Lần đầu tiên tại Việt Nam, thiên nhiên hoang dã không còn chỉ được xem qua những thước phim hậu kỳ kỹ lưỡng, mà sẽ hiện diện trực tiếp, sống động trước mắt khán giả qua chương trình Vietnam Wild Live. Không chỉ là một dự án truyền hình trực tiếp từ Vườn Quốc gia Côn Đảo, chương trình còn là cuộc "phiêu lưu" đầy tâm huyết và đam mê của những người làm truyền hình - nơi họ từ bỏ sự an toàn của kịch bản để đổi lấy những khoảnh khắc nguyên sơ, chân thực đang diễn ra của tự nhiên.

Để làm được điều đó, từ những ấp ủ nhiều năm trước, ê-kíp của Ban Chuyên đề - Khoa giáo, Đài THVN đã dành những ngày tháng miệt mài khảo sát, đánh giá điều kiện tác nghiệp, tín hiệu truyền dẫn… tại VQG Côn Đảo. Việc tác nghiệp trong môi trường tự nhiên đòi hỏi sự kiên nhẫn và tôn trọng tuyệt đối thiên nhiên. Làm thế nào để giữ được âm thanh nguyên bản của gió, của sóng, của mỗi loài động vật mà không làm ảnh hưởng đến chúng? Và làm sao để giữ trọn vẹn hình ảnh trực tiếp trước những diễn biến bất chợt của thời tiết? Cùng trò chuyện với NSND, đạo diễn Nguyễn Hoàng Lâm - Phó Trưởng Ban Chuyên đề Khoa giáo, đại diện ê-kíp sản xuất về hành trình chuẩn bị cho cuộc "săn tìm" những khoảnh khắc đáng chờ đợi ấy, cũng như sự đam mê và cả trăn trở của những người làm nghề với tình yêu dành cho thiên nhiên hoang dã.

Môi trường tự nhiên của Côn Đảo được giữ gìn khá nguyên vẹn, có thể gọi là bán hoang dã. Điều đó cho phép chúng tôi lựa chọn góc tiếp cận phù hợp để ghi nhận các loài động vật cũng như những hoạt động diễn ra trong môi trường tự nhiên một cách chân thật. Một lý do nữa là Côn Đảo có hệ thống camera giám sát rất tốt. Các camera đã được lắp đặt tại những khu vực trọng điểm nhằm phục vụ công tác bảo vệ, bảo tồn và theo dõi sự sinh trưởng của các loài, từ đó có những biện pháp quản lý và can thiệp phù hợp khi cần thiết.

Để chuẩn bị cho chương trình, năm 2025, nhóm sản xuất đã dành hơn 1 tháng vừa sản xuất phim khoa học, vừa phối hợp với các đơn vị trong Đài Truyền hình Việt Nam và VQG Côn Đảo khảo sát địa hình, điều kiện tác nghiệp cũng như hạ tầng kỹ thuật, truyền dẫn để phục vụ phát sóng trực tiếp.

Điều chúng tôi trăn trở nhất là yếu tố thời tiết. Đây là biến số lớn nhất đối với một chương trình phát sóng trực tiếp từ môi trường tự nhiên. Tuy nhiên, chúng tôi cũng nhìn nhận theo một cách khác: dù thời tiết có thay đổi thế nào thì cuộc sống trong tự nhiên vẫn tiếp diễn. Một ngày vẫn trôi qua, một tuần vẫn trôi qua và các loài vẫn sinh sống, vận động theo quy luật của chúng. Vì vậy, ngay cả những diễn biến do thời tiết tạo ra cũng có thể trở thành một phần chất liệu của chương trình.

Một thách thức nữa, Vietnam Wild Live là một chương trình có quy mô lớn về mặt phạm vi tác nghiệp rộng và mỗi ngày sẽ là một chủ đề khác nhau với những điểm ghi hình khác nhau. Khán giả sẽ không chỉ quan sát một khoảnh khắc đơn lẻ, mà theo dõi trọn vẹn một hành trình của các sinh vật: từ những quả trứng đang chờ ngày nở, những thử thách tự nhiên ngay trong những hành vi bình thường nhất.

Bên cạnh đó, thách thức lớn nhất nằm ở khâu kỹ thuật. Hiện nay, chúng tôi đang tập trung xây dựng các phương án dự phòng để đảm bảo chương trình có thể vận hành ổn định. Có hai yếu tố cần được ưu tiên là nguồn điện và đường truyền. Nếu một đường truyền gặp sự cố thì phải có ngay phương án thay thế. Việc bảo đảm chương trình có thể diễn ra liên tục, ổn định trong mọi tình huống vẫn là bài toán mà chúng tôi phải tính toán rất kỹ từ trước.

