Từ vận động, thuyết phục đến thay đổi tư duy sản xuất của người dân

Sau 10 năm gắn bó với nghề trồng rau màu truyền thống, bà Chu Thị Bình, hội viên Hội nông dân thôn Đoàn Kết, xã Thái Bình, tỉnh Tuyên Quang, đã mạnh dạn chuyển sang sản xuất nông nghiệp công nghệ cao trong nhà màng. Sự thay đổi này bắt đầu từ những chuyến tham quan, học hỏi mô hình sản xuất do chính quyền địa phương và Hội Nông dân xã tổ chức.

Trước đây, mọi công việc từ làm đất, chăm sóc đến thu hoạch đều phụ thuộc vào sức người. Việc sản xuất cũng chịu nhiều tác động của thời tiết, chỉ một trận mưa lớn hoặc đợt nắng nóng kéo dài có thể khiến gia đình mất trắng cả vụ mùa.

Được chính quyền và các đoàn thể vận động, hỗ trợ tiếp cận kỹ thuật, gia đình bà Bình quyết định đầu tư khoảng 340 triệu đồng xây dựng 1.000 m² nhà màng, chuyển sang trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao như dưa lưới, dưa chuột bao tử.

Ban đầu, việc thay đổi phương thức canh tác khiến gia đình không khỏi bỡ ngỡ, nhất là khi phải học cách vận hành máy móc, sử dụng hệ thống tưới tự động. Tuy nhiên, sau thời gian triển khai, mô hình đã cho thấy hiệu quả trong việc tiết kiệm nhân công, chủ động thời vụ và nâng cao chất lượng sản phẩm.

"Trước đây, mỗi sào đất cần khoảng 3 công lao động để chăm sóc, nhưng khi chuyển sang sản xuất nông nghiệp công nghệ cao thì chỉ cần khoảng 1 công. Nếu như trước kia, một mình tôi chỉ có thể chăm sóc một sào đất thì bây giờ có thể chăm sóc được một mẫu", bà Bình chia sẻ.

Không chỉ hỗ trợ về kỹ thuật, chính quyền địa phương còn kết nối gia đình bà với cơ sở kinh doanh để hình thành chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Nhờ có đơn vị bao tiêu, gia đình yên tâm đầu tư sản xuất, giảm bớt nỗi lo về đầu ra.

Sau khoảng 4 tháng chuyển đổi, gia đình bà Bình đã thu hoạch vụ dưa đầu tiên, tiếp tục triển khai vụ dưa thứ hai và mở rộng diện tích nhà màng từ 1.000 m² lên 2.000 m². Từ hiệu quả bước đầu của mô hình, hai hộ dân lân cận cũng tham gia đầu tư sản xuất theo hướng công nghệ cao.

Theo ông Nguyễn Ngọc Toàn, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Thái Bình, ngay sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, địa phương đã xác định thay đổi tư duy sản xuất nông, lâm nghiệp là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, trong đó ưu tiên phát triển nông nghiệp công nghệ cao.

Với phương châm "Nông thôn mới, tư duy mới, cách làm mới", xã tập trung vận động người dân chuyển đổi phương thức canh tác, nâng cao giá trị kinh tế trên cùng một đơn vị diện tích.

Tuy nhiên, việc vận động không hề dễ dàng bởi nhiều hộ dân đã quen với cách sản xuất truyền thống, chưa từng tiếp cận công nghệ mới nên còn tâm lý e ngại, hoài nghi về hiệu quả đầu tư.

Để tạo niềm tin, thay vì chỉ tuyên truyền, chính quyền xã tổ chức cho người dân trực tiếp tham quan những mô hình sản xuất hiệu quả trong và ngoài tỉnh. Đồng thời, huy động các tổ chức đoàn thể, đặc biệt là Hội Nông dân, đồng hành, hỗ trợ người dân từ khâu tiếp cận công nghệ đến tổ chức sản xuất và kết nối tiêu thụ.

"Khi những mô hình đầu tiên triển khai thành công, người dân trực tiếp nhìn thấy hiệu quả kinh tế. Chính những hộ đã chuyển đổi thành công lại trở thành người tuyên truyền, vận động các hộ khác cùng tham gia", ông Toàn cho biết.

Từ mô hình của gia đình bà Bình, địa phương đã thành lập một tổ hợp tác gồm 3 hộ cùng đầu tư phát triển nông nghiệp công nghệ cao.

Không chỉ trong sản xuất nông nghiệp, xã Thái Bình còn triển khai thí điểm 11 ha rừng trồng mật độ cao, đồng thời chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm OCOP, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Doanh nghiệp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào sản xuất

Không chỉ các hộ nông dân, nhiều doanh nghiệp tại tỉnh Tuyên Quang cũng đang chủ động ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị nông sản.

Tại Công ty TNHH MTV Sơn Dương Green Farm, việc ứng dụng công nghệ được triển khai từ khâu canh tác đến quản lý sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Doanh nghiệp sử dụng hệ thống nhà màng, phương pháp thủy canh và canh tác trên giá thể để trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao như dưa lưới, dưa chuột baby, ớt ngọt.

Đặc biệt, đầu năm 2026, doanh nghiệp tiếp tục đầu tư hệ thống tưới và châm phân tự động do một đơn vị trong nước phát triển, với chi phí chỉ bằng khoảng 30-50% so với công nghệ nhập khẩu. Hệ thống cho phép kiểm soát lượng nước, dinh dưỡng đến từng gốc cây, đồng thời theo dõi các thông số và điều khiển quá trình tưới thông qua điện thoại di động.

