Paul Christiansen tốt nghiệp Cử nhân Nghệ thuật tại Cao đẳng St.Olaf và Thạc sĩ Mỹ thuật tại Đại học quốc tế Florida. Anh đã 2 lần nhận giải thưởng thơ từ Viện hàn lâm các nhà thơ Mỹ.  Những tác phẩm thơ của anh xuất hiện trong nhiều tạp chí văn học và nghệ thuật danh tiếng ở Mỹ. 

(Ảnh: Paul Christiansen Facebook)

Paul là tác giả cuốn "Dưới tán cây chò nâu Sài Gòn" - một tuyển tập bút ký song ngữ Anh - Việt. Anh cũng là biên tập viên và giám tuyển của cuốn "Bên tai tôi, giọng người vẫn chờn vờn" - một tuyển tập song ngữ gồm 3 phần về nghệ thuật và văn học Việt Nam. Anh cũng là đồng biên tập "Một đêm mưa trong thành phố" (Nhà xuất bản Hà Nội). Đây là một tuyển tập truyện ngắn song ngữ.

Thơ của Paul Christiansen đã xuất hiện trên Atlanta Review, Best New Poets, Pleiades, Threepenny Review, Zone Three và những tạp chí khác. Paul hiện làm giám đốc nội dung cho một ấn phẩm trực tuyến có trụ sở tại thành phố Hồ Chí Minh, chuyên cung cấp những câu chuyện văn hóa về thành phố trung tâm phía Nam và Việt Nam - đất nước mà anh coi là quê hương thứ 2 của mình.

Và Paul Christiansen cũng chính là nhân vật cho số phát sóng mới nhất của chương trình Talk Vietnam. Tại chương trình, Paul đã chia sẻ với người dẫn chương trình Lina Phạm về lý do anh quyết định ở lại Việt Nam và lý do đất nước này đã trở thành quê hương thứ 2 của mình như thế nào.

(Ảnh: Paul Christiansen Facebook)

Paul Christiansen đến với Quy Nhơn lần đầu tiên vào năm 2015 với tư cách là một học giả Fulbright. Từ đó, tình yêu dành cho mảnh đất miền Trung khiến anh quyết định chuyển đến sinh sống tại Việt Nam. Cho đến bây giờ, anh vẫn tiếp tục cống hiến tâm sức để mang những tác phẩm văn học Việt Nam giới thiệu với thế giới thông qua những tác phẩm và bản dịch của mình.

Trước câu hỏi lý do đưa anh đến Việt Nam, Paul cho biết: "Tôi đến Việt Nam lần đầu tiên vào năm 2015 với tư cách là một học giả Fulbright. Ban đầu, tôi chỉ định ở lại đây khoảng một năm. Lúc đó, tôi vừa hoàn thành chương trình Thạc sĩ ở Mỹ và chỉ muốn nghỉ ngơi, khám phá và thay đổi môi trường sống một chút. Nhưng những người tôi gặp, lối sống cùng với năng lượng sáng tạo dồi dào tại Việt Nam đã níu chân tôi ở lại và khiến tôi đem lòng yêu đất nước này và lối sống ở đây".

Chia sẻ về địa danh đầu tiên mình đặt chân đến, Quy Nhơn, Paul nói đây là nơi có dấu ấn đặc biệt và anh luôn dành tình cảm cho vùng đất này: "Tôi luôn cố gắng dành thời gian quay lại Quy Nhơn hàng năm để gặp gỡ bạn bè và tận hưởng không khí tại thành phố này".

Điều gì khiến anh yêu Quy Nhơn đến vậy?

- Đó là một nơi rất dễ chịu - về cả con người và nhịp sống. Đó cũng là thành phố nhiều cây xanh và rất hợp để đi bộ. Nó mang lại cho tôi cảm giác thư thái và thoải mái. 

Như anh biết, Quy Nhơn là nơi mang đậm dấu ấn của nhà thơ Hàn Mặc Tử!?

- Di sản của nhà thơ Hàn Mặc Tử thật sự tuyệt vời. Điều đó được thể hiện qua sự kính trọng của người dân khi họ nói về ông và cách họ háo hức chia sẻ về ông. Thật hiếm có, vì tôi chỉ cần vừa nói về sở thích thi ca, về đọc sách hay viết lách và thế là ngay lập tức có người đáp lại rằng: "Ồ, vậy chắc chắn bạn biết đến Hàn Mặc Tử!". 

Việc Hàn Mặc Tử được nhắc đến thường xuyên thực sự là một điều truyền cảm hứng.