Tôi nghĩ đó chính là điều chúng tôi kỳ vọng nhất ở chương trình. Vì vậy, một trong những vấn đề mà ê-kíp đang tập trung nhiều nhất, từ kỹ thuật đến tác nghiệp, là làm sao giữ được âm thanh trung thực nhất từ hiện trường. Điều này không hề đơn giản. Khác với nhiều chương trình truyền hình trực tiếp khác, ở đây điều quý giá nhất lại chính là âm thanh của sinh cảnh tự nhiên: tiếng sóng, tiếng gió, tiếng chim hay những âm thanh rất nhỏ của đời sống hoang dã…

Ngay cả việc cung cấp nguồn điện cũng phải được cân nhắc. Nếu sử dụng máy phát điện thông thường, tiếng ồn từ thiết bị sẽ ảnh hưởng rất lớn đến môi trường âm thanh. Vì vậy, chúng tôi ưu tiên sử dụng các trạm sạc và nguồn điện lưu trữ cỡ lớn để giảm thiểu tối đa tác động đến hiện trường. Qua những lần thử nghiệm, giải pháp này cho thấy hiệu quả tốt.

Sự chuẩn bị về công nghệ hay thiết bị đều quan trọng, nhưng cuối cùng yếu tố quyết định vẫn là con người. Chỉ khi chuẩn bị đủ kỹ và tôn trọng môi trường sống của các loài, chúng tôi mới có thể mang đến cho khán giả những hình ảnh chân thực và sống động nhất của thiên nhiên. Nếu mỗi ngày chương trình phát sóng trực tiếp khoảng 2 giờ thì phần lớn thời gian còn lại của ê-kíp sẽ dành cho công tác chuẩn bị. Chúng tôi phải khảo sát trước vị trí đặt máy, lựa chọn góc quay, tính toán điểm đứng và cách tiếp cận sao cho không làm ảnh hưởng hay xáo trộn môi trường sống của các loài.

Với những loài quý hiếm, yêu cầu này còn khắt khe hơn. Chúng thường sinh sống ở những khu vực rất khó tiếp cận và cực kỳ nhạy cảm với sự xuất hiện của con người. Chỉ cần gây động, chim có thể bay đi hoặc thay đổi hành vi. Vì vậy, nhiều khi ê-kíp phải có mặt tại hiện trường từ rất sớm, thậm chí ở đó gần như cả ngày để các loài quen với sự hiện diện của mình.

Chúng tôi đã lựa chọn ra những người phù hợp nhất với yêu cầu của chương trình. Tuy nhiên, có một điều khá bất ngờ là số lượng quay phim tham gia sẽ rất ít. Với môi trường tự nhiên, sự xuất hiện của con người càng nhiều thì càng bất lợi. Vì vậy, ê-kíp ghi hình sẽ được tinh gọn tối đa.

Nhiều thời điểm, tại một điểm ghi hình chỉ có một người phụ trách gần như toàn bộ công việc, từ hình ảnh, âm thanh cho đến phối hợp truyền dẫn tín hiệu. Chúng tôi muốn hạn chế tối đa tác động của con người đến môi trường sống tự nhiên. Nếu xuất hiện quá đông người, rất có thể các loài sẽ thay đổi hành vi hoặc rời khỏi khu vực mà chúng tôi đang theo dõi.

Từ những năm 2000 đến nay, việc tác nghiệp trong môi trường tự nhiên đã dần trở thành một phản xạ nghề nghiệp của anh em trong ê-kíp, từ quay phim, biên tập cho tới đạo diễn. Với những khu vực có giá trị bảo tồn cao như VQG Côn Đảo, việc bảo vệ môi trường luôn được đặt lên hàng đầu. Chúng tôi không được phép tác động đến hiện trường, thậm chí việc bẻ một cành cây cũng không được phép.

Tôi tin rằng với kinh nghiệm nhiều năm làm việc trong lĩnh vực này, đội ngũ của chúng tôi hiểu rất rõ những nguyên tắc đó và có đủ khả năng để thích ứng với mọi điều kiện thực tế mà vẫn đảm bảo không làm ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên.

