Điều gì xảy ra nếu Mỹ rút khỏi Thỏa thuận hạt nhân Iran?

Ban Thời sự-Chủ nhật, ngày 15/10/2017 12:43 GMT+7

VTV.vn - Mỹ có rút khỏi thỏa thuận hạt nhân từng được đánh giá là có ý nghĩa lịch sử? Diễn biến này sẽ gây ra những hệ lụy gì cho khu vực Trung Đông vốn đã có quá nhiều mâu thuẫn?

Những diễn biến bất ổn mới xuất hiện ở khu vực Trung Đông trước sự đối đầu đang ngày càng căng thẳng giữa Mỹ và Iran. Tổng thống Mỹ Donald Trump đang thể hiện rõ ý định tăng cường sức ép lên Iran - đối thủ nặng ký của Washington tại Trung Đông. Và thỏa thuận hạt nhân mà Iran cùng Mỹ và các cường quốc thế giới ký năm 2015 hiện trở thành tâm điểm tranh cãi.

Ngày 15/10, Tổng thống Mỹ sẽ phải báo cáo với Quốc hội đánh giá về việc Iran có tuân thủ thỏa thuận hạt nhân hay không. Việc đánh giá này được tiến hành theo định kỳ 90 ngày. Bản báo cáo này của Nhà Trắng chưa được công bố, nhưng có thể thấy tinh thần của bản báo cáo qua những tuyên bố mà tổng thống Donald Trump đưa ra ngày 12/10 vừa qua.

Như vậy, số phận bản thỏa thuận hạt nhân từng được coi là lịch sử đang như sợi chỉ mành treo trước gió. Quốc hội Mỹ có 60 ngày để quyết định liệu có tái áp đặt các biện pháp trừng phạt cụ thể đối với Tehran hay không. Cách đây 2 năm, khi đặt bút ký vào thỏa thuận này, đại diện của các cường quốc đã từng hi vọng, nó sẽ giúp khép lại một hồ sơ hạt nhân phức tạp bậc nhất trên thế giới, tương tự như hồ sơ hạt nhân Triều Tiên.

Sau 12 năm thương lượng và đàm phán nước rút căng thẳng, thỏa thuận lịch sử về vấn đề hạt nhân Iran đạt được tháng 7/2015. Thỏa thuận được kỳ vọng khép lại hồ sơ quốc tế phức tạp nhất của lịch sử thế giới đương đại.

Thỏa thuận hạt nhân còn được gọi là Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung được ký giữa Iran và nhóm P5+1 gồm Mỹ, Nga, Anh, Pháp, Trung Quốc cùng với Đức. Theo thỏa thuận, Iran cam kết giảm số máy ly tâm cũng như lượng urani làm giàu xuống dưới mức có thể dùng để sản xuất vũ khí nguyên tử. Ngoài ra, Iran sẽ cho phép việc mở rộng thanh sát các cơ sở hạt nhân của nước này, cụ thể là các cơ sở quân sự. Đổi lại, Tehran từng bước được hưởng lợi từ việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế được thông qua từ năm 2006 của Mỹ, Liên minh châu Âu và Liên Hợp Quốc; đồng thời tổ chức lại nền kinh tế nước này. Tuy nhiên, lệnh cấm buôn bán vũ khí vẫn được gia hạn 5 năm, trừ khi được sự cho phép đặc biệt của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Thỏa thuận hạt nhân giữa Iran và nhóm P5+1 đã từng được đanh giá là một thành công mang tính lịch sử

Điều gì xảy ra nếu Mỹ rút khỏi Thỏa thuận hạt nhân Iran? - Ảnh 1.

Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ rút khỏi Thỏa thuận hạt nhân Iran

Như vậy, thỏa thuận cuối cùng đạt được không nhằm phá hủy chương trình hạt nhân của Iran, mà chỉ để kiểm soát chặt chẽ cơ sở hạ tầng hạt nhân của quốc gia này. 109 trang của thỏa thuận hạn chế các tham vọng hạt nhân của Tehran để đổi lấy việc dỡ bỏ dần dần và đảo ngược các biện pháp trừng phạt vốn đang bóp nghẹn nền kinh tế của Iran. Nhờ thành công của thỏa thuận hạt nhân, quan hệ giữa Iran và phương Tây ghi nhận những dấu hiệu tích cực. Tuy nhiên, việc tổng thống Mỹ Donald Trump đòi xem xét lại bản thoả thuận này hoặc thậm chí phá bỏ nó là một diễn biến quan ngại với các bên tham gia, làm nảy sinh những nguy cơ căng thẳng mới ở Trung Đông.

