Hàn Quốc hướng tới giải pháp "âm nhạc AI hợp pháp" thông qua việc theo dõi bản quyền

Theo công ty này, số lượng bản nhạc được tải lên theo cách đó đã đạt đỉnh vào tháng 6 với khoảng 90.000 bài mỗi ngày, tăng mạnh so với con số khoảng 10.000 bài vào tháng 1 năm 2025.

Phản ứng của ngành công nghiệp âm nhạc đang chuyển dịch từ phòng xử án sang bàn đàm phán. Universal Music Group và Warner Music Group - những đơn vị cùng với Sony Music đã khởi kiện các nền tảng tạo nhạc bằng AI là Suno và Udio vào năm 2024 - đến nay đã đạt được thỏa thuận dàn xếp với Udio. Warner cũng đã đạt được thỏa thuận tương tự với Suno.

Điều mà ngành công nghiệp này vẫn còn thiếu là một cơ chế chi trả cho những người sáng tạo âm nhạc - những người cung cấp dữ liệu đầu vào cho các hệ thống AI này.

Các dịch vụ phát trực tuyến hiện vận hành theo một công thức đơn giản: một bài hát được phát, được ghi nhận lượt nghe và được chi trả tiền bản quyền. Tuy nhiên, chưa có cơ chế tương tự dành cho các bài hát do AI tạo ra dựa trên những tác phẩm đã tồn tại. Hiện tại, các nền tảng này đơn giản là loại trừ các bản nhạc hoàn toàn do AI tạo ra khỏi danh sách được nhận tiền bản quyền.

Đây không phải là những vấn đề xa vời đối với Hàn Quốc

K-pop tiếp cận phần lớn khán giả toàn cầu thông qua chính các dịch vụ phát trực tuyến này. Tại Hàn Quốc, các bản nhạc có sự hỗ trợ của AI gần đây đã bắt đầu xuất hiện trên các bảng xếp hạng như Melon và YouTube, mặc dù các nền tảng phát trực tuyến lớn tại đây không yêu cầu nhà phân phối phải khai báo liệu AI có được sử dụng trong quá trình tạo ra tác phẩm hay không.

Vào tháng 8, Hiệp hội Bản quyền Âm nhạc Hàn Quốc (KOMCA) - tổ chức thu phí bản quyền cho nhạc sĩ lớn nhất nước này - đã công bố các tiêu chuẩn đầu tiên tại Hàn Quốc về việc đăng ký các bài hát được tạo ra với sự hỗ trợ của AI. Tuy nhiên, chỉ 22 ngày sau đó, các tiêu chuẩn này đã bị rút lại. Hiện vẫn chưa có quy chuẩn cụ thể nào về cách thức thu và phân phối tiền bản quyền cho các sản phẩm âm nhạc có sự hỗ trợ của AI.

Lee Jong-pil, Giám đốc điều hành của Neutune - một công ty khởi nghiệp công nghệ âm nhạc có trụ sở tại Seoul - cho biết công nghệ để giải quyết vấn đề này đã sẵn sàng. Khi AI tạo ra một bài hát mới, hiện nay chúng ta hoàn toàn có thể xác định được những bản ghi âm nào đã được sử dụng làm dữ liệu đầu vào. Chẳng hạn, một bản nhạc gốc có thể đóng góp năng lượng bùng nổ, một bản khác cung cấp âm sắc guitar, và một bản thứ ba đóng góp tiết tấu trống (thường được trích xuất từ các đoạn kéo dài từ 30 đến 50 giây trong bài gốc). 

Lee Jong-pil, Giám đốc điều hành của Neutune chia sẻ với tờ The Korea Times trong một cuộc phỏng vấn tại văn phòng công ty ở quận Gangnam, Seoul, vào ngày 8/10: "Theo quan điểm của tôi, vấn đề công nghệ đã được giải quyết xong xuôi. Khâu chậm trễ nằm ở việc xin sự đồng ý từ các chủ sở hữu quyền, và đây là điều khó có thể đẩy nhanh được".

Ông cho biết, trở ngại này tương tự như giai đoạn ngành công nghiệp âm nhạc chuyển dịch từ đĩa CD sang hình thức tải xuống kỹ thuật số. Khi đó, các quyền lợi vốn gắn liền với bản ghi vật lý cần phải được đàm phán lại với các tác giả. Việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đòi hỏi một cơ chế tương tự, chẳng hạn như cơ chế yêu cầu sự đồng ý trước (opt-in) hoặc một khuôn khổ cấp phép toàn diện.

Được thành lập vào năm 2020 bởi các nhà nghiên cứu từ Korea Advanced Institute of Science và Technology's Graduate School of Culture Technology (KAIST), Neutune phát triển công nghệ ghi nhận nguồn gốc (attribution technology) cho AI. Công nghệ này giúp xác định các tác phẩm gốc đứng sau âm nhạc do AI tạo ra, đồng thời đo lường mức độ đóng góp của từng tác phẩm đó. Các sản phẩm của công ty bao gồm Music DNA - dịch vụ quét các bản nhạc mới để tìm kiếm chất liệu lấy từ những tác phẩm đã tồn tại - và MixAudio, một nền tảng phối lại nhạc (remix) bằng AI với tính năng ghi nhận nguồn gốc được tích hợp sẵn.

