Một buổi sáng cuối tháng 12 năm 2025, ông Phạm Minh Đông, cư dân phường Tân Thuận, TP Hồ Chí Minh, đến bộ phận một cửa để làm thủ tục đăng bộ cho căn nhà vừa bán. Thủ tục diễn ra nhanh gọn hơn ông hình dung: hồ sơ được tiếp nhận trôi chảy, thời gian chờ đợi rút ngắn, nhân viên phường chủ động hướng dẫn từng bước thay vì yêu cầu người dân "tự tìm hiểu". Với ông Đông, trải nghiệm này không chỉ là một thuận lợi cá nhân, mà là dấu hiệu cho thấy một thay đổi thực chất trong cách chính quyền vận hành.

Những câu chuyện như vậy, nếu nhìn riêng lẻ, có thể chỉ được coi là cải cách hành chính hiệu quả. Nhưng trong bối cảnh năm 2025, điều này mang ý nghĩa lớn hơn. Từ ngày 1/7/2025, TP Hồ Chí Minh chính thức vận hành trên nền tảng hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, hình thành một siêu đô thị có diện tích hơn 6.772 km² và dân số trên 14 triệu người. Quy mô này đã đưa thành phố vào thực tế phát triển hoàn toàn khác, nơi chi phí thời gian của từng thủ tục hành chính, từng quyết định đầu tư, từng độ trễ giải phóng mặt bằng đều có thể cộng dồn thành chi phí kinh tế quy mô lớn.

Trong không gian mới, TP Hồ Chí Minh không còn là một đô thị trung tâm đơn lẻ, mà là lõi điều phối của một hệ sinh thái vùng. Tầm nhìn "siêu đô thị quốc tế" với cấu trúc "3 vùng - 1 đặc khu - 3 hành lang - 5 trụ cột" được xác lập như một khung phát triển đa trung tâm. Tuy nhiên, tầm nhìn chỉ trở thành giá trị khi nó được chuyển hóa thành quy hoạch thống nhất, hạ tầng liên kết hiệu quả và đặc biệt là một bộ máy ra quyết định đủ nhanh, đủ nhất quán.

Các chuyên gia cho rằng, nếu năm 2025 đã "thử nghiệm" thành công, năm 2026 TP Hồ Chí Minh buộc phải cạnh tranh bằng tốc độ quản trị. Bộ máy lãnh đạo thành phố mới được kiện toàn và chính thức vận hành từ 1/7/2025, đánh dấu thời điểm thành phố bước vào trạng thái điều hành mới. Từ đây, mọi công việc trong phối hợp liên ngành, trong xử lý thủ tục hay trong cung ứng dịch vụ công không còn là vấn đề kỹ thuật nội bộ, mà được tính bằng "hiệu quản chi phí" cho toàn bộ nền kinh tế đô thị.

Nếu không gian hợp nhất là "thân máy" của siêu đô thị, thì cải cách quản trị là "động cơ". Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ 1/7/2025 đặt ra yêu cầu tinh gọn bộ máy nhưng không làm đứt mạch phục vụ. Ở góc nhìn kinh tế, hiệu quả của mô hình này được đo bằng thời gian xử lý, mức độ dự đoán được của quy trình và chi phí tuân thủ mà người dân, doanh nghiệp phải bỏ ra.

Thực tế ở cơ sở cho thấy những tín hiệu tích cực, theo bà Nguyễn Thị Mai Trinh, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân phường Thủ Đức, nhờ cơ chế phân cấp, ủy quyền rõ ràng, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn của phường đạt 99,8%, trong khi tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến đạt 99,5%. Những con số này, nếu đo lường về hiệu quả kinh tế, có nghĩa là chi phí cơ hội giảm xuống và niềm tin vào bộ máy hành chính tăng lên.

Trường hợp xã Hồ Tràm (TP Hồ Chí Minh) cho thấy từ tỷ lệ 70% người dân ngại sử dụng dịch vụ công trực tuyến, địa phương đã nâng tỷ lệ giải quyết hồ sơ trực tuyến lên gần 90%, đồng thời niêm yết 363 thủ tục hành chính kèm mã QR để người dân tra cứu và nộp hồ sơ ngay trên điện thoại. Theo ông Huỳnh Phi Khánh, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Hồ Tràm, mục tiêu của địa phương là hướng tới chính quyền không giấy nhằm nâng cao trải nghiệm tương tác của người dân trên không gian mạng. Việc số hóa hồ sơ ban đầu còn chậm, nhưng sau đó đã bứt phá đạt 100%, hướng tới dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" và tăng khả năng khai thác, sử dụng lại.

