Vì sao Tổng thống Trump muốn kiểm soát Greenland?

Trong những tháng đầu sau khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần tuyên bố muốn giành quyền kiểm soát Greenland và không loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự. Vấn đề này từng lắng xuống, nhưng lại thu hút chú ý sau khi Mỹ tiến hành cuộc tấn công tại Venezuela.

Ngày 4/1, Tổng thống Trump cho rằng Greenland cần thiết cho an ninh quốc gia Mỹ và khẳng định Đan Mạch không đủ khả năng bảo đảm điều này. Đáp lại, Thủ tướng Greenland Jens-Frederik Nielsen cảnh báo Mỹ không nên can thiệp, nhấn mạnh hòn đảo sẵn sàng đối thoại thông qua các kênh phù hợp và tôn trọng luật pháp quốc tế.

Greenland là hòn đảo lớn nhất thế giới, là lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, nằm ở vị trí chiến lược giữa Bắc Đại Tây Dương và Bắc Cực. Khu vực này sở hữu nhiều khoáng sản quan trọng, nhiên liệu hóa thạch và đất hiếm, đồng thời có vai trò ngày càng lớn khi băng tan mở ra các tuyến hàng hải mới. Tuy nhiên, ông Trump cho rằng lợi ích năng lượng không phải động lực chính, mà yếu tố an ninh mới là then chốt.

Vị trí của Greenland giữa châu Âu và Bắc Mỹ khiến nơi đây trở thành mắt xích quan trọng trong hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ. Hòn đảo hiện có căn cứ không quân và trạm radar phục vụ cảnh báo tên lửa và giám sát không gian. Căn cứ Không gian Pituffik được xây dựng theo thỏa thuận quốc phòng năm 1951 giữa Đan Mạch và Mỹ, hỗ trợ các hoạt động phòng thủ của Mỹ và NATO.

Về mặt quân sự, giới phân tích cho rằng Mỹ có khả năng hành động, song về chính trị và pháp lý, hệ quả sẽ rất nghiêm trọng. Greenland không phải thành viên độc lập của NATO nhưng được bảo vệ theo tư cách lãnh thổ của Đan Mạch - quốc gia thành viên liên minh này. Bất kỳ hành động quân sự nào cũng có thể khiến các đồng minh NATO đối đầu lẫn nhau.

Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen nhấn mạnh Mỹ đã có quyền tiếp cận quân sự rộng rãi tại Greenland theo các thỏa thuận hiện hành và khẳng định Washington không có quyền sáp nhập bất kỳ phần lãnh thổ nào của Vương quốc Đan Mạch. Bà cho rằng Greenland và Đan Mạch không gây ra mối đe dọa nào đối với an ninh Mỹ.

Một số học giả nhận định khả năng Mỹ sử dụng biện pháp quân sự là rất thấp. Kịch bản dễ xảy ra hơn là Mỹ gây sức ép để Greenland hoặc Đan Mạch nhượng bộ về quyền tiếp cận tài nguyên. Việc mua lại Greenland thông qua đàm phán cũng được nhắc đến, song điều này đòi hỏi sự đồng thuận của cả người dân Greenland lẫn Đan Mạch, điều hiện chưa có dấu hiệu khả thi.

Các chuyên gia cảnh báo nếu Mỹ dùng vũ lực để chiếm Greenland, quan hệ xuyên Đại Tây Dương sẽ chịu tổn hại nghiêm trọng, làm suy yếu NATO trong bối cảnh xung đột vẫn đang diễn ra tại Ukraine. Ngay cả một thỏa thuận mang tính cưỡng ép cũng có thể làm xói mòn lòng tin giữa các đồng minh.