải đem lại chất lượng phục vụ mới cho người dân và doanh nghiệp".

Thực tiễn một năm qua cho thấy mô hình mới đang từng bước được hoàn thiện trên cơ sở vừa triển khai, vừa điều chỉnh từ thực tiễn. Hiệu quả của giai đoạn tiếp theo sẽ được đo bằng chất lượng quản trị, năng lực thực thi ở cơ sở và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp đối với nền hành chính phục vụ. Một bộ máy chính quyền kiến tạo, gọn gàng và sát dân sẽ góp phần quan trọng đưa đất nước bước vào kỷ nguyên hùng cường, thịnh vượng.