Trung Quốc xây dựng thành phố không rác thải

Trung Quốc vừa công bố lộ trình xây dựng các “thành phố không rác thải”. Theo kế hoạch, đến năm 2035, toàn bộ các đô thị trên cả nước sẽ áp dụng mô hình này, nhằm giảm tối đa việc chôn lấp rác, thúc đẩy lối sống xanh và tái chế chất thải.

Theo định nghĩa của Trung Quốc, “thành phố không rác thải” không phải là nơi không phát sinh rác, mà là nơi rác thải được quản lý hiệu quả, trở thành nguồn lực cho tăng trưởng xanh. Việc phân loại rác tại nguồn với các thùng rác chuyên biệt đang ngày càng phổ biến tại nhiều đô thị.

Tại thành phố Hạ Môn, tỉnh Phúc Kiến, mô hình “không rác thải” đã trở thành một phần của đời sống thường nhật. Rác sinh hoạt được phân loại ngay tại nguồn, sau đó thu gom và vận chuyển tới các trung tâm phân loại chuyên sâu. Những loại rác có giá trị thấp tiếp tục được xử lý trên dây chuyền tự động, tách lọc và tái chế thành các sản phẩm mới phục vụ đời sống và sản xuất.

Theo Bộ Sinh thái và Môi trường Trung Quốc, mục tiêu đến năm 2027 là các “thành phố không rác thải” sẽ bao phủ khoảng 60% số đô thị trên cả nước, qua đó cắt giảm rõ rệt lượng chất thải rắn xả ra môi trường. Trong giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030), Trung Quốc dự kiến mở rộng mô hình này lên khoảng 200 đô thị, đồng thời thúc đẩy liên kết vùng.

Tại thành phố Chu Hải, tỉnh Quảng Đông, rác nhà bếp được tái chế thành tài nguyên mới. Sau xử lý sơ bộ, rác hữu cơ được dùng làm thức ăn cho ấu trùng ruồi lính đen. Ấu trùng tiếp tục trở thành nguồn thức ăn giàu đạm cho cá, trong khi nước thải giàu dinh dưỡng được sử dụng để trồng rau ngay phía trên bể nuôi, tạo nên một vòng sản xuất khép kín.

Chính phủ Trung Quốc đã mở rộng các chương trình thí điểm “thành phố không rác thải” từ 11 thành phố và 5 khu vực vào năm 2019, lên 113 thành phố và 8 khu vực trong giai đoạn 2021-2025. Đến nay, hơn 3.000 dự án quản lý chất thải đã được triển khai, với tổng vốn đầu tư khoảng 80 tỷ USD.

Tại Bắc Kinh, tỷ lệ người dân tham gia phân loại rác trong năm 2025 đạt hơn 90%, tỷ lệ rác sinh hoạt được tái chế đạt gần 40%, trong khi gần như toàn bộ rác thải từ các nhà hàng đều được thu gom và xử lý đúng quy định. Việc phân loại rác tại nguồn đang dần trở thành thói quen và một phần của lối sống xanh.

Tính đến nay, Trung Quốc đã xây dựng gần 44.000 “đơn vị không rác thải” tại các cơ quan chính phủ, doanh nghiệp và trường học. Nhiều địa phương triển khai các cách làm sáng tạo như tích điểm đổi quà, lắp đặt trạm rác thông minh có trợ lý ảo, nhằm khuyến khích người dân tham gia phân loại rác.

Trong quá trình nhân rộng mô hình trên toàn quốc, Trung Quốc đối mặt không ít thách thức về hạ tầng và chi phí. Với lượng chất thải rắn hơn 11 tỷ tấn mỗi năm, việc phân loại và tái chế đòi hỏi đầu tư lớn và năng lực xử lý đồng đều giữa các địa phương. Để khắc phục, Trung Quốc đã đẩy mạnh đầu tư tài chính, hạ tầng và công nghệ. Tính đến cuối năm 2025, hơn 3.000 dự án xử lý chất thải rắn đã được triển khai với tổng vốn khoảng 560 tỷ Nhân dân tệ, tương đương 80 tỷ USD.

Công nghệ số cũng được ứng dụng thông qua mạng lưới thông tin quốc gia về quản lý chất thải rắn, hiện giám sát hơn 700.000 doanh nghiệp. Riêng trong năm 2024, hơn 11.000 thiết bị thu gom rác thông minh đã được lắp đặt tại các khu dân cư, giúp người dân thuận tiện hơn trong việc phân loại rác.

Vấn đề rác thải đô thị không chỉ là câu chuyện của riêng một quốc gia. Ước tính, mỗi năm thế giới thải ra hơn 2 tỷ tấn rác đô thị và con số này có thể tăng lên 3,8 tỷ tấn vào năm 2050, với tốc độ tăng gấp đôi tốc độ tăng dân số. Hiện 38% lượng rác thải đô thị chưa được xử lý đúng cách, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng, với chi phí y tế ước tính hơn 100 tỷ USD mỗi năm.

Hiện nay, mô hình “thành phố không rác thải” đang được nhiều quốc gia thúc đẩy. Ban cố vấn về không rác thải của Liên hợp quốc đã lựa chọn 20 thành phố tiêu biểu hướng tới mục tiêu này, trong đó có Hàng Châu của Trung Quốc, San Francisco của Mỹ, Kiel của Đức và Kamikatsu của Nhật Bản. Đây là những đô thị đã xây dựng chiến lược cụ thể và đạt tỷ lệ tái chế trên 70%.