Song song với công nghệ là phong cách phục vụ. Những phản hồi tích cực từ người dân như ông Phạm Minh Đông, hay các ghi nhận về sự hướng dẫn tận tình tại trung tâm hành chính công, cho thấy cải cách chỉ bền vững khi người dân cảm nhận được sự thay đổi thực chất. 

Tốc độ hành chính chỉ có thể duy trì nếu được nâng đỡ bởi một nền thể chế đủ rộng. Ngày 11/12/2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết 260/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết 98/2023/QH15 về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP Hồ Chí Minh. Trong bối cảnh siêu đô thị mới hình thành, việc "nâng cấp" cơ chế đặc thù mang ý nghĩa mở thêm "đường băng" thể chế, giúp thành phố tăng tính chủ động trong huy động nguồn lực và ra quyết sách.

Tuy nhiên, thể chế chỉ tạo khả năng, không tự tạo kết quả. Bài toán then chốt sau năm bản lề là khả năng chuyển cơ chế thành hiệu quả thực thi đồng đều trên toàn không gian hợp nhất. Từ 1/7 đến 30/11/2025, hai Điểm Phục vụ hành chính công của thành phố đã tiếp nhận hơn 15.000 hồ sơ, với tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt 96–98%. Khi khối lượng công việc tăng mạnh, sự chênh lệch năng lực giữa các đơn vị cơ sở sẽ bộc lộ rõ hơn, và khoảng cách số có thể trở thành điểm nghẽn nếu không được xử lý như một ưu tiên quản trị.

Đánh giá sau 5 tháng vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tại Hội thảo khoa học Vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: Thực trạng tại TP Hồ Chí Minh và giải pháp do HĐND TP Hồ Chí Minh phối hợp với Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh tổ chức mới đây; bà Nguyễn Trường Nhật Phượng, Phó Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh cho biết tổ chức bộ máy, quy chế hoạt động và thể chế đã cơ bản ổn định, đi vào nề nếp, đáp ứng yêu cầu của người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, bà Phượng cũng thẳng thắn nhìn nhận còn nhiều việc cần hoàn thiện để phát huy tốt nhất nguồn lực của thành phố trong không gian phát triển mới.

Từ góc độ quản lý nhà nước, bà Nguyễn Thị Tú Thanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương, Bộ Nội vụ, chỉ ra những khó khăn còn tồn tại, từ sự thiếu đồng bộ giữa luật và nghị định trong phân cấp, phân quyền, đến tình trạng thiếu hụt cán bộ có chuyên môn ở các lĩnh vực mới, hạ tầng công nghệ chưa kết nối thống nhất và các nền tảng số quan trọng còn hoạt động chưa ổn định. Những hạn chế này phản ánh thực tế "vừa làm, vừa hoàn thiện" trong bối cảnh thời gian chuẩn bị ngắn, địa bàn rộng và khối lượng công việc lớn.

Vấn đề đặt ra cho TP Hồ Chí Minh sau năm 2025 là chuẩn hóa cách làm để tốc độ trở thành năng lực hệ thống, chứ không phụ thuộc vào từng "điểm sáng" đơn lẻ. Nếu mỗi địa phương cải cách theo một cách, thành phố sẽ có những "đảo cải cách" rời rạc. Ngược lại, khi chuẩn quy trình và chuẩn dữ liệu được thống nhất, các sáng kiến ở cơ sở sẽ được nhân rộng bằng cơ chế, không phụ thuộc vào cá nhân. Đây cũng là lúc các công cụ giám sát thời gian thực, phản hồi trực tuyến và đo lường mức độ hài lòng rõ ràng và cụ thể của người dân.

Năm 2025 đã đặt nền móng. Nhiều chuyên gia cho rằng, vị thế của TP Hồ Chí Minh trong năm 2026 và những năm tới sẽ được quyết định không phải bởi quy mô, mà bởi việc thành phố có giữ được kỷ luật cải cách và tốc độ quản trị đủ nhanh để xứng đáng với tầm vóc siêu đô thị hay không?