Hạt thóc, đó là ký ức của một nền văn minh lúa nước. Là sự ấm no được gieo từ bàn tay con người. Là nhịp sống chậm, bền bỉ, đi cùng đất đai và năm tháng.

Ở một tầng sâu hơn, hạt thóc còn giống như tâm hồn người Việt: nhỏ bé, chịu nhiều biến động, nhưng luôn biết cách nảy mầm. Và mỗi mùa xuân trở lại, khi chúng ta gieo xuống đất một hạt giống, cũng là lúc chúng ta gửi gắm niềm hy vọng cho chính mình, cho gia đình, và cho cả một cộng đồng rộng lớn hơn.

Những câu chuyện mà Ngày trở về sẽ kể trong năm nay vì thế cũng là những hạt giống Việt bền bỉ nảy mầm, bén rễ nơi xứ người.

Ở những nơi mà sự sống mong manh nhất, có những người Việt đã chọn ở lại, để giúp cho những đứa trẻ được chào đời và giữ cho niềm tin vào sự sống không bị tắt, bằng sự tận tâm lặng lẽ, không cần được gọi tên.

Ở những vùng đất tưởng chừng chỉ còn nắng, gió và sự cằn cỗi ở Châu Phi xa xôi, có người Việt đã chọn gieo xuống đó không chỉ một loài cây, mà là một nguồn sống cho người dân địa phương.

Ở nơi cách quê hương nửa vòng trái đất, có một tiếng hát được nuôi lớn bằng ký ức, bằng gia đình, và bằng tình yêu rất tự nhiên với cội nguồn.

Có những đứa trẻ bắt đầu cuộc đời từ một cuộc chia tay. Với những người như thế, cội nguồn không phải là nơi để nhớ, mà là nơi để tìm về.

Và với những điều này, Ngày trở về 2026 sẽ đến nhiều nơi của thế giới và bước vào thế giới của các nhân vật của chương trình.

"Một trong những điều đặc biệt khi mang dòng máu Việt Nam là khả năng đón nhận thử thách như một phần tự nhiên của cuộc sống".

"Tôi đã từng băn khoăn liệu mình có phải người Việt Nam không? Làm sao tôi có thể chứng minh được điều đó khi ngoại hình của tôi nhìn chẳng giống người Việt chút nào".

"Bạn không cần phải chứng minh điều gì để được là người Việt. Bạn là người Việt, đơn giản chỉ vì bạn là như vậy".

"Chúng ta gieo hạt, nó lớn lên nó sẽ tạo thành rừng. Cái rừng đó nó sẽ là rừng của hạnh phúc, rừng của yêu thương, rừng của hòa bình, rừng của đầy tiếng chim ca hót và rừng của hạnh phúc của nhân loại". 

...

Trong Ngày trở về năm thứ 16 - "Ngày trở về: Mùa gieo hạt" phát sóng tối qua (19/2) trên kênh VTV1, như mọi năm, khán giả đã được tiếp cận và được lắng nghe rất nhiều câu chuyện hay, xúc động – tràn ngập tính nhân văn và sự nỗ lực của người Việt. 

Đó là câu chuyện về gieo "vàng xanh" tại Keyna với nhân vật là Tiến sĩ Vũ Văn Thoại – người đã mang loài cây "vàng xanh" đàn hương sang trồng tại châu Phi vào năm 2018. Đó là câu chuyện của bác sĩ Cao Văn Vinh – bác sĩ đỡ đẻ cho nhiều ca khó tại Angola. Đó là câu chuyện của bác sĩ Phạm Đức Thịnh – đôi tay vàng trong ngành phẫu thuật tim tại Hoa Kỳ với gần 4000 ca phẫu thuật đã được ông thực hiện, trong đó có hơn 1000 ca là phẫu thuật van tim. Đó là câu chuyện của Mark Erickson Đỗ Văn Hùng - từ trẻ mồ côi trở thành tỷ phú phố Wall. Hay câu chuyện về hành trình đưa văn hóa Việt vào lâu đài tráng lệ tại Scotland của Anne Tristine...

Những nhân vật ấy, những câu chuyện của họ đã cho thấy những "hạt giống Việt" bền bỉ nảy mầm, bén rễ nơi xứ người đầy tự hào như thế nào.

