Mỹ thúc đẩy thỏa thuận hòa bình và tổ chức bầu cử nhanh chóng tại Ukraine

Trên thực tế, thời hạn đạt được thỏa thuận hòa bình vào tháng 3 năm nay có thể bị trì hoãn do thiếu sự đồng thuận về vấn đề lãnh thổ giữa Nga và Ukraine.

Theo khuôn khổ đang được các nhà đàm phán Mỹ và Ukraine thảo luận, bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng sẽ được đưa ra trưng cầu dân ý của cử tri Ukraine - những người sẽ đồng thời bỏ phiếu trong cuộc bầu cử tại Ukraine.

Nhóm đàm phán của Mỹ đã nêu ý kiến với các đối tác Ukraine trong những cuộc gặp gần đây tại Abu Dhabi (UAE) và Miami (Mỹ). Theo đó, sẽ tốt hơn nếu cuộc bầu cử tại Ukraine diễn ra sớm.

Các nhà đàm phán Mỹ cho biết Tổng thống Donald Trump có thể sẽ tập trung nhiều hơn vào những vấn đề trong nước khi cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 đang đến gần. Vòng đàm phán ba bên Nga - Mỹ - Ukraine thứ hai đã kết thúc hôm 5/2 tại Abu Dhabi với việc thả 314 tù binh chiến tranh và cam kết sớm nối lại các cuộc thảo luận. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết cuộc đàm phán ba bên tiếp theo có khả năng sẽ sớm diễn ra tại Mỹ.

Các quan chức Mỹ và Ukraine đã thảo luận về khả năng tổ chức bầu cử tại Ukraine và trưng cầu dân ý vào tháng 5. Tuy nhiên, một số nguồn tin am hiểu về các cuộc đàm phán mô tả khung thời gian do Mỹ đề xuất là vội vàng và không thực tế. Nguyên nhân là do các cơ quan bầu cử Ukraine dự kiến sẽ mất khoảng 6 tháng để tổ chức một cuộc bầu cử trong điều kiện hiện tại. Việc tổ chức một cuộc bầu cử như vậy sẽ đòi hỏi những thay đổi về luật pháp (việc tổ chức bầu cử bị cấm trong thời kỳ thiết quân luật ở Ukraine), nó cũng sẽ tốn chi phí.

Ukraine muốn có lệnh ngừng bắn trong suốt chiến dịch bỏ phiếu để bảo vệ tính toàn vẹn của cuộc trưng cầu dân ý. Lập trường của Kiev là không thể đạt được thỏa thuận nào cho đến khi Mỹ và các đối tác đảm bảo an ninh cho Ukraine.

Nhà Trắng đã từ chối bình luận về vấn đề này. Văn phòng Tổng thống Ukraine và Đại sứ quán Nga tại Washington không trả lời ngay lập tức các yêu cầu bình luận.

Một quan chức Ukraine cho biết Tổng thống Zelensky sẵn sàng xem xét ý tưởng tổ chức bầu cử trong tương lai gần - yêu cầu đã được Mỹ nhắc đi nhắc lại nhiều lần kể từ khi ông Trump nhậm chức vào tháng 1/ 2025. Ông Zelensky - người có tỷ lệ ủng hộ giảm kể từ khi xung đột Nga - Ukraine bắt đầu nổ ra vào tháng 2/2022 nhưng vẫn ở mức trên 50% - tự tin rằng ông sẽ thắng cử.

Trở ngại lớn nhất đối với một nền hòa bình trong thời gian ngắn ở Ukraine là sự thiếu rõ ràng về số phận của vùng Donbass ở phía Đông Ukraine. Nga yêu cầu kiểm soát toàn bộ vùng Donbass như một phần của bất kỳ thỏa thuận hòa bình tiềm năng nào, ngay cả khi Ukraine vẫn kiểm soát hơn 5.180 km² của vùng lãnh thổ này. 

Ukraine cho rằng yêu cầu này là không thể chấp nhận được, mặc dù các quan chức ở Kiev đã bày tỏ sự sẵn sàng tìm kiếm các giải pháp sáng tạo - chẳng hạn như khu vực phi quân sự hóa hoặc khu vực thương mại tự do. Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia hiện do Nga kiểm soát cũng là một điểm bế tắc.

Ngay cả khi những vấn đề trên được giải quyết, cử tri Ukraine vẫn có thể bác bỏ bất kỳ sự nhượng bộ lãnh thổ nào được đưa ra trưng cầu dân ý.