Tăng cường năng lực của Việt Nam về cảnh báo sớm, giảm thiểu rủi ro thiên tai và đảm bảo môi trường học tập an toàn

Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) và Chính phủ Nhật Bản vừa ký kết thỏa thuận triển khai dự án "Tăng cường năng lực của Việt Nam về cảnh báo sớm, giảm thiểu rủi ro thiên tai và đảm bảo môi trường học tập an toàn". Dự án sẽ được triển khai từ tháng 3/2026 đến tháng 3/2027, với các hoạt động tập trung tại tỉnh Nghệ An, tổng kinh phí là 533.333 USD (tương đương khoảng 13,8 tỉ đồng).

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã liên tiếp chịu tác động của nhiều hình thái thiên tai nghiêm trọng, trong đó có các cơn bão Wipha, Bualoi và Matmo, gây thiệt hại lớn về người, hạ tầng và sinh kế, đồng thời làm gián đoạn hoạt động dạy và học tại nhiều địa phương. Thực tế này cho thấy tầm quan trọng của việc tăng cường năng lực sẵn sàng ứng phó trên nhiều hệ thống, từ cộng đồng, dịch vụ công cho đến trường học.

Tỉnh Nghệ An được lựa chọn là địa bàn triển khai dự án do thường xuyên chịu tác động của thiên tai và có vai trò chiến lược quan trọng. Trên địa bàn tỉnh có Khu Dự trữ sinh quyển Tây Nghệ An được UNESCO công nhận và thành phố Vinh là thành viên Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu của UNESCO. Điều này tạo nền tảng thuận lợi để triển khai các giải pháp tổng hợp, dựa vào cộng đồng, nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai.

Chia sẻ về ý nghĩa của dự án, Ngài Ito Naoki - Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Nhật Bản tại Việt Nam - cho biết: "Những kinh nghiệm thực tế cho thấy tầm quan trọng của việc cải thiện hệ thống cảnh báo sớm, tăng cường quản lý rủi ro thiên tai và bảo đảm an toàn trường học tại tỉnh Nghệ An, nhằm giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ cộng đồng. Thông qua dự án này, chúng tôi mong muốn góp phần giải quyết những thách thức nêu trên bằng cách tăng cường năng lực sẵn sàng chuẩn bị và ứng phó với thiên tai ở cả cấp trung ương và địa phương, đồng thời bảo đảm môi trường học tập an toàn và duy trì hoạt động giáo dục tại các khu vực chịu ảnh hưởng của thiên tai".

Phát biểu tại lễ ký kết, ông Ngô Lê Văn - Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam - nhấn mạnh: "Thích ứng với biến đổi khí hậu là ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phát triển và an ninh của Việt Nam đến năm 2050. Lễ ký kết hôm nay chính là bước chuyển hóa các cam kết chính trị thành hành động cụ thể, mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng, đặc biệt là tại Nghệ An - vùng đất giàu truyền thống văn hóa và kiên cường, nơi vinh dự sở hữu các danh hiệu UNESCO. Việt Nam cam kết sẽ phối hợp chặt chẽ với Nhật Bản, UNESCO và các đối tác để triển khai dự án này một cách hiệu quả nhất, đóng góp vào các mục tiêu chung của SDGs và Khung Sendai".

Theo Trưởng Đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam - ông Jonathan Wallace Baker, ở cấp tỉnh, dự án sẽ hỗ trợ rà soát và cập nhật các kế hoạch quản lý rủi ro thiên tai và ứng phó khẩn cấp; tăng cường công tác lập bản đồ rủi ro; đồng thời nâng cao hệ thống giám sát thời gian thực và cảnh báo sớm đối với lũ lụt và sạt lở đất. Ở cấp xã, dự án sẽ tăng cường năng lực cho chính quyền địa phương và đội ngũ cán bộ kỹ thuật tuyến đầu thông qua các khóa đào tạo chuyên biệt về phòng ngừa thiên tai và lập kế hoạch ứng phó khẩn cấp, tập trung vào các khu vực có nguy cơ cao. Ở cấp cộng đồng và trường học, dự án sẽ thúc đẩy phương pháp tiếp cận có sự tham gia trong việc lập bản đồ rủi ro và xây dựng kế hoạch ứng phó, nâng cao nhận thức về rủi ro, đồng thời hỗ trợ các trường học và cộng đồng xây dựng các kế hoạch chuẩn bị và ứng phó thiết thực, qua đó bảo đảm rằng thông tin cảnh báo sớm có thể được hiểu đúng và có hành động kịp thời trước, trong và sau thiên tai.

"Thông qua các can thiệp này, dự án dự kiến sẽ mang lại lợi ích trực tiếp cho khoảng 15.000 người dân trong cộng đồng, học sinh, giáo viên và cán bộ quản lý trường học, cũng như đội ngũ cán bộ chính quyền địa phương và lực lượng xung kích ứng phó thiên tai tại tỉnh Nghệ An. Dự án hướng tới việc tạo ra những tác động thiết thực ngay tại thực địa, qua đó tăng cường khả năng chống chịu từ cấp tỉnh đến cấp xã, và từ các cơ quan, tổ chức đến cộng đồng. Các kết quả và bài học kinh nghiệm rút ra từ dự án cũng sẽ được chia sẻ với các tỉnh khác và các nhà hoạch định chính sách ở cấp quốc gia" - ông Jonathan Wallace Baker chia sẻ.

Dự án lần này cũng đánh dấu một bước phát triển mới trong quan hệ hợp tác giữa Nhật Bản và Việt Nam. Dự án cũng phù hợp với các ưu tiên quốc gia của Việt Nam về phòng, chống thiên tai và đổi mới giáo dục, đồng thời đóng góp vào việc thực hiện các khuôn khổ quốc tế như Khung Sendai về Giảm nhẹ rủi ro thiên tai và các Mục tiêu phát triển bền vững.