CÂU CHUYỆN VỀ CÁC BÁC SĨ GỐC VIỆT TẠI MỸ

Có một sự thật rằng, phía sau thành công của mỗi ca bệnh của những người bác sỹ Việt Nam ở khắp nơi trên thế giới là sự đánh đổi bằng cả một thanh xuân khổ luyện, từ những giảng đường khắc nghiệt cho tới những đêm trắng thức dài tại bệnh viện. Hành trình ấy tại nơi xứ người lại càng trở nên gian nan gấp bội, khi họ phải vượt qua những rào cản về ngôn ngữ, văn hóa và những khác biệt trong tư duy làm việc.

Trong Ngày trở về 2026, khán giả đã được đến Hoa Kỳ để lắng nghe những câu chuyện về một hành trình đặc biệt như thế. Một hành trình mà ở đó, vượt lên mọi vất vả, khó khăn, áp lực, những người bác sỹ Việt Nam đã chọn cách nương tựa, chia sẻ và giúp đỡ lẫn nhau để cùng gieo mầm tri thức và khẳng định giá trị tâm đức của người thầy thuốc Việt Nam tại Hoa Kỳ.

PGS. BS Phillip Trần - Chủ tịch Hội đồng học thuật Dignity Health YRMC, Arizona, Hoa Kỳ. Ông là bác sỹ tim mạch xâm lấn tại bệnh viện Dignity Health. Suốt 25 năm ở Mỹ, Phillip Trần nói ông phải làm việc trên 12-13 tiếng mỗi ngày và làm nhiều công việc khác nhau. Với một bác sĩ quốc tế, tấm giấy phép hành nghề tại Hoa Kỳ là "đỉnh núi" vô cùng khắc nghiệt, có lúc tưởng chừng không thể vượt qua.

Bác sĩ Phillip Trần cho biết về nỗ lực của mình: "Giống như những người bác sỹ nước ngoài khác, phải bắt đầu bằng việc luyện thi USMLE. Sau một thời gian thì tôi cũng hoàn thành với một điểm số tương đối tốt. Tôi có 16 cuộc phỏng vấn, cứ nghĩ rằng chắc chắn mình phải vào được rồi. Nhưng cuộc đời không như mong muốn, và năm đó không được nhận vào đào tạo nội trú. Đó là thất bại đầu tiên của tôi. Tôi vẫn tiếp tục cố gắng lại lần thứ hai nhưng lần thứ hai vẫn không đậu luôn. Đến cái thời điểm mà phải nói là mình muốn bỏ cuộc, về lại Việt Nam làm lại từ đầu".

"Tôi có bà mẹ già, trước khi mà lên máy bay đó, thì mẹ cầm tay, mẹ nói là con qua đó ráng học cho thành tài, ráng làm giáo sư cho mẹ" - bác sĩ Phillip Trần nói tiếp - "Thế thì là cái ánh mắt đó, với cái bàn tay cầm mình, và cái ánh mắt rưng rưng đó, nó đi theo tôi suốt cuộc đời. Tôi đã quyết định một cái quyết định mà phải nói là nó đau đớn, là học lại từ đầu y khoa ở Mỹ, để mà mình có thể là đủ sức để mà cạnh tranh với bất kỳ sinh viên nào ở Mỹ, bác sĩ nào ở Mỹ".

Trở về vạch xuất phát giữa nỗi cô đơn và áp lực tài chính, cú lùi bước ấy lại chính là đà cho một bước nhảy vọt từ Top 10 sinh viên xuất sắc nhất Hoa Kỳ năm 2011 đến danh hiệu cao quý trong giới y khoa: "Nhà nghiên cứu của năm 2023" do Hội đồng Nội khoa Hoa Kỳ (ACOI) trao qua sự đề cử của Giáo sư – Bác sĩ tim mạch can thiệp gốc Việt nổi tiếng - Thạch Nguyễn.