Vậy điều gì đã khiến anh quyết định chuyển đến sống ở thành phố Hồ Chí Minh?

- Tôi yêu Quy Nhơn nhưng đó là một nơi không dễ tìm việc với một người trẻ tuổi và ưa sáng tạo. Còn thành phố Hồ Chí Minh lại có vô vàn cơ hội cùng một nguồn năng lượng sáng tạo đáng kinh ngạc. 

Việc có thể chuyển đến thành phố Hồ Chí Minh mà không cần một kế hoạch hay kết nối cụ thể nào và được gặp những người cùng chí hướng đã thu hút tôi đến đây.  Cũng có thể là Hà Nội, nhưng thành phố Hồ Chí Minh gần với Quy Nhơn hơn và tôi cũng cảm thấy quen với lối sống ở thành phố Hồ Chí Minh hơn. Tôi đã dành nhiều thời gian để gặp gỡ mọi người.

Sinh ra và lớn lên tại Mỹ nhưng Paul lại phải lòng cuộc sống ở Việt Nam. Anh hiện sống một cuộc sống bình dị, ở nhà thuê, đi bộ đến chỗ làm. Có lẽ đó cũng là cách để anh quan sát được nhiều câu chuyện về mưu sinh của những người lao động phổ thông trong thành phố để làm chất liệu cho các bài viết của mình.

Paul cũng tìm thấy trong sự tất bật mưu sinh của người lao động là những khoảng không gian và thời gian bình dị. Anh đã ghi chép lại tất cả với sự trìu mến và đồng cảm đáng quý.

Paul Christiansen ghi hình cho chương trình Talk Vietnam. (Ảnh chụp màn hình)

Anh đã từng chia sẻ trong một bào phỏng vấn với báo Thời nay rằng "Văn chương mở đường cho tôi tới Việt Nam"?

- Tôi có một niềm tin mãnh liệt rằng văn chương là cách tốt nhất để nuôi dưỡng sự đồng cảm và nâng cao hiểu biết. Với tôi, không có cách nào sâu sắc hơn là thông qua văn học để có thể thực sự hiểu được quan điểm và suy nghĩ của người khác. 

Khi mới đến Việt Nam tôi thường đọc sách dịch, ví dụ như tiểu thuyết của Hồ Anh Thái hoặc các tập thơ của Nguyễn Quang Thiều. Những tác phẩm đã cho tôi một góc nhìn về con người, văn hóa và lịch sử Việt Nam - điều mà tôi sẽ không có được nếu chỉ thông qua việc trò chuyện với người Việt hay những quan sán ban đầu. Vì vậy, văn chương chính là cầu nối giúp tôi gắn kết và hiểu hơn về văn hóa, con người và lối sống nơi đây.

Bên cạnh đó, văn chương cũng mang lại cho tôi rất nhiều cơ hội để gặp gỡ những con người mới. Và đó cũng chính là lý do vì sao tôi có mặt ở đây và lý do vì sao tôi có rất nhiều người bạn là những nhà văn, độc giả. Đó cũng chính là cách giúp người hướng nội như tôi kết nối với thế giới bên ngoài.

Với tôi, vai trò của văn chương rất quan trọng. Tất cả các loại hình nghệ thuật đều quan trọng. 

Một trang báo về thơ của Paul Christiansen trên báo Văn nghệ phát hành vào năm 2021. (Ảnh: Paul Christiansen Facebook).

Tại sao văn chương lại mở đường cho anh đến Việt Nam? Liệu có phải anh đã đọc văn học Việt Nam trước khi đến đây? 

-  Vâng. Trước khi đến Việt Nam tôi đã đọc nhiều sách dịch và tìm hiểu những tác giả trẻ, những tác giả mới cũng như những tuyển tập thơ đã được biên dịch sang tiếng Anh. Sau đó, tôi cũng tìm đọc thêm những tác phẩm văn học kinh điển như "Số đỏ" của Vũ Trọng Phụng. Tác phẩm này cũng đã được chuyển ngữ. Trước khi đến với Việt Nam, tôi đã đọc những tác phẩm đó và coi đây như một cách để tôi làm quen với Việt Nam và là một phần con đường dẫn tôi đến Việt Nam. 

Xuất phát từ một tâm hồn yêu thiên nhiên, thi ca, những lời trau chuốt được viết bởi một người luôn quan sát và rung động trước những điều nhỏ bé và bình dị vốn làm nên nét đẹp của Việt Nam. Nhưng Paul không chỉ viết về những điều ai cũng dễ dàng nhìn thấy. Anh không ngại ngần khai thác những chủ đề tưởng chừng khô khan, khó nhằn... - thậm chí đối với cả người Việt.

