70 năm truyền thống Ngữ văn, đưa tiếng Việt vươn ra thế giới

Chiều 25/10, tại Hà Nội, Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức lễ kỷ niệm 70 năm truyền thống Ngữ văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội (1956-2026), 30 năm thành lập Khoa Ngôn ngữ học, đồng thời đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhì.

Sự kiện là dịp các thế hệ cán bộ, giảng viên, sinh viên nhìn lại chặng đường phát triển, tri ân những đóng góp trong đào tạo, nghiên cứu khoa học, giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài và khẳng định định hướng phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế.

30 năm đào tạo, nghiên cứu ngôn ngữ học

Trình bày diễn văn tại buổi lễ, TS Nguyễn Ngọc Bình - Trưởng Khoa Ngôn ngữ học và Việt Nam học - điểm lại những dấu mốc quan trọng trong quá trình hình thành, phát triển của ngành.

Năm 1996, Khoa Ngôn ngữ học được thành lập trên cơ sở Bộ môn Ngôn ngữ học thuộc Khoa Ngữ văn. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử giáo dục đại học Việt Nam, ngành Ngôn ngữ học được công nhận là ngành đào tạo đại học độc lập.

Trong 30 năm, khoa từng bước hoàn thiện hệ thống đào tạo từ cử nhân đến thạc sĩ, tiến sĩ với 5 chuyên ngành: Lý luận ngôn ngữ, Việt ngữ học, Ngôn ngữ các dân tộc thiểu số ở Việt Nam, Ngôn ngữ học so sánh lịch sử và Ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu.

Đến năm 2025, nhà trường đã đào tạo hơn 3.000 cử nhân, hơn 400 thạc sĩ và hơn 400 tiến sĩ thuộc các lĩnh vực Ngôn ngữ học, Việt ngữ học và ngôn ngữ - văn hóa các dân tộc thiểu số Việt Nam. Khoa hiện là đơn vị duy nhất tại Việt Nam đào tạo ngành Ngôn ngữ học ở cả ba trình độ.

Song song với đào tạo, các thế hệ cán bộ, giảng viên đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, mở rộng nhiều hướng nghiên cứu như ngữ âm, ngữ pháp, từ vựng - ngữ nghĩa, ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu, ngôn ngữ học ứng dụng, ngôn ngữ học lâm sàng và ngôn ngữ học trị liệu. Những lĩnh vực gắn với công nghệ số và trí tuệ nhân tạo cũng đang được quan tâm phát triển.

Một dấu ấn nổi bật là nhiệm vụ giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài, được Nhà nước giao từ năm 1968. Hoạt động này không chỉ giúp người học tiếp cận tiếng Việt mà còn góp phần giới thiệu văn hóa, con người và các giá trị Việt Nam tới bạn bè quốc tế.

Trong những năm sau thời kỳ diệt chủng Pôn Pốt, khoa từng đào tạo tiếng Việt cho cán bộ, sinh viên Lào và cán bộ, sinh viên các trường đại học tại Campuchia trong 10 năm liên tục. Những lớp học trong hoàn cảnh khó khăn góp phần vun đắp tình hữu nghị, tăng cường kết nối giữa Việt Nam với các nước.

Tháng 8/2025, Khoa Ngôn ngữ học hợp nhất với Khoa Việt Nam học và tiếng Việt, hình thành đơn vị mới, hiện mang tên Khoa Ngôn ngữ học và Việt Nam học. Việc hợp nhất mở rộng không gian phát triển liên ngành, kết nối nghiên cứu ngôn ngữ với văn hóa, đào tạo nhân lực và đối ngoại văn hóa.

Đưa tiếng Việt đến gần hơn với bạn bè quốc tế

Theo GS,TS. Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - 70 năm trước, ngành Ngữ văn của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội ra đời trong điều kiện đất nước còn nhiều khó khăn. Các thế hệ giảng viên đã đặt nền móng cho nghiên cứu ngôn ngữ, văn học Việt Nam theo hướng khoa học, đồng thời đào tạo nhiều thế hệ trí thức đóng góp cho xã hội.

Việc hình thành Khoa Ngôn ngữ học và Việt Nam học năm 2025 có ý nghĩa chiến lược, góp phần nâng cao năng lực đào tạo, nghiên cứu và kết nối ngôn ngữ, văn hóa Việt Nam với cộng đồng quốc tế.

Những hoạt động như tổ chức lớp tiếng Việt trực tuyến miễn phí cho kiều bào, xây dựng học liệu và giáo trình song ngữ, bồi dưỡng giáo viên, phát triển công cụ đánh giá năng lực tiếng Việt cho người nước ngoài đã mở rộng cơ hội tiếp cận tiếng Việt ở nhiều quốc gia. Hàng nghìn giáo viên được tập huấn, nhiều trường đại học quốc tế đề nghị hợp tác phát triển chương trình tiếng Việt.

Năm 2024, lĩnh vực Ngôn ngữ học của Đại học Quốc gia Hà Nội được xếp trong nhóm 250-300 thế giới theo bảng xếp hạng QS.

Trước yêu cầu đổi mới giáo dục, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, Khoa Ngôn ngữ học và Việt Nam học xác định tiếp tục giữ vai trò đầu ngành trong đào tạo, nghiên cứu; phát huy vai trò đầu mối quốc gia về giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài và kiều bào; từng bước trở thành trung tâm học thuật có uy tín trong khu vực và trên thế giới.

Khoa cũng định hướng đổi mới nội dung, phương pháp và mô hình đào tạo; phát triển học liệu số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ thực tế ảo và nền tảng học trực tuyến. Cùng với đó là nhiệm vụ bảo vệ tiếng Việt, bảo tồn ngôn ngữ các dân tộc Việt Nam và quảng bá giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Bình nhấn mạnh, trong kỷ nguyên số, tiếng Việt và ngôn ngữ nói chung không hề nhỏ bé mà có thể trở thành nguồn lực, sức mạnh mềm và cầu nối văn hóa, đưa hình ảnh Việt Nam đến gần hơn với thế giới.

Ghi nhận những đóng góp trong đào tạo, nghiên cứu và phát triển ngôn ngữ học, Khoa Ngôn ngữ học và Việt Nam học được trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhì. Dịp này, một cá nhân và hai tập thể của khoa cũng được nhận Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Lễ kỷ niệm còn là dịp các thế hệ cán bộ, giảng viên, sinh viên gặp gỡ, chia sẻ kỷ niệm về những năm tháng học tập, giảng dạy và nghiên cứu. Những giá trị được bồi đắp qua nhiều thế hệ tiếp tục là nền tảng để khoa đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và khẳng định vị thế của ngành Ngôn ngữ học và Việt Nam học.