Cùng với những tên tuổi lớn trong ngành tim mạch can thiệp tại Hoa Kỳ như Giáo sư – Bác sỹ Thạch Nguyễn – bác sỹ Mỹ gốc Việt đầu tiên được bầu vào Ban chấp hành Hội Tim mạch Hoa Kỳ; Phó Giáo sư – Bác sỹ Ann Nguyễn – Giám đốc Chương trình cấy ghép tim, Bệnh viện Đại học Chicago - thì PGS. BS Phillip Trần cùng thế hệ trẻ đang vươn mình tạo nên những dấu ấn Việt trong y tế, vượt qua mọi ranh giới, lặng lẽ khẳng định vị thế toàn cầu. Hơn 10 năm qua, bác sỹ Phillip Trần đã thành lập cộng đồng bác sĩ VMG, viết tắt của Vietnam Medical Graduate. Cộng đồng này tập hợp những bác sĩ trẻ của Việt Nam có ước mong và hoài bão theo đuổi con đường bác sỹ nội trú tại Hoa Kỳ.

Quay trở về Việt Nam, dẫn dắt thế hệ y bác sỹ tương lai. Đó là lựa chọn của bác sỹ Phillip Trần để tiếp tục gieo những hạt mầm tri thức. Hành trình ấy không có điểm dừng, bởi những hạt mầm tri thức đã gieo đang không ngừng nảy mầm, thắp sáng khát vọng Việt trên bản đồ y khoa toàn cầu.

GS.TS Huỳnh Văn Minh - Chủ tịch Hội Tim mạch VN: "Đó là những người chúng ta hết sức trân trọng những người Việt đã đem tiếng nói Việt Nam thể hiện ở nước ngoài, đặc biệt là ngay trên nước Mỹ".

GIEO CỘI NGUỒN - HÀNH TRÌNH TÌM VỀ CỘI NGUỒN

Với những người trẻ Việt sinh ra và lớn lên ở nước ngoài, cội nguồn đôi khi không phải là một khái niệm rõ ràng. Đó là những câu hỏi về bản sắc, về sự thuộc về, và về việc mình là ai giữa hai nền văn hóa. Có những người đã phải đi rất xa, qua những chuyến đi, những biến động cá nhân, và cả những khủng hoảng tinh thần, để rồi quay về tìm lại sợi dây kết nối với gia đình, với tiếng Việt, và với quê hương.

Không chỉ để nhớ lại quá khứ, mà để chạm đến tầng sâu nhất của bản ngã và cả những ký ức mà có thể, họ chưa từng được sống.

Trong Mùa gieo hạt, nhiều câu chuyện là hành trình người Việt đi gieo mầm ở những miền đất xa. Nhưng với Christina Bùi, hành trình ấy bắt đầu theo chiều ngược lại. Lớn lên giữa hai nền văn hóa, khi còn chông chênh trong câu hỏi mình là ai và thuộc về đâu, chính cội nguồn Việt Nam đã gieo vào cô một hạt mầm âm ỉ, bền bỉ. Hạt mầm ấy đưa Christina trở về để lắng nghe lịch sử gia đình, đối diện với ký ức, và tìm cách kết nối những phần tưởng như rời rạc của bản thân.

Với những người Việt xa xứ có chung hoàn cảnh, hành trình của Christina là một gợi mở về khả năng thấu hiểu và hòa hợp.

Vào tháng 11 năm 2000, một phái đoàn 20 người Mỹ gốc Việt đã theo Tổng thống Mỹ Bill Clinton sang Việt Nam. Người phụ nữ gốc Việt theo cùng đoàn này là Christina Bùi. Chuyến đi này đánh dấu 25 năm kể từ ngày cô và gia đình sang Mỹ sau ngày chiến tranh kết thúc. 

Christina là con thứ hai trong gia đình của Đại tá hải quân VNCH Bùi Hữu Thư. Bỏ lại quá khứ ở Sài Gòn, họ đến Mỹ với hành trang ít ỏi, và làm lại từ đầu.

Chị Chistina Bùi nhớ lại: "Không có biết nói tiếng Mỹ nào hết, cũng sợ lắm. Hồi đó con nít Mỹ nó chọc. Mặc đồ cũ của người ta thì trẻ em Mỹ khác chọc là đồ nghèo, thành ra không có bạn. Lúc đó thấy mẹ khóc nhiều. Mẹ thì phải làm vệ sinh, dọn nhà thờ. Bố phải đi dạy học. Mà bố thì nhỏ con, tụi Mỹ thì lớn, cao, nó khổ lắm, vì nó cứ chọc bố, không nghe lời bố".