Anh Nguyễn Việt Lâm, Giám đốc Công ty TNHH MTV Sơn Dương Green Farm, cho biết, việc ứng dụng công nghệ giúp doanh nghiệp giảm nhân công, kiểm soát tốt hơn quá trình sinh trưởng của cây trồng và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Theo anh Lâm, trước đây, doanh thu bình quân của trang trại đạt khoảng 150 triệu đồng/1.000 m²/năm. Sau khi cải tiến hệ thống nhà màng, đầu tư thiết bị tưới tự động và đưa vào các giống cây trồng mới, đến năm 2026, doanh thu tăng lên khoảng 210-250 triệu đồng/1.000 m²/năm.

Cùng với ứng dụng công nghệ trong sản xuất, từ năm 2024, doanh nghiệp đẩy mạnh quảng bá, tiêu thụ nông sản qua các nền tảng TikTok, Facebook và Zalo. Đến nay, các kênh bán hàng trực tuyến chiếm khoảng 30-40% tổng sản lượng nông sản tiêu thụ.

Doanh nghiệp cũng đang áp dụng mã số, mã vạch để truy xuất thông tin vùng trồng, đồng thời hướng tới xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc theo thời gian thực, giúp người tiêu dùng nắm được quy trình sản xuất, chăm sóc và thu hoạch sản phẩm.

Theo anh Lâm, trong quá trình triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, doanh nghiệp đã được Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tuyên Quang tư vấn, hướng dẫn tiếp cận các cơ chế, chính sách hỗ trợ ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Thời gian tới, Sơn Dương Green Farm dự kiến đầu tư hệ thống sơ chế, đóng gói và bảo quản nông sản sau thu hoạch bằng máy móc tự động, kết hợp kho mát, kho lạnh nhằm nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm và giảm các khâu trung gian trong tiêu thụ.

Ông Trần Kim Ngọc, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tuyên Quang cho biết, để hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân tiếp cận, ứng dụng và từng bước làm chủ công nghệ, Sở Khoa học và Công nghệ đã tập trung triển khai nhiều giải pháp.

Trong đó, chú trọng cung cấp thông tin kịp thời, chính xác về các tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ mới phù hợp với nhu cầu và điều kiện sản xuất; kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã với các nhà khoa học, viện nghiên cứu, trường đại học để tiếp cận chuyên gia, giải pháp kỹ thuật và công nghệ tiên tiến.

Đồng thời, Sở hỗ trợ chuyển giao, ứng dụng công nghệ thông qua kết nối với các tổ chức, doanh nghiệp cung cấp công nghệ và các đơn vị có năng lực chuyển giao. Các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được tập trung triển khai nhằm giải quyết những yêu cầu thực tế trong sản xuất, hoàn thiện quy trình, mô hình, giúp doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân từng bước tiếp nhận, làm chủ và phát huy hiệu quả công nghệ.

Theo ông Ngọc, khó khăn lớn nhất hiện nay là làm sao để kết quả nghiên cứu và công nghệ thực sự đi vào sản xuất, được doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân tiếp nhận, sử dụng và duy trì lâu dài.

Thực tế, một số doanh nghiệp, hợp tác xã còn hạn chế về quy mô, nguồn lực và khả năng tiếp cận công nghệ. Sự kết nối giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và người sản xuất chưa thực sự chặt chẽ. Trong lĩnh vực chuyển đổi số, dữ liệu ở một số lĩnh vực còn phân tán, việc kết nối và khai thác chưa đồng bộ.

Để tháo gỡ những khó khăn này, Sở xác định các nhiệm vụ khoa học, công nghệ cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của sản xuất, thay vì chỉ tập trung vào nghiên cứu. Ngay từ khi đề xuất nhiệm vụ phải xác định rõ công nghệ được ứng dụng ở đâu, đơn vị nào tiếp nhận, khả năng duy trì và nhân rộng ra sao.

Bên cạnh đó, hoạt động chuyển giao công nghệ cần gắn với tiêu chuẩn, chất lượng, sở hữu trí tuệ và chuyển đổi số, bảo đảm công nghệ sau khi chuyển giao được ứng dụng hiệu quả, có khả năng duy trì và nhân rộng trong thực tế.

Về định hướng thời gian tới, ông Ngọc cho biết, Sở tiếp tục tham mưu triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số xuất phát từ nhu cầu thực tế, gắn với sản phẩm, doanh nghiệp, hợp tác xã và có địa chỉ ứng dụng cụ thể.

Năm 2026, Sở đã tham mưu ban hành thông báo đặt hàng 31 nhiệm vụ khoa học và công nghệ đợt 1, tập trung vào các lĩnh vực nông, lâm nghiệp, chăn nuôi, chế biến, truy xuất nguồn gốc và ứng dụng công nghệ mới như IoT, AI, dữ liệu số.

Đồng thời, phối hợp với trường Đại học Bách khoa và các doanh nghiệp để triển khai công nghệ chiến lược nhóm 2 khi được Bộ Khoa học và Công nghệ, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Cùng với đó, Sở tiếp tục tham mưu UBND tỉnh triển khai các chính sách hỗ trợ về năng suất, chất lượng; tiêu chuẩn, đo lường; sở hữu trí tuệ; sáng kiến, đổi mới sáng tạo; ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Quan điểm của Sở là ưu tiên những nhiệm vụ có sản phẩm, quy trình hoặc mô hình cụ thể, có đơn vị tiếp nhận và khả năng duy trì, nhân rộng, qua đó góp phần nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của nông sản Tuyên Quang.