Nếu theo dõi những cuộc tranh cãi ở tầm quốc tế về thỏa thuận hạt nhân Iran, có thể thấy rằng nước Mỹ đang đi ngược chiều các quốc gia khác trong đánh giá về sự tuân thủ của Iran đối với thỏa thuận hạt nhân này. Các nhà lãnh đạo châu Âu không ngừng tuyên bố Iran đang tôn trọng thỏa thuận. Ngay cả cơ quan năng lượng nguyên tử Quốc tế (IAEA), vốn được coi là nhà giám sát việc thực thi của Iran, mới đây cũng ra tuyên bố về việc Tehran đã tuân thủ các điều khoản của thỏa thuận. IAEA hiểu rằng, việc làm suy yếu hay loại bỏ thỏa thuận này sẽ không chỉ đổ thêm dầu vào thùng thuốc súng trong khu vực, mà còn tác động tới một điểm nóng hạt nhân khác cũng đang tăng nhiệt rất nhanh là Triều Tiên.

Liên minh châu Âu đang tận dụng mọi diễn đàn để cứu vãn thoả thuận hạt nhân Iran. Một mặt, châu Âu kêu gọi Mỹ ngừng ý định rút khỏi thoả thuận này, mặt khác cho Mỹ thấy Iran đang làm đúng với cam kết của mình.

Trước sự nghi ngại của chính quyền Tổng thống Donald Trump, các nhà ngoại giao châu Âu đang quay sang vận động các thành viên Quốc Hội Mỹ giữ thoả thuận này.

Ngoài ra, châu Âu cũng lo ngại việc hủy bỏ thoả thuận hạt nhân Iran sẽ khiến hồ sơ hạt nhân Triều Tiên càng khó giải quyết và tác động tiêu cực đến nỗ lực giải trừ vũ khí hạt nhân của trên thế giới.

Như một kịch bản đã được báo trước, chiến lược mới của Tổng thống Trump đã vang vọng tới Iran. Ngay sau những tuyên bố từ Washington, chính phủ Iran đã đưa ra phản ứng chính thức của mình. Nhấn mạnh thỏa thuận hạt nhân giữa Iran và nhóm P5+1 là một hiệp định quốc tế, được Hội đồng bảo an thông qua.

Người Iran sẽ có 60 ngày chờ xem, nghị viện Mỹ liệu có tiến hành bước đi rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân, trước sức ép của Tổng thống Trump. Với người dân Iran, Tổng thống Trump đã chính thức đưa Mỹ vào một kỷ nguyên đối địch mới với Iran. Những gì mà người ta nghe được từ phản ứng của tổng thống Iran Rouhani, là Tehran sẽ nâng cấp, thậm chí tăng cường gấp đôi sức mạnh hệ thống tên lửa của nước này.

Tóm lại, nhiều khả năng thời gian tới, khu vực Trung Đông sẽ chưa phải đối mặt với một Iran ồ ạt phát triển chương trình hạt nhân. Nhưng người ta sẽ chứng kiến những sự đối đầu, răn đe qua lại giữa Mỹ và Iran tại Trung Đông. Viễn cảnh này đáng lo ngại khi tình hình chiến trường tại Iraq, Syria đang đặt lực lượng của Mỹ và Iran vào những vị trí quá gần nhau để một cuộc xung đột có thể xảy ra.

Tại trường quay chương trình Toàn cảnh thế giới ngày 15/10, nhà báo Phạm Phú Phúc - chuyên gia nghiên cứu về tình hình Trung Đông cũng sẽ đưa ra những phân tích, bình luận chi tiết về vấn đề này.

* Mời quý độc giả theo dõi các chương trình đã phát sóng của Đài Truyền hình Việt Nam trên TV Online!

Cùng chuyên mục

TIN MỚI