Ngược dòng lịch sử 80 năm về trước, ngày 24/11/1946, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất được khai mạc trọng thể tại Nhà hát Lớn thành phố Hà Nội. Hồ Chủ tịch đã có bài diễn văn khai mạc quan trọng, trong đó, Người khẳng định luận điểm: Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi. Năm tháng qua đi, tư tưởng ấy đến nay vẫn giữ nguyên giá trị, trở thành định hướng quan trọng trong quá trình xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và phát huy sức mạnh nội sinh của dân tộc.
80 năm sau, tại Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, ngày 24/11 được lựa chọn là Ngày Văn hóa Việt Nam.
Việc tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam khẳng định chủ trương có ý nghĩa quan trọng, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Gắn với dấu mốc 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, sự kiện không chỉ nhắc nhớ những giá trị lịch sử mà còn mở ra một giai đoạn mới, đưa văn hóa trở thành nguồn lực quan trọng cho sự phát triển đất nước.
Năm 2026 được xác định là năm đầu tiên triển khai Ngày Văn hóa Việt Nam trên phạm vi cả nước. Đây cũng là năm có ý nghĩa quan trọng trong việc cụ thể hóa các chủ trương mới về phát triển văn hóa.
Theo PGS. TS. Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, mọi hoạt động văn hóa đều hướng tới con người, vì nhân dân và phục vụ nhân dân. Những thành tựu, giá trị của văn hóa chỉ thực sự có ý nghĩa khi trở thành một phần của đời sống, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của mỗi người dân. Bên cạnh việc nâng cao đời sống vật chất, mỗi con người, mỗi công dân đều cần được chăm lo, nâng cao đời sống tinh thần. Những giá trị tinh thần ấy được bồi đắp qua văn hóa, văn học nghệ thuật và qua những người đang ngày ngày làm công tác văn hóa…
Bộ VHTTDL thông tin, tính đến ngày 05/11, sẽ có 406 hoạt động, chương trình được giới thiệu đến công chúng cả nước trong dịp này, với 282 sự kiện văn hóa nghệ thuật; 36 sự kiện thể dục, thể thao; 85 sự kiện trưng bày, triển lãm. Nhiều hoạt động diễn ra sôi động như giới thiệu sản phẩm làng nghề, quảng bá văn hóa Việt Nam, phát triển văn hóa đọc và giao lưu cộng đồng… Điểm nổi bật của Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 là sự đa dạng trong nội dung và hình thức tổ chức. Các chương trình được xây dựng theo hướng kết hợp giữa bảo tồn di sản truyền thống với sáng tạo nghệ thuật hiện đại, giữa hoạt động chuyên nghiệp với sự tham gia trực tiếp của cộng đồng.
NSND Vương Duy Biên, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp văn hoá Việt Nam chia sẻ, việc lấy ngày 24/11 hàng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam, đồng thời người dân được nghỉ và hưởng nguyên lương như một ngày lễ, đã tạo nên một điểm nhấn rất đặc biệt trong đời sống xã hội, thể hiện sự tôn vinh đối với văn hóa. Văn hóa từ nhân dân mà ra và cuối cùng cũng phải trở về với nhân dân. Việc người dân có một ngày nghỉ được hưởng nguyên lương để nghỉ ngơi, tiếp cận và trực tiếp hưởng thụ những giá trị văn hóa... chắc chắn người dân rất phấn khởi.
Lan tỏa mạnh mẽ Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, sự kiện đáng chú ý là việc đưa Nền tảng Bản đồ số Văn hóa Việt Nam (CMAP) vào phục vụ cộng đồng, được Bộ VHTTDL ra mắt ngày 1/11 tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội). Bản đồ số cập nhật thường xuyên thông tin về sự kiện, hoạt động và điểm đến văn hóa cả trước, trong và sau Ngày Văn hóa Việt Nam.
Chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” được triển khai từ ngày 12/10 đến 30/11, với thông điệp: “Mỗi người một giai điệu. Triệu người cùng tạo nên âm thanh Việt Nam”.
Tâm điểm là lễ kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc, diễn ra lúc 9 giờ sáng 24/11 tại Nhà hát Hồ Gươm, Hà Nội và được Đài Truyền hình Việt Nam truyền hình trực tiếp trên VTV1, Đài Tiếng nói Việt Nam phát sóng trực tiếp trên VOV1.
Tại Hà Nội, Lễ khai mạc “Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội” diễn ra sáng 21/11 ở khu vực Tượng đài Đức Vua Lý Thái Tổ. Từ ngày 21- 24/11, những không gian trải nghiệm, sân khấu nghệ thuật tiếp tục hoạt động quanh hồ, trong đó có Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, Tượng đài Cảm Tử và khu vực Tràng Tiền – Hàng Khay.
Điểm nhấn là tối 24/11, diễn ra Chương trình nghệ thuật đặc biệt tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình, do Thành phố Hà Nội chủ trì và phối hợp với Bộ VHTTDL cùng các cơ quan liên quan tổ chức. Chương trình dự kiến phục vụ khoảng 50.000 khán giả, truyền hình trực tiếp trên VTV1.