"Dưới tán chò nâu Sài Gòn là cuốn sách này kể về những gì khiến tôi thấy tò mò, hứng thú và trân trọng, trong đó có hàng cây chò nâu. Tôi có một cảm xúc đặc biệt dành cho loại cây này" - Paul Christiansen.

Anh từng nói rằng anh coi những bút ký trong "Dưới tán chò nâu Sài Gòn" như những lá thư tình (gửi Việt Nam) vì anh cảm thấy rất may mắn khi sống ở thành phố Hồ Chí Minh!

- Đúng vậy. Đó là một tình yêu trong sáng. Thế giới này đã có đủ sự căm ghét, phẫn nộ, uất giận và chỉ trích rồi nên tôi không muốn mang lại bất kỳ sự tiêu cực nào nữa. Tôi nghĩ luôn có chỗ cho những điều tích cực miễn là chúng được tạo ra bởi lòng chân thành. Đó cũng chính là những điều tôi muốn đóng góp. Tôi luôn muốn giữ một tâm hồn yêu đời, lạc quan. Vì vậy, tôi chọn viết về những điều khiến tôi cảm thấy hạnh phúc và vui vẻ.

Anh có biết có bao nhiêu người nước ngoài hoặc người nước ngoài sinh sống tại Việt Nam đọc những bút ký của anh? Hay bạn đọc chủ yếu là người Việt?

- Khi những bút ký của tôi được đăng tải lần đầu tiên bằng tiếng Anh, có thể nói độc giả tiếp cận với tôi qua ấn phẩm online nơi tôi làm việc, thì một nửa là người nước ngoài, một nửa còn lại là người Việt Nam. Và tôi phải thú thực rằng, tôi phấn khởi nhất là khi độc giả Việt Nam nói rằng họ đã đọc và cảm thấy kết nối với bài viết của tôi. Hai lời khen hay nhất mà tôi từng được nghe từ họ là "Tôi chư bao giờ biết đến điều đó" hoặc "Tôi chưa bao giờ nghĩ về nó như vậy". Tôi cảm giác mình mang đến một điều mới mẻ cho cuộc trò chuyện hoặc trong tư duy của mỗi người. Đó có thể là điều họ chưa từng để ý hoặc chưa nhận ra nó đáng để suy ngẫm đến nhường nào.

Ở nhiều khía cạnh, những người nước ngoài sẽ dễ dàng bị thu hút hơn bởi những điều mới mẻ. Ví dụ như múa rối nước chẳng hạn. Nhưng để cho những người dân địa phương cảm thấy nhìn nhận và trân trọng những truyền thống thân thuộc với họ theo một cách khác biệt mới là một điều khó. Và khi làm được điều đó tôi cảm thấy như vừa đạt được một thành tựu đáng tự hào.

Trải nghiệm sống ở Việt Nam chắc chắn rất khác so với những nơi khác trên thế giới. Vậy trải nghiệm đó đã truyền cảm hứng cho anh như thế nào? Chẳng hạn như nếu anh không ở Việt Nam mà ở một nơi khác thì sẽ có sự thay đổi ra sao?

-  Mọi người tìm thấy cảm hứng từ những thứ khác nhau. Tôi nghĩ cho dù họ là nhà văn hay nhạc sĩ hay nghệ sĩ từ bất kỳ loại hình nghệ thuật nào mọi người đều tìm được nguồn cảm hứng từ những thứ khác nhau. Như chị biết đấy, sau nhiều thử nghiệm và sai sót trong những năm qua, tôi nhận ra chính nguồn năng lượng và sự náo động là những thứ rất thú vị đối với tôi. Theo tôi, thành phố Hồ Chí Minh là nơi rất thú vị để trải nghiệm điều đó. Nhưng đồng thời, chính sự tò mò là nguồn cảm hứng đối với tôi. Việc không hiểu điều gì đó hay tìm ra điều gì đó khác thường hoặc tìm thấy điều gì đấy mới mẻ là cách tôi được truyền cảm hứng. Chính nó thôi thúc tôi sáng tác. 

Khi là một người ngoài cuộc, một người ngoại quốc, tôi cảm thấy mình đã tìm ra lối tắt tới các nguồn cảm hứng vì mọi thứ đều mới hoặc có một mặt mới mà tôi chưa biết. Cái nét mới đó rất độc lạ mà tôi khó có thể tìm được ở Mỹ. 

Để nghe tiếp cuộc trò chuyện với Paul Christiansen tại Talk Vietnam, bạn có thể xem trong video dưới đây!