Trong nhiều năm, tấm bằng đại học từng được xem là "tấm vé" gần như bắt buộc để bước tới thành công. Thế nhưng, khi thị trường lao động chuyển mình mạnh mẽ và doanh nghiệp ngày càng ưu tiên năng lực thực tế, tư duy ấy cũng dần thay đổi. Ngày càng nhiều người trẻ lựa chọn một lộ trình khác: học để làm được việc thay vì chỉ học để lấy bằng. Họ rút ngắn khoảng cách giữa giảng đường và doanh nghiệp bằng những dự án thực tế, những lần va chạm với môi trường làm việc ngay từ khi còn là sinh viên. Chính quá trình học đi đôi với hành ấy giúp họ sớm tạo ra giá trị, khẳng định năng lực và nắm bắt những cơ hội nghề nghiệp ngay ở tuổi đôi mươi.

Ở tuổi đôi mươi, có người đã làm chủ khách sạn, có người trở thành host livestream triệu view, có người cùng lúc vận hành nhiều dự án kinh doanh. Điểm chung của họ là lựa chọn một lộ trình học thiên về thực hành, để năng lực được rèn giũa từ sớm thay vì chờ đến ngày tốt nghiệp.

Khi nhiều sinh viên xem dự án tốt nghiệp là dấu chấm hết cho hành trình học tập, Nguyễn Thái Nguyên – cựu sinh viên chuyên ngành Quản trị Nhà hàng - Khách sạn tại Trường Cao đẳng FPT Polytechnic cơ sở TP Hồ Chí Minh - lại coi đó là bản thiết kế đầu tiên cho sự nghiệp.

Đề tài xây dựng mô hình đầu tư và vận hành khách sạn của Nguyên từng giành "Vé vàng" trong kỳ bảo vệ tốt nghiệp nhờ tính ứng dụng cao. Thế nhưng, thay vì mang bản kế hoạch ấy đi gõ cửa doanh nghiệp, chàng trai trẻ quyết định biến nó thành dự án khởi nghiệp của chính mình.

Ngày nay, Hôtel De Décember - khách sạn tiêu chuẩn 3 sao với 45 phòng tại Bảo Lộc (Lâm Đồng) - đã trở thành thành quả của quyết định táo bạo ấy. Từ khâu đầu tư, xây dựng đến vận hành, mọi hoạt động đều do chính Nguyên trực tiếp quản lý.

Không chỉ kinh doanh lưu trú, khách sạn còn phát triển hệ sinh thái dịch vụ gồm hồ bơi, phòng gym và nhiều tiện ích khác. Quan trọng hơn, nơi đây cũng trở thành "phòng học thực tế" khi thường xuyên đón sinh viên FPT Polytechnic đến tham quan, thực tập và trải nghiệm quy trình vận hành doanh nghiệp.

"Thực học không dừng ở lớp học. Điều quý nhất là sinh viên dám biến kiến thức thành doanh nghiệp của chính mình", giảng viên Nguyễn Thị Viên – Bộ môn Du lịch Nhà hàng Khách sạn tại FPT Polytechnic, từng hướng dẫn Nguyên chia sẻ.

Nếu Nguyễn Thái Nguyên chọn khởi nghiệp, thì Lê Thị Huyền lại chọn... quay về giảng đường.

Trước khi trở thành sinh viên chuyên ngành Digital Marketing, Huyền từng có thu nhập 20-25 triệu đồng mỗi tháng trong lĩnh vực salon và spa - mức thu nhập đáng mơ ước với một cô gái mới ngoài 20 tuổi.

Nhưng càng đi làm, Huyền càng nhận ra giới hạn của công việc nếu chỉ dựa vào kinh nghiệm và sức lao động. Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh, cô quyết định từ bỏ công việc ổn định để học lại từ đầu.

Tại FPT Polytechnic, Huyền không chỉ học lý thuyết mà liên tục tham gia các dự án thực tế, từ xây dựng nội dung, livestream bán hàng đến xử lý các tình huống phát sinh ngay trên sóng trực tiếp.