Các "khối" thay vì các bản nhạc hoàn chỉnh

Phương pháp của Neutune dựa trên việc chia nhỏ âm nhạc thành những đơn vị mà họ gọi là các "khối" (blocks). Một bài hát được tách ra theo từng nhạc cụ (như bass, trống) và theo từng phân đoạn (như đoạn mở đầu, đoạn lời), tạo thành một mạng lưới các đơn vị nhỏ có thể tách rời và kết hợp lại với nhau. Cách này tương tự như cách nhạc nền trong trò chơi điện tử được lắp ghép linh hoạt ngay trong quá trình vận hành.

Lee Jong-pil, Giám đốc điều hành của Neutune giải thích: "Nó giống như trò chơi Lego vậy. Nếu bạn chế tạo một chiếc điện thoại thành một khối liền khối, thì nó mãi mãi chỉ là chiếc điện thoại đó thôi. Nhưng với bộ lắp ráp Lego, bạn có thể tạo ra một chiếc điện thoại hoặc bất cứ thứ gì khác hoàn toàn".

Theo Lee, mức độ chi tiết này rất quan trọng đối với việc thanh toán bản quyền, bởi người dùng hiện nay không còn chỉ đơn thuần "nhấn một nút" để có một bài hát dài ba phút. Thay vào đó, họ tạo ra một bản nhạc, rồi tách nhỏ và chỉnh sửa từng thành phần riêng biệt.

"Nếu tất cả những gì chúng ta có thể nói về một bài hát mới tạo ra chỉ là 'nó được tạo nên từ các bài hát A, B và C', thì việc thanh toán bản quyền chính xác là điều không thể thực hiện được" - ông Lee nhận định.

Ông lưu ý thêm rằng, các thỏa thuận cấp phép giữa các hãng thu âm và các công ty AI hiện nay chủ yếu chỉ tập trung vào việc liệu một bài hát có được sử dụng để huấn luyện mô hình AI hay để tạo ra bản phối lại (remix) hay không. Việc kiểm tra xem một bản nhạc hoàn chỉnh có sao chép các tác phẩm đã tồn tại hay không đòi hỏi một hệ thống giám sát chuyên biệt, có khả năng đối chiếu sản phẩm mới với một cơ sở dữ liệu âm nhạc khổng lồ - tương tự như cách ứng dụng Shazam nhận diện các bài hát. Đây chính là thị trường mà Music DNA hướng tới.

Công nghệ này hiện vẫn còn những hạn chế. Theo Lee, bản quyền đối với chính tác phẩm âm nhạc thì tương đối dễ theo dõi, nhưng các quyền gắn liền với cá nhân, chẳng hạn như giọng hát hay hình ảnh của ca sĩ, lại khó bảo vệ và định lượng hơn. Ông dự đoán vấn đề này sẽ được giải quyết vào khoảng năm tới.

AI hợp pháp và AI bất hợp pháp

Một trở ngại là các nhà soạn nhạc vẫn còn e ngại khi thừa nhận mình sử dụng AI. Lee giải thích rằng nguyên nhân không nằm ở bản thân công nghệ AI, mà ở các nền tảng như Suno - vốn đang bị các hãng thu âm kiện vì vấn đề dữ liệu dùng để huấn luyện mô hình.

"Nếu các nền tảng này là những dịch vụ "sạch", đã giải quyết ổn thỏa các vấn đề bản quyền, thì chẳng có gì phải che giấu cả" - ông nói, ví von tình trạng này giống như việc sử dụng một bản phần mềm Microsoft Word lậu - điều mà chẳng ai muốn tự hào thừa nhận.

Cũng vì lý do đó, ông coi việc yêu cầu các nhà soạn nhạc phải khai báo về việc sử dụng AI chỉ là một giải pháp tạm thời.

Ở nhiều nước trên thế giới hiện nay, các tiêu chuẩn đang được xây dựng để phần mềm âm nhạc có thể tự động ghi lại quá trình tạo ra một tác phẩm - điều vốn đã trở nên phổ biến đối với hình ảnh. Lee Jong-pil, Giám đốc điều hành của Neutune, cho biết, một khi áp dụng vào lĩnh vực âm thanh, thông tin này sẽ được tích hợp trực tiếp vào tệp tin.

Lee tin rằng Hàn Quốc đang có lợi thế lớn trong lĩnh vực âm nhạc AI, bởi người tiêu dùng Hàn Quốc thuộc nhóm tiên tiến nhất thế giới về văn hóa người hâm mộ (fandom) cũng như khả năng tiếp nhận công nghệ AI. Lee nhận thấy tư duy dựa trên các "khối" (block-based logic) cũng chính là yếu tố định hình giai đoạn phát triển tiếp theo của K-pop.

Ngành công nghiệp này từng phát triển bằng cách xây dựng mọi nội dung xoay quanh các nghệ sĩ - một phương pháp mà theo ông, không thể mở rộng quy mô mãi được. Theo quan điểm của ông Lee Jong-pil, bước tiến tiếp theo sẽ là một "thị trường phối lại" (remix market), nơi người hâm mộ có thể sử dụng các tác phẩm của nghệ sĩ thông qua một nền tảng chung, với cơ chế chia sẻ doanh thu hoặc trả phí.

Mặc dù nhiều người trong ngành vẫn còn thận trọng với AI, Lee Jong-pil cho biết một số nhân vật nổi bật nhất của K-pop đã bắt đầu dành sự quan tâm đặc biệt đến công nghệ này. Ông nói: "Dù là đối với ngành công nghiệp K-pop hay đối với chúng tôi, tôi đều mong muốn những gì chúng tôi đang theo đuổi sẽ phát triển mạnh mẽ ngay tại đây trước tiên. Tôi chỉ đơn giản là muốn đóng góp vào sự thành công của K-pop".