Hiện tại, có hai người đảm nhận chính phần ghi hình dưới nước là đạo diễn Vũ Hoài Nam và tôi. Vậy nên, chắc chắn chương trình sẽ có những hình ảnh dưới nước bởi đây là một phần rất quan trọng của hệ sinh thái ở VQG Côn Đảo. Tuy nhiên, để thực hiện được những cảnh quay này đòi hỏi nhiều kỹ năng chuyên môn hơn so với quay phim thông thường. Tôi bắt đầu học lặn từ năm 2003 khi thực hiện bộ phim Rùa xanh Côn Đảo và cũng là người đầu tiên của ê-kíp học lặn, lấy chứng chỉ chuyên môn để phục vụ công việc.

Có lẽ bây giờ nói trước điều gì cũng còn khá khó. Tuy nhiên, kỳ vọng của những người làm chương trình cũng như lãnh đạo Đài THVN là mang đến cho khán giả một phương thức tiếp cận thiên nhiên mới. Với hình thức phát sóng trực tiếp, khán giả có thể theo dõi chương trình ở bất cứ đâu - trên xe buýt, trong quán cà phê hay ngay tại nhà - và cùng lúc đó được kết nối với những gì đang diễn ra chân thực ở thiên nhiên. Có thể bạn đang ngồi trước một ly cà phê, nhưng cũng chính vào thời điểm ấy, cách bạn hàng nghìn kilomet, những câu chuyện dưới lòng đại dương đang diễn ra, những chú chim mẹ đang chăm con ra sao, hay những đàn lợn rừng đang xuất hiện trước ống kính như thế nào.

Chúng tôi tin rằng giữa nhịp sống hiện đại hối hả, trải nghiệm này có thể giúp khán giả nhận ra rằng, cùng thời điểm đó vẫn có những điều kỳ diệu, những điều tươi đẹp đang diễn ra trong tự nhiên. Đó là những giá trị rất gần gũi thuộc về thiên nhiên Việt Nam và cũng là những giá trị mà mỗi người Việt đều có quyền tự hào và gìn giữ. Từ đó, chúng tôi mong muốn giúp khán giả trong và ngoài nước hiểu rõ hơn về nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá, tươi đẹp và đa dạng sinh học của Việt Nam, góp phần lan tỏa ý thức bảo tồn và trân trọng môi trường tự nhiên xung quanh chúng ta.

Ngoài đội ngũ từ ekip sản xuất, chúng tôi nhận được sự hỗ trợ từ Ban Quản lý Vườn quốc gia Côn Đảo. Một số cán bộ sẽ tham gia hỗ trợ ghi hình bằng các thiết bị chuyên dụng mà họ đang sử dụng trong công tác bảo tồn và theo dõi động vật. Họ đều là những người không chỉ nghiên cứu về các loài mà còn trực tiếp gắn bó với công tác bảo tồn trong nhiều năm.

Bên cạnh đó, chương trình còn có sự đồng hành của các nhiếp ảnh gia và những người yêu thiên nhiên, trong đó có nhà báo Đỗ Doãn Hoàng cùng cặp đôi nhiếp ảnh gia Võ Rin - Thùy Linh, những gương mặt quen thuộc trong giới nhiếp ảnh chim và động vật hoang dã.

Ngoài các chuyên gia, chúng tôi cũng mong muốn đưa vào chương trình những câu chuyện từ chính người dân địa phương. Đó là những người sống cùng thiên nhiên, tham gia bảo tồn theo cách riêng của mình và là một phần của hệ sinh thái Côn Đảo. Tôi nghĩ những góc nhìn này sẽ giúp khán giả hiểu thiên nhiên không chỉ qua lăng kính khoa học, mà còn qua đời sống thường ngày của những con người gắn bó với vùng đất đó.

Khi phát sóng trên nền tảng số, chúng tôi có nhiều dư địa hơn về thời lượng. Chúng tôi sẽ triển khai một luồng tương tác song song thông qua các trang mạng xã hội của chương trình và của VTV2. Qua đó, khán giả có thể gửi câu hỏi, bình luận hoặc trao đổi trực tiếp trên các nền tảng này. Các chuyên gia tham gia chương trình, thậm chí cả những người làm phim, sẽ cùng tham gia tương tác và giải đáp thông qua các kênh đó. Tôi cho rằng chính môi trường số sẽ giúp việc kết nối giữa chương trình với khán giả trở nên linh hoạt và hiệu quả hơn, đặc biệt với một nội dung có tính khám phá và trải nghiệm như Vietnam Wild Live.