Những trải nghiệm ấy giúp nữ sinh trở thành một trong những gương mặt nổi bật trong "làng livestream", trong đó tiêu biểu là có phiên livestream OCOP cùng với lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh thu hút lượng người xem lớn.

Sau quyết định tưởng như "đi lùi", Huyền hiện có thu nhập ổn định từ hoạt động livestream, đào tạo và hợp tác với nhiều nhãn hàng. Dù chưa ra trường, thu nhập hiện tại của cô nàng duy trì ổn định từ 16 – 20 triệu đồng đến từ các công việc livesteram và đào tạo chuyên môn mà nền tảng kiến thức đến từ giảng đường.

Trong khi đó, Lê Xuân Hưng - cựu sinh viên chuyên ngành Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hoá, Trường Cao đẳng FPT Polytechnic - lại khẳng định giá trị của năng lực thực chiến khi trở thành Leader tại một doanh nghiệp Trung Quốc chỉ hơn một năm sau tốt nghiệp.

Quyết định theo học FPT Polytechnic của Hưng đến khá nhanh. Điều thuyết phục anh không phải là tấm bằng, mà là chương trình đào tạo chú trọng thực hành, giúp sinh viên được tiếp cận dự án và môi trường làm việc ngay từ khi còn trên ghế nhà trường.

Tốt nghiệp năm 2024, Hưng nhanh chóng gia nhập một doanh nghiệp chuyên về thiết bị tự động hóa. Nhờ khả năng thích nghi và tư duy giải quyết vấn đề, anh được giao vị trí Leader, trực tiếp quản lý một khu vực sản xuất của nhà máy, với mức thu nhập chạm ngưỡng 1.000 USD mỗi tháng.

Theo Hưng, trong lĩnh vực tự động hóa, cơ hội không đến từ số năm kinh nghiệm mà đến từ năng lực và tinh thần học hỏi. Nhìn lại hành trình của mình, Hưng cho rằng môi trường đào tạo gắn với doanh nghiệp đã giúp rút ngắn khoảng cách giữa giảng đường và thị trường lao động. "Khi có kỹ năng thực tế, người trẻ hoàn toàn có thể nắm bắt cơ hội và bứt phá rất sớm", Hưng chia sẻ.

Những câu chuyện trên phản ánh sự thay đổi trong cách doanh nghiệp tuyển dụng. Nếu trước đây bằng cấp thường là tiêu chí đầu tiên, thì hiện nay năng lực thực hành, khả năng thích nghi và kinh nghiệm triển khai công việc mới là yếu tố quyết định.

Điều đó cũng đồng nghĩa với việc lợi thế của ứng viên không còn nằm ở tấm bằng, mà ở những gì họ đã làm được trước khi tốt nghiệp: một dự án hoàn chỉnh, một sản phẩm cụ thể hay những trải nghiệm thực tế trong doanh nghiệp.

Sự thay đổi này cũng đặt ra yêu cầu mới đối với các cơ sở đào tạo: thay vì chỉ truyền đạt kiến thức, cần tạo môi trường để sinh viên được trải nghiệm, sai, sửa và trưởng thành ngay trong quá trình học.

Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ, khoảng cách giữa "đi học" và "đi làm" đang ngày càng được rút ngắn. Với nhiều bạn trẻ, tuổi 20 không còn là thời điểm chỉ để tích lũy kiến thức, mà đã trở thành giai đoạn tạo ra giá trị và từng bước khẳng định năng lực.

Những câu chuyện của các bạn sinh viên FPT Polytechnic cho thấy, khi được đặt vào môi trường học gắn với thực tiễn, người trẻ hoàn toàn có thể tạo dựng lợi thế nghề nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Bởi sau cùng, tấm bằng có thể là cánh cửa mở đầu, nhưng chính năng lực thực chiến mới quyết định một người có thể đi được bao xa. Trong thời đại mới, câu hỏi không còn là "bạn học trường nào", mà là "bạn làm được gì" khi bước vào thị trường lao động.