Ngày 10/9, tại Nhà triển lãm Mỹ thuật Ngô Quyền, Hà Nội, triển lãm "Về sau chẳng biết Vân Mồng làm sao" giới thiệu tới công chúng 141 tác phẩm của danh họa Tô Ngọc Vân. Triển lãm được tổ chức nhân kỷ niệm 120 năm ngày sinh của ông (1906-2026) và 30 năm danh họa được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật (1996-2026).
Toàn cảnh triển lãm.
Điều đặc biệt của triển lãm không chỉ nằm ở con số 141. Đây là lần đầu một bộ sưu tập gồm 92 tranh chân dung, 30 tranh phong cảnh và 19 tranh về bộ đội, nhân dân được quy tụ trong cùng một không gian, giúp người xem có thể lần theo những chuyển biến trong nghệ thuật Tô Ngọc Vân từ trước năm 1945 đến những năm tháng kháng chiến.
Hai tác phẩm lần đầu đến với công chúng
Các tác phẩm của danh họa Tô Ngọc Vân tại triển lãm.
Điểm nhấn đáng chú ý nhất là sự xuất hiện của "Xưởng quân giới" và "Bừa trên đồi" – hai tác phẩm độc lập thuộc danh mục sáng tác được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật cho Tô Ngọc Vân năm 1996. Đây là lần đầu hai tác phẩm được giới thiệu rộng rãi tới công chúng.
Sáng tác năm 1951 bằng sơn dầu, "Xưởng quân giới" ghi lại không khí lao động tại một cơ sở sản xuất quân khí phục vụ kháng chiến. Người lao động trong tranh không còn chỉ là những nhân vật minh họa cho một đề tài, mà trở thành chủ thể của hành động, của kỹ năng và tinh thần cống hiến.
Nhà sưu tầm Vũ Đặng Hải Yến và ông Tira Vanichtheeranont, chủ phòng trưng bày Bababa Gallery ở Bangkok, Thái Lan.
Hai năm sau, với "Bừa trên đồi", Tô Ngọc Vân đưa người xem đến với đời sống lao động của người nông dân miền đồi núi. Những mảng màu cô đọng, bố cục khỏe và hình ảnh con người gắn với đất đai cho thấy một thế giới nghệ thuật đã chuyển mạnh về phía đời sống và hiện thực của đất nước.
Đặt cạnh nhau, hai tác phẩm cho thấy một chuyển biến quan trọng trong sáng tác của Tô Ngọc Vân: từ những hình tượng quen thuộc của hội họa trước năm 1945 đến người công nhân, người nông dân – những con người bình dị đang trực tiếp góp phần làm nên sức mạnh của đất nước trong kháng chiến.
Những nét bút lưu giữ một thời đại
Bên cạnh hai tác phẩm độc lập, triển lãm giới thiệu nhiều ký họa về nông dân, bộ đội, dân công được thực hiện bằng chì, màu nước trên giấy trong điều kiện chiến tranh. Có những trang giấy chỉ ghi lại một gương mặt, một dáng người, một công việc hay một khoảnh khắc thoáng qua. Nhưng chính sự nhanh, trực tiếp và giàu cảm xúc ấy khiến các bản ký họa trở thành những tư liệu đặc biệt về con người và cuộc sống trong một giai đoạn lịch sử.
Ông Tô Ngọc Thạch, con trai út của danh hoạ Tô Ngọc Vân
Từ những người nông dân, cụ già học bình dân học vụ, cô gái xe sợi đến người lính, dân công, những con trâu, con nghé…, thế giới trong ký họa Tô Ngọc Vân không còn là những hình ảnh xa lạ của một cuộc chiến, mà là đời sống cụ thể của con người. Theo thời gian, những nét chì ấy trở thành những "mảnh ký ức" bằng hình ảnh về một thời đại.
Từ vẻ đẹp Hà Nội đến vẻ đẹp của con người Việt Nam
Nếu những tác phẩm trước năm 1945 cho thấy một Tô Ngọc Vân tinh tế trong việc nắm bắt vẻ đẹp của thiếu nữ, thiếu phụ Hà Nội và cảnh sắc đời sống thị thành, thì các sáng tác thời kháng chiến cho thấy một bước chuyển sâu sắc trong cách ông nhìn con người và đất nước. Sự thay đổi ấy không phải là sự đoạn tuyệt với quá khứ. Trái lại, đó là quá trình người nghệ sĩ đưa những kỹ thuật, cảm quan tạo hình được đào luyện trong mỹ thuật phương Tây vào một thế giới mới – nơi vẻ đẹp được tìm thấy trong lao động, trong cuộc sống của nhân dân và trong hành trình của dân tộc.
Bà Tô Thị Toản, con gái của danh hoạ Tô Ngọc Vân tại triển lãm
Chính ở đó, hội họa Tô Ngọc Vân cho thấy một câu chuyện lớn hơn câu chuyện về một danh họa. Đó là câu chuyện về hành trình tìm kiếm tính Việt Nam trong nghệ thuật hiện đại, khi kỹ thuật tạo hình có thể tiếp nhận từ bên ngoài nhưng cảm xúc, con người và chiều sâu của tác phẩm vẫn bắt nguồn từ đời sống và tâm hồn Việt Nam.
141 tác phẩm được giới thiệu lần này vì thế không đơn thuần là một cuộc trưng bày những tác phẩm quý. Đó còn là cơ hội để công chúng nhìn lại một chặng đường sáng tác của Tô Ngọc Vân - một nghệ sĩ đã dùng hội họa để ghi lại con người, đất nước và những chuyển động lớn của thời đại mình.
Triển lãm chỉ diễn ra trong một ngày, nhưng những nét bút của Tô Ngọc Vân vẫn tiếp tục đặt ra một cuộc đối thoại dài hơn với người xem: về cái đẹp, về con người và về cách nghệ thuật có thể lưu giữ ký ức của một dân tộc.
Bình luận (0)