Vì sao "tín dụng đen" vẫn còn đất sống?

"Tín dụng đen", hay còn gọi là cho vay nặng lãi, đòi nợ theo kiểu xã hội đen. Hình thức cho vay thì vẫn vậy. Vay rất dễ, những trả lại rất khó. Và đòi nợ theo kiểu xã hội đen thì đa dạng về thủ đoạn, hình thức, gây nhiều hệ lụy nặng nề. Vì sao "tín dụng đen" vẫn còn đất sống? Pháp luật đã đủ sức răn đe để đẩy lùi tín dụng đen?

Bộ luật Dân sự quy định về lãi suất vay như sau: "Lãi suất vay do các bên thỏa thuận, không được vượt quá 20% mỗi năm của khoản tiền vay". Như vậy lãi suất cho vay tối đa trung bình một tháng sẽ là 1,666%. Còn ở thời điểm hiện tại, lãi suất trung bình của các ngân hàng thương mại dao động từ 6-8%.

Bộ luật Hình sự quy định về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự như sau: Người nào mà cho vay với lãi suất gấp 5 lần mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật Dân sự, tùy theo mức độ thì sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính và có thể bị phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Năm ngoái, hơn 1.000 vụ cho vay nặng lãi (hay còn gọi là "tín dụng đen") đã bị phát hiện và xử lý. Thế nhưng, tín dụng đen vẫn là nỗi ám ảnh của nhiều người, nhiều gia đình, nhất là ở vùng nông thôn, gặp hoàn cảnh không may phải đi vay.

Giấy vay tiền viết tay không ghi tiền lãi. Vay tiền nhưng ghi là Giấy bán xe. Biên lai chuyển khoản không ghi nội dung, để khi bị bắt đối tượng sẽ nói cho vay bình thường.

Rất dễ thấy là điều kiện cho vay của các đường dây "tín dụng đen" rất đơn giản, không cần thế chấp, thủ tục rất đơn giản. Nhưng người dân cần nhớ khi vay rất dễ nhưng khi trả rất... khó, thậm chí tán gia bại sản.

Một con số lãi khủng khiếp: 1.000%/năm, vượt 50 lần so với mức quy định trong Bộ luật Dân sự. Tức là ví dụ tôi vay 10 triệu, sau 1 năm, lãi gấp 10 lần là 100 triệu, chỉ riêng tiền lãi. Rõ ràng đây là lãi suất cực kỳ phi lý, những người phải đi vay kiểu này hầu như không thể trả cả nợ lẫn lãi, vậy vì sao nhiều người dân, đặc biệt ở vùng nông thôn, vẫn phải vay theo hình thức này?

Theo số liệu của Cục Cảnh sát hình sự, năm ngoái, Cục đã phát hiện gần 1.000 vụ (1.600 đối tượng) liên quan đến "tín dụng đen". Vậy hình thức cho vay như thế nào, các đối tượng cho vay thường là ai và con nợ của họ là nhóm người nào?

Thực tế, hiện tín dụng đen không chỉ "vẫn còn đất sống", mà hình thức cho vay nặng lãi ngày càng đa dạng hơn. Từ những mẩu giấy dán cột điện, thân cây như trước đây, giờ là cả những tờ rơi "hỗ trợ tài chính" được công khai phát ở một số tuyến đường từ thành thị đến nông thôn. Và thậm chí là sử dụng công nghệ thông tin để cho vay nặng lãi. Phổ biến nhất là vay tiền qua app (ứng dụng trên điện thoại).

Vay qua app rất đơn giản. Chỉ vài thao tác trên điện thoại cung cấp thông tin cá nhân, sau khoảng 10p, bên cho vay sẽ tự động chuyển tiền vào tài khoản cá nhân của người vay. Nhanh gọn nên rất nhiều người dân bị dính bẫy. Với đủ chiêu trò mà nhóm cho vay bày ra như: phí dịch vụ, phí phạt nộp chậm. Tiền lãi sẽ lên đến gần 1.000%/năm.

Đến lúc gần trả app này thì app kia gọi điện đến mời và app này sẽ hối thúc app kia trả cho nên cứ thành 1 vòng xoáy vay app này để trả app kia. Đến khi không còn khả năng chi trả thì các app đều gọi điện để đe doạ, gọi tất cả các số trên danh bạ, ghép hình ảnh các trang mạng xã hội gửi cho người thân.

Núp dưới "vỏ bọc" công ty dịch vụ tài chính, cơ sở cầm đồ và bằng phương thức, thủ đoạn phát, dán tờ rơi, lập các Website, các App ứng dụng trên điện thoại, sử dụng mạng xã hội Zalo, Facebook đăng tin quảng cáo cho vay tiền.

Những hình thức biến tướng tín dụng đen đang tràn về nhiều vùng nông thôn, miền núi, đặc biệt là cộng đồng dân tộc thiểu số, nơi mà bà con khó khăn, cần tiền để chi tiêu, hay cần vốn để kinh doanh.

Hoạt động "tín dụng đen" còn là nguy cơ gây bất ổn xã hội. Cho vay nặng lãi thường đi kèm với đòi nợ thuê.

Các đối tượng tạo băng nhóm để đòi nợ, dẫn đến các hành vi vi phạm pháp luật, như cố ý gây thương tích, bắt giữ người trái pháp luật, cưỡng đoạt tài sản... với đủ các hình thức bạo lực từ tinh thần đến thể xác đối với con nợ và cả gia đình con nợ.

Chậm trả tiền lãi vài ngày là người vay tiền qua app sẽ thường xuyên nhận được những lời đe dọa như thế. Sẽ có hàng trăm cuộc gọi mỗi ngày nếu không nghe máy. Tiếp đến là những cách khủng bố tinh thần khác khủng khiếp hơn.

Camera nhà dân ghi lại vào lúc hơn 12h đêm, 1 đối tượng tạt dầu nhớt pha với nhiều loại chất bẩn vào nhà người vay nợ. Vài ngày sau là mắm tôm.

Theo phản ánh người dân, các nhóm đối tượng còn thường xuyên đến nhà đe dọa. Có người vay 75 triệu, chỉ sau 1 thời gian nhóm đối tượng bắt phải kí giấy nợ gần 200 triệu.

Lãi mẹ đẻ lãi con, nhiều người không còn khả năng chi trả, không ít người phải bỏ trốn khỏi làng quê. Nhưng nhóm đối tượng tiếp tục đe dọa chính những người thân trong nhà. Nhiều gia đình phải bán nhà, bán vườn, bán ruộng để có tiền trả nợ cho con.

Ngăn chặn tội phạm liên quan đến tín dụng đen không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chức năng. Mà chính mỗi người dân, nhất là bà con vùng nông thôn, cũng có thể góp phần đẩy lùi tình trạng này.

Cùng trao đổi về vấn đề này với Trung tá Đỗ Minh Phương, Phó trưởng Phòng Trọng án, Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an.