Tuần phim chào mừng Liên hoan phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII kết hợp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam cũng là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt, với các suất chiếu miễn phí dự kiến từ ngày 22- 24/11, cùng những buổi chiếu phim lưu động phục vụ người dân vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.
Ngày Văn hóa Việt Nam lần đầu tiên mang thông điệp xác định nhân dân vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là người gìn giữ, trao truyền và thụ hưởng các giá trị văn hóa. Khi người dân tham gia các hoạt động văn hóa, những làn điệu dân ca, nghề thủ công truyền thống, phong tục tập quán, lễ hội và các giá trị di sản sẽ thêm cơ hội được gìn giữ, phát huy và trao truyền. Đặc biệt, việc gắn Ngày Văn hóa Việt Nam với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc càng làm nổi bật vai trò của văn hóa trong kết nối cộng đồng, tăng cường sự gắn bó giữa các dân tộc và các vùng miền.
Việt Nam là quốc gia có nền văn hóa phong phú, được hình thành và phát triển qua hàng nghìn năm lịch sử, với sự đa dạng của 54 dân tộc. Từ tiếng nói, chữ viết, trang phục, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn đến phong tục, tập quán, lễ hội…, mỗi vùng miền đều mang những giá trị bản sắc văn hóa độc đáo. Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp để những giá trị ấy được tôn vinh, giới thiệu và lan tỏa, từ niềm tự hào đến nâng cao ý thức trách nhiệm cộng đồng trong bảo tồn di sản. Đồng thời, các hoạt động văn hóa cũng có ý nghĩa quan trọng thúc đẩy du lịch, quảng bá hình ảnh đất nước, tạo cơ hội phát triển cho các ngành nghề sáng tạo, nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, thiết kế, thủ công mỹ nghệ và ẩm thực…
Khi xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm, chúng ta đồng thời đặt văn hóa vào trung tâm của bài toán phát triển chứ không phải ở vị trí "trang trí" cho phát triển. Đầu tư cho văn hóa không chỉ là đầu tư cho các thiết chế hay hoạt động nghệ thuật mà sâu xa hơn, đó là đầu tư cho con người, cho chất lượng xã hội và cho năng lực cạnh tranh dài hạn của đất nước.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, văn hóa góp phần hình thành nhân cách, củng cố niềm tin, nuôi dưỡng năng lực sáng tạo và tạo giá trị cho du lịch, công nghiệp văn hóa. Một ngày nghỉ tự nó chưa tạo ra những chuyển biến ấy. Ý nghĩa của quyết sách sẽ được quyết định bởi cơ hội tiếp cận văn hóa mà chúng ta thực sự mở ra cho mọi người, đặc biệt là công nhân, người dân ở vùng xa và các nhóm còn ít điều kiện thụ hưởng.
Chính phủ đặt mục tiêu từng bước xây dựng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 trở thành một thương hiệu văn hóa quốc gia. Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, thương hiệu quốc gia cần một lời hẹn rõ ràng với công chúng. Có thể định hình Tuần lễ trải nghiệm văn hóa Việt Nam lấy ngày 24/11 làm điểm nhấn: cùng một bộ nhận diện, lịch hoạt động dễ tra cứu, những khung giờ mở cửa đặc biệt tại bảo tàng, di tích, thư viện; một chương trình nghệ thuật và sáng tạo thường niên có chất lượng; các hoạt động do mỗi địa phương lựa chọn từ di sản, ẩm thực, thiết kế, điện ảnh, âm nhạc hay nghề thủ công của mình. Phần chung tạo khả năng nhận diện, phần riêng làm nên sự phong phú của văn hóa Việt Nam.
Ông cũng chia sẻ mong muốn được thấy những sản phẩm sống được sau sự kiện: phim ngắn và nội dung số kể chuyện di sản bằng ngôn ngữ của người trẻ, các tuyến trải nghiệm có nghệ nhân và cộng đồng hưởng lợi, ấn phẩm song ngữ có thể giới thiệu ra thế giới. Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài có thể kết nối các chương trình phù hợp với bạn bè quốc tế và cộng đồng người Việt.
Thương hiệu văn hóa quốc gia được hình thành khi công chúng năm sau nhớ lại một trải nghiệm đáng quý của năm trước và muốn tham gia tiếp, khi các chủ thể sáng tạo có thêm việc làm, còn cộng đồng thấy di sản của mình được tôn trọng và mang lại giá trị.
Nhấn mạnh Ngày Văn hóa Việt Nam là một quyết định có ý nghĩa cả về nhận thức lẫn thể chế, PGS.TS Bùi Hoài Sơn khẳng định, trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa và các chính sách mới của Quốc hội, ngày 24/11 còn nhắc mỗi cấp, mỗi ngành nhìn văn hóa như một phần của chất lượng phát triển.
Bài viết: Nguyễn Thu Trang
Đồ họa: Minh Ánh












Bình luận (0)