Khi hạ tầng số trở thành mục tiêu tấn công trong xung đột

Trung tâm dữ liệu của Yandex tại vùng Vladimir - tập đoàn được ví như "Google của nước Nga" - đã phải ngừng hoạt động hoàn toàn trong ngày 11/10 sau một cuộc tấn công bằng phương tiện bay không người lái. Hệ quả là hàng loạt dịch vụ bị gián đoạn, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt và thu nhập của người dân.

Yandex là một trong những tập đoàn công nghệ lớn nhất của Nga, cung cấp nhiều dịch vụ từ ứng dụng gọi xe, giao đồ ăn đến thanh toán điện tử, điện toán đám mây và phát triển trí tuệ nhân tạo. Tập đoàn này ngày 11/10 thông báo một cuộc tấn công bằng phương tiện không người lái đã làm hư hại hạ tầng của hãng, khiến một trung tâm dữ liệu tại vùng Vladimir, phía Đông thủ đô Moscow, phải ngừng hoạt động hoàn toàn.

Không có thương vong được báo cáo, nhưng tác động đã nhanh chóng lan tới các dịch vụ số, ảnh hưởng tới cuộc sống thường nhật. Tại Moscow, người dùng gặp khó khăn khi gọi xe, giao đồ ăn và thanh toán qua Yandex.

Ông Igor Mann, người dân Moscow, Nga, cho biết: “Tôi thử kết nối lại thông qua VPN nhưng cũng không có tác dụng. Không có gì hoạt động cả”.

Bà Natalia Zhukova, người dân Moscow, Nga, cho biết: “Hôm qua tôi cố đặt taxi qua Yandex nhưng thực sự rất khó khăn. Không hiểu sao ứng dụng không cho tôi nhập địa chỉ một cách chính xác”.

Những gián đoạn này cũng ảnh hưởng tới những người trực tiếp sử dụng các ứng dụng để kiếm sống. Ông Pavel Belyavskiy, tài xế của nền tảng Yandex Taxi, cho biết: “Tôi đã phải chờ rất lâu rồi phải hủy chuyến vì thậm chí không thể liên lạc được với hành khách”.

Hasan, nhân viên giao đồ ăn của ứng dụng Yandex, cho biết: “Yandex không hoạt động, không có đơn giao hàng. Chỉ hôm nay mới vậy, còn trước đó mọi thứ vẫn bình thường”.

Cuộc tấn công nhằm vào Yandex cho thấy trong chiến tranh hiện đại, một cuộc tấn công vào hạ tầng dữ liệu có thể ảnh hưởng tới đời sống cũng như thu nhập của rất nhiều người.

Vụ tấn công hôm 11/10 không phải một sự kiện đơn lẻ. Vụ việc diễn ra trong bối cảnh cả Nga lẫn Ukraine đều mở rộng các đòn đánh vào hạ tầng thông tin, dữ liệu và viễn thông của đối phương - những hệ thống ngày càng gắn chặt với đời sống dân sự.

Phía Nga cho biết, cách đây ít ngày cũng đã diễn ra một cuộc tấn công bằng UAV vào trung tâm dữ liệu của Yandex tại Sasovo, vùng Ryazan, gây hỏa hoạn và buộc trung tâm ngừng hoạt động. Một ngày sau, Yandex xác nhận một số mô-đun hạ tầng tại cơ sở ở vùng Kaluga bị vô hiệu hóa hoàn toàn.

Phía Ukraine cho biết trong tháng 9, các cuộc tấn công của Nga vào hạ tầng dữ liệu và viễn thông tại Ukraine cũng gây gián đoạn dịch vụ đối với khoảng 100.000 hộ gia đình ở Kiev và khu vực lân cận.

Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố các mục tiêu bị tấn công là trung tâm dữ liệu và cơ sở hậu cần phục vụ quân đội Ukraine.

Tại Trung Đông, một mặt trận số tương tự cũng đã bùng phát. Hãng tin Reuters và AP ghi nhận các đòn tập kích bằng phương tiện bay không người lái đã đánh trúng hai trung tâm dữ liệu của tập đoàn công nghệ Amazon (AWS) tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và gây chấn động một cơ sở tại Bahrain. Vụ tấn công đã gây mất điện diện rộng và kích hoạt hệ thống cứu hỏa làm hỏng thiết bị máy chủ, gây gián đoạn chuỗi dịch vụ đám mây.

Khi những đường truyền, máy chủ và trung tâm dữ liệu trở thành mục tiêu, câu hỏi đặt ra không chỉ là ai thắng thế trên chiến trường mà còn là một quốc gia có thể duy trì đời sống số cho người dân đến đâu khi chiến tranh kéo dài. Trong bối cảnh đó, "khả năng chống chịu số" đang trở thành một khái niệm chiến lược.

Ở phía Nga, Yandex cho biết đang kích hoạt các phương án dự phòng sau các vụ tấn công vào trung tâm dữ liệu của tập đoàn. Hãng khuyến nghị khách hàng kích hoạt các phương án phục hồi sau sự cố, trong khi Yandex Cloud vẫn vận hành với chức năng hạn chế trong chế độ khẩn cấp.

Trong khi đó, Ukraine đã chuyển một phần trung tâm dữ liệu và hạ tầng quan trọng xuống hầm ngầm, đồng thời sử dụng các địa điểm dự phòng và nhà cung cấp đám mây ở nhiều nơi. Các cơ chế dự phòng này giúp các dịch vụ số tiếp tục vận hành dù nhiều cơ sở vật chất bị đánh trúng.

Tại Trung Đông, sau các vụ tập kích bằng UAV, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất đã phải điều chỉnh dự án siêu trung tâm dữ liệu AI công suất 5 gigawatt. Thay vì xây dựng một tổ hợp tập trung, nước này chuyển hướng phân tán thành các cụm nhỏ đặt trong lòng núi hoặc dưới lòng đất, tích hợp lá chắn phòng không chuyên biệt.

Bài học từ cuộc xung đột cho thấy dữ liệu, kết nối và dịch vụ đám mây không còn là hạ tầng "vô hình" nằm ngoài xung đột.

Chúng đã trở thành hạ tầng chiến lược, song song với điện lưới, đường sá và nguồn cung năng lượng. Khả năng bảo vệ những hạ tầng này cũng sẽ là một thách thức ngày càng lớn trong các cuộc chiến của tương lai.