"Tôi từng cảm thấy xấu hổ vì nguồn gốc Việt của mình. Tôi không dám nói tiếng Việt trước mặt người khác ở nơi công cộng. Phải mất thêm vài năm nữa tôi mới bắt đầu cảm thấy tự hào hơn về gốc Việt của mình. Đó là lúc tôi tham gia đoàn múa Sóng Cửu Long do bố tôi thành lập, nhằm giới thiệu văn hóa Việt Nam. Khi người Mỹ nhìn thấy áo dài chúng tôi mặc và xem những điệu múa ấy, họ rất hào hứng và vỗ tay. Từ đó, tôi bắt đầu thấy tự hào về văn hóa của mình".

"Năm 1994, thấy Việt Nam bắt đầu mở mang, tôi gọi ông Chairman của Consumer Products của Johnson and Johnson nói là ông nên vào Việt Nam đi, thúc đẩy ông. Thành ra năm 1994 ông ấy cho về Việt Nam. Lúc đó thì được gặp gia đình lần đầu tiên, họ hàng ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh".

Mong muốn trở về Việt Nam của Christina không nhận được sự ủng hộ của bố cô. Cô nói: "Hồi đó, bố muốn tôi không sang Việt Nam nữa vì các tờ báo người Việt ở đây gây áp lực cho bố quá. Bố mắng tôi và yêu cầu tôi dừng lại. Tôi rất bướng bỉnh, và cũng rất bực mình. Tôi hiểu bố mẹ lo tôi sẽ gặp khó khăn, vì tôi quá mạnh mẽ".

"Vào năm 2000, tôi tham gia cùng phái đoàn tổng thống Clinton sang Việt Nam. Chuyến đi giúp tôi gặp gỡ các công ty công nghệ tại Việt Nam. Sau khi trở về từ chuyến đi đó, chúng tôi đã tổ chức một hội nghị công nghệ Việt Nam tại Stanford. Đây là hội nghị công nghệ Việt – Mỹ đầu tiên được tổ chức tại Hoa Kỳ. Tuy nhiên, một bộ phận trong cộng đồng người Việt đã không thích điều này. Họ tìm cách ngăn cản chúng tôi, tổ chức biểu tình phản đối và thậm chí cố chặn không cho mọi người bước vào hội trường".

Nhưng chuyến trở về của Christina không phí hoài. Bố cô, ông Thư, sau lần trở về đầu tiên của con gái, đã nhìn ra mong muốn chân thành của con. Ông chia sẻ: "Christina làm được một cái gì mà tốt đẹp hơn thì tôi cũng khuyến khích hết. Tờ báo đăng ở đây, kệ nó thôi, nó chửi đã rồi tự nó nghe".

Sự quyết tâm của Christina sau chuyến về Việt Nam càng lớn hơn: "Làm việc ở San Francisco, ở Silicon valley đã hơn 30 năm, thành ra tôi quen hết mấy người từ finance, từ venture capital, từ các công ty lớn nhất Fortune 500. Còn bên người Việt, tôi đã lập 1 hội gọi là Vietnamese Leader Forum. Hội này có hơn 300 người Việt Nam rất giỏi. Mọi người trong group này ai cũng giúp đỡ nhau hết. Đó là việc xây dựng và lan tỏa thông tin, đơn giản là đưa những thông tin ra thế giới về việc Việt Nam tuyệt vời như thế nào. Nhiều người không biết điều đó, đúng không? Nhiều người vẫn nghĩ Việt Nam là một đất nước bị chiến tranh tàn phá. Vì vậy, chúng ta phải đưa thông tin ra thế giới. Hãy nhìn những đô thị đang phát triển sôi động tại đây đi. Hãy nhìn vào công nghệ. Những người như tôi rất may mắn được quay trở lại để tận mắt chứng kiến những điều đó".

"Các con của tôi rất là yêu Việt Nam. Con bé nhỏ nhất, nó lập hội Vietnamese club ở trong trường của nó. Năm nay là năm lần đầu tiên nó được về VN. Thằng nhỏ học đại học, nó rất là thích về đây tìm hiểu, gặp họ hàng, thích học lịch sử của VN, nó cũng muốn học tiếng Việt".

