Thảm họa lũ quét tại Nepal: Nỗ lực cứu hộ và hiểm họa băng tan ở Himalaya

Những hình ảnh vệ tinh cho thấy sức tàn phá nghiêm trọng của trận lũ quét tại Nepal. Từ một dòng sông nhỏ uốn quanh thung lũng, sau khi lũ đi qua, lòng sông mở rộng thành dải bùn đất khổng lồ, chôn vùi làng mạc và cơ sở hạ tầng.

Suốt 48 giờ, chị Sneha Sudhir sống tại Mỹ không nhận được cuộc gọi hay tin nhắn nào từ chồng và 9 người bạn của ông. Nhóm 10 người đang trên hành trình trekking tới núi Kailash, Tây Tạng (Trung Quốc), khi thảm họa xảy ra.

“Điều này còn hơn cả căng thẳng, thực sự rất đau đớn. Tôi không biết gia đình mình đang trải qua chuyện gì ở đó. Chúng tôi đã mất liên lạc suốt 48 giờ và tôi chưa nhận được bất cứ thông tin nào từ Nepal”, chị Sneha Sudhir chia sẻ.

Chồng chị, anh Srinivas Sudhir Rangu, có thể nằm trong số hơn 1.000 người mất tích. Hàng trăm người đã thiệt mạng và con số thương vong có thể tiếp tục tăng.

Tại Trishuli, huyện Nuwakot, một trong những khu vực chịu thiệt hại nặng nề, công tác cứu hộ đã buộc phải tạm dừng do mực nước thượng nguồn dâng cao. Giới chức địa phương ưu tiên sơ tán người dân khỏi vùng nguy hiểm khi một hồ nước hình thành do sạt lở bắt đầu tràn, làm gia tăng nguy cơ dòng nước lớn tiếp tục đổ xuống hạ lưu.

Lực lượng tại hiện trường cho biết máy móc đã được đưa đến nơi an toàn và hoạt động cứu hộ chỉ được nối lại khi có tín hiệu cho phép.

“Chúng tôi nghe nói mực nước ở khu vực phía trên đang dâng lên và nước đang tràn xuống đây”, ông Ramesh Adhikari, người dân địa phương, cho biết.

Bên kia biên giới, tại huyện Gyirong thuộc Tây Tạng (Trung Quốc), chính phủ nước này đã điều động hàng trăm binh sĩ, nhân viên cứu hộ cùng trực thăng quân sự hỗ trợ công tác tìm kiếm, cứu nạn.

Bộ Thủy lợi Trung Quốc đang sử dụng công nghệ viễn thám vệ tinh và các công cụ giám sát khác để kiểm tra những con sông gần khu vực sạt lở. Hoạt động này nhằm phát hiện các hồ chắn dòng mới có thể hình thành, có nguy cơ vỡ và gây lũ quét xuống hạ lưu.

Dãy Himalaya là nơi có hàng nghìn sông băng. Khi nhiệt độ tăng, các sông băng thu hẹp nhanh hơn, giải phóng thêm nước và làm thay đổi cấu trúc của băng cũng như những sườn núi xung quanh.

Theo các nhà khoa học, sông băng tại khu vực Hindu Kush Himalaya đang mất băng với tốc độ gần gấp 2 lần so với trước năm 2000. Băng tan nhanh còn làm gia tăng nguy cơ xảy ra lũ do vỡ hồ băng.

“Khi các sông băng thu hẹp, một lượng lớn nước tan chảy được giải phóng. Lượng nước này thường không thể thoát đi mà bị chặn lại bởi đất đá do sông băng trước đó bào mòn và tích tụ. Những hồ nước này có thể rất nguy hiểm, bởi chúng dễ bị vỡ, giải phóng một lượng lớn đất đá, nước và bùn xuống các thung lũng phía dưới”, ông Mathias Vuille thuộc Khoa Khoa học Khí quyển và Môi trường, Đại học Albany, Mỹ, nhận định.

Đối với trận lũ ngày 26/8, các nhà khoa học cho rằng một khối băng đã vỡ ở độ cao khoảng 5.200 m, sau đó lao xuống những sườn núi dốc và cuốn theo lượng lớn đất đá.

“Chúng tôi cho rằng khối băng bị vỡ ở độ cao khoảng 5.200 m so với mực nước biển. Từ đó, dòng vật chất lao xuống với độ chênh cao gần 1.200 m. Trong quá trình này, băng có thể đã tan chảy và cuốn theo lượng lớn trầm tích ở khu vực thấp hơn. Sau đó, dòng vật chất tiếp tục vượt qua độ chênh cao khoảng 3.000 m trước khi đổ xuống các dòng sông”, ông Mohan Bahadur Chand thuộc Khoa Khoa học Môi trường, Đại học Kathmandu, Nepal, cho biết.

Theo ông Chand, tốc độ và sức va chạm rất lớn trong quá trình di chuyển khiến khối băng tan nhanh hơn, đồng thời cuốn theo lượng lớn trầm tích.

Ông Mathias Vuille cho rằng nhiều nghiên cứu khoa học đã chỉ ra biến đổi khí hậu đang khiến các vùng núi dễ xảy ra những hiện tượng như vậy hơn, cả ở hiện tại và trong tương lai. Các khu vực này đang ấm lên nhanh hơn nhiều so với mức trung bình của toàn hành tinh, dẫn đến tình trạng tầng đất đóng băng vĩnh cửu tan nhanh.

Khi những khối băng khổng lồ trên “nóc nhà thế giới” không còn ổn định như trước, các dòng sông băng có thể gây thảm họa tại những thung lũng phía dưới. Vì vậy, việc theo dõi sông băng, các hồ nước hình thành do băng tan và những sườn núi tại Himalaya đang ngày càng trở nên cấp thiết.

Những gì xảy ra ở Himalaya không chỉ là câu chuyện của Nepal hay Trung Quốc. Khi biến đổi khí hậu làm tan chảy các khối băng hàng nghìn năm tuổi, những thảm họa tương tự có thể không còn là sự kiện cá biệt mà trở thành hiện tượng thường niên tại nhiều vùng núi cao, nơi hàng triệu người đang sinh sống và phụ thuộc vào nguồn nước từ băng tan.