Luật bản quyền chật vật theo nhạc AI tại Hàn Quốc

Ngành âm nhạc nước này vẫn chưa có cách xác định rõ phần sáng tạo của con người trong những bài hát có sử dụng AI.

Giọng hát AI vào bảng xếp hạng

Ca khúc The Adult I Dreamed Of của Meomuru đã vươn lên vị trí thứ ba trên bảng xếp hạng Top 100 của Melon. Bài hát ra mắt vào tháng 6 và gần đây được chú ý khi xuất hiện trong nhiều video ngắn trên mạng xã hội Hàn Quốc. Tuy nhiên, giọng hát trong bản thu không đến từ một ca sĩ thật. Theo phần giới thiệu album, Meomuru sử dụng chương trình Suno để tạo giọng hát, đồng thời tự viết lời và đảm nhiệm toàn bộ quá trình sản xuất. Trên kênh YouTube, Meomuru cho biết AI là một công cụ giúp mình biến ý tưởng thành sản phẩm âm nhạc. Người sáng tạo này tin rằng dù công cụ thay đổi, những câu chuyện được kể qua âm nhạc vẫn giữ nguyên giá trị.

Bài hát nhận được nhiều ý kiến trái chiều. Một số người nghe chấp nhận việc sử dụng AI vì cho rằng con người vẫn giữ vai trò sáng tạo và định hướng sản phẩm. Những người khác lại cảm thấy không thoải mái với âm nhạc do AI tạo ra. Một bộ phận khán giả đề nghị người làm nhạc ghi rõ việc sử dụng AI để người nghe biết giọng hát và âm nhạc được tạo ra như thế nào.

Meomuru không phải trường hợp duy nhất xuất hiện trên bảng xếp hạng với một ca khúc có sự tham gia của AI. Bài hát Forest of the Heart của Joseon Hiphop cũng đứng thứ 89 trong Top 100 của Melon. Ở sản phẩm này, con người lên ý tưởng và viết lời, còn AI tạo phần nhạc và giọng hát. Sự xuất hiện của các ca khúc trên đặt ra câu hỏi cho ngành âm nhạc: Khi con người và AI cùng tham gia làm một bài hát, phần nào của tác phẩm sẽ được bảo hộ bản quyền?

Bản quyền vướng ở đâu?

Theo luật bản quyền hiện hành của Hàn Quốc, tác phẩm do con người sáng tạo được bảo hộ, còn sản phẩm hoàn toàn do AI tạo ra thì không. Việc áp dụng quy định trở nên phức tạp khi một bài hát có cả phần do con người sáng tác và phần do AI thực hiện.

Hiệp hội Bản quyền Âm nhạc Hàn Quốc từng tìm cách giải quyết vấn đề bằng bộ tiêu chí được công bố vào tháng 8. Bộ tiêu chí cho phép đăng ký tác phẩm có sử dụng AI nếu con người giữ "vai trò chủ đạo và quan trọng" trong quá trình sáng tạo. Người đăng ký phải khai báo công cụ AI đã dùng, mức độ sử dụng và phần việc mình thực hiện.

Tuy nhiên, hiệp hội đã rút lại bộ tiêu chí chỉ sau 22 ngày. Những ý kiến phản đối cho rằng vấn đề chưa đạt được sự đồng thuận trong xã hội. Ngành âm nhạc cũng chưa có phương pháp khách quan để xác định bao nhiêu phần của một bài hát do con người sáng tác, bao nhiêu phần do AI tạo ra.

Một quan chức trong ngành giải thích rằng việc phân chia có thể khá rõ ở những bài hát do con người viết lời, còn AI soạn nhạc hoặc tạo giọng hát. Nhưng nhiều sản phẩm được thực hiện qua quy trình phức tạp hơn. Người làm nhạc có thể liên tục đưa yêu cầu cho AI, chọn kết quả rồi chỉnh sửa qua nhiều bước.

Trong những trường hợp ấy, việc đánh giá đóng góp của con người phụ thuộc phần lớn vào thông tin do người sáng tạo cung cấp. Cơ quan tiếp nhận đăng ký khó xác minh họ đã trực tiếp sáng tác những gì và AI đã thực hiện đến đâu. Khó khăn vì thế không chỉ nằm ở việc yêu cầu người làm nhạc công khai sử dụng AI. Ngành âm nhạc còn cần cách kiểm chứng thông tin và đánh giá vai trò sáng tạo thực tế của người đăng ký.

Một quan chức khác nhận định rằng AI sẽ ngày càng được sử dụng rộng rãi trong sản xuất âm nhạc. Do đó, ngành cần những tiêu chí chi tiết hơn để xác định mức độ sử dụng AI và mức độ kiểm soát của người sáng tạo đối với sản phẩm. Đây là cơ sở để xem xét phần đóng góp nào đủ điều kiện được bảo hộ bản quyền.

Bên cạnh đó, quyền lợi của những nghệ sĩ có tác phẩm có thể đã được dùng để huấn luyện AI cũng cần được xem xét. Khi các hệ thống này tạo ra âm nhạc mới, câu hỏi về cách bảo vệ người sáng tạo có tác phẩm được dùng làm dữ liệu huấn luyện vẫn chưa được giải quyết.

Thành công của The Adult I Dreamed Of cho thấy âm nhạc AI đã có chỗ đứng trong thị hiếu của một bộ phận khán giả Hàn Quốc. Tuy nhiên, các quy định về bản quyền vẫn chưa theo kịp. Ngành âm nhạc cần làm rõ vai trò của con người trong từng tác phẩm để có cơ sở bảo hộ, đồng thời giúp người nghe biết sản phẩm mình thưởng thức được tạo ra như thế nào.