Khác với Christina Bùi, Mark Erickson sinh ra tại miền Nam Việt Nam năm 1972 với cái tên Đỗ Văn Hùng. Năm 1975, anh rời Việt Nam trong chiến dịch Babylift. Từ đó, Đỗ Văn Hùng trở thành Mark Erickson.

Một cái tên mới. Một cuộc đời hoàn toàn khác. Mark lớn lên tại Hoa Kỳ, trong một cộng đồng gần như toàn người da trắng. Với tố chất thông minh và tinh thần khát khao học tập, Mark đã đỗ vào trường đại học Harvard, một trong những trường đại học danh giá nhất nước Mỹ. Và cũng chính tại đó, Mark tiếp cận Việt Nam không phải bằng ký ức, mà bằng lịch sử, nghiên cứu, và nghệ thuật.

Từ nền tảng học thuật ấy, Mark trở thành một nhiếp ảnh gia và tác giả sách ảnh, ghi lại Việt Nam bằng con mắt của một người vừa là người ngoài, vừa là người trong cuộc.

Mark F. Erickson (Đỗ Văn Hùng) - Chiến lược gia bảo hiểm toàn cầu, BlackRock, Hoa Kỳ - chia sẻ trong Ngày trở về 2026: "Khi bước vào tuổi thanh niên, tôi bắt đầu tò mò nhiều hơn về Việt Nam. Vì thế, việc tự mình quay lại Việt Nam luôn nằm trong đầu tôi. Tôi đi khắp đất nước. Và vì tiếng Việt của tôi không tốt, chiếc máy ảnh trở thành cách để tôi gặp gỡ và trò chuyện với mọi người. Và cũng chính nhờ những bức ảnh đó tôi dần nhận ra phần Việt Nam ở trong tôi".

Các tác phẩm nhiếp ảnh của Mark được triển lãm tại nhiều không gian nghệ thuật quốc tế. Cuốn sách ảnh về Việt Nam của anh với tên "Một cuộc đời lẽ ra đã có" được giới chuyên môn đánh giá cao như một hành trình đối diện với bản sắc bằng sự trung thực và lặng lẽ.

Hiện nay, Mark Hùng là nhân sự cấp cao trong lĩnh vực tài chính quốc tế, làm việc cho một tập đoàn tài chính lớn của Hoa Kỳ có ảnh hưởng sâu rộng đến dòng vốn và thị trường toàn cầu. Ở giai đoạn này của cuộc đời, anh lựa chọn chủ động trở về Việt Nam, tìm cách kết nối kinh nghiệm tài chính quốc tế với những cơ hội phát triển trong nước, như một cách đóng góp thiết thực cho quê hương nơi anh đã sinh ra.

"Khi biết rằng đây là nơi mình sinh ra, tôi nhận ra mình có một sự kết nối rất sâu, không chỉ về cảm xúc, mà cả về trách nhiệm" - Ông Mark Hùng nói - "Tôi nhìn Việt Nam hôm nay như một nền kinh tế đang chuyển mình mạnh mẽ, với lực lượng lao động trẻ, thông minh và chăm chỉ. Khi các dòng vốn toàn cầu đang dịch chuyển, Việt Nam có rất nhiều cơ hội để đón nhận những khoản đầu tư dài hạn, bền vững. Với tôi, quay về Việt Nam không chỉ là tìm lại cội nguồn mà là tìm cách đóng góp cho tương lai của đất nước".

Có những hạt giống được gieo trên quê hương. Có những hạt giống được gieo ở rất xa. Nhưng khi mang trong tim hai tiếng Việt Nam, mọi mầm xanh đều tìm được cách vươn chồi mạnh mẽ. Để hôm nay, từ trí tuệ, từ lòng nhân ái, từ sự tử tế, từ khát vọng dựng xây, một Việt Nam đang lớn lên vươn mình lớn mạnh và những hạt mầm mang dấu ấn Việt Nam đang lan tỏa ở nhiểu nơi trên thế giới - bình yên, vững vàng, bền bỉ, tràn đầy sức sống và hy vọng.