AI tạo thêm khoảng "thời gian vàng"
Câu chuyện về băng tan không chỉ là câu chuyện của khí hậu, mà còn là lời cảnh báo về những thảm họa đang diễn ra ngày càng dữ dội trên toàn cầu như trận lũ quét bất ngờ xảy ra tại Nepal cũng là do băng tan.
2026 đang trở thành một năm đau thương của thiên tai. Năm vẫn chưa kết thúc, nhưng ước tính đã có hơn 50.000 người thiệt mạng trên toàn cầu, gần gấp đôi con số của cả năm ngoái.
Thiên tai ngày càng cực đoan, trong khi thời gian từ lúc phát hiện dấu hiệu nguy hiểm đến khi thảm họa xảy ra đôi khi chỉ tính bằng phút. Trong cuộc đua giành từng phút để ứng phó đó, AI đang được trao một vai trò ngày càng lớn.
Trên những màn hình của lực lượng cứu hỏa tại California, Mỹ, hàng loạt camera liên tục quan sát các sườn núi, thung lũng và những dải rừng rộng lớn. Công việc của chúng tưởng như đơn giản - tìm một vệt khói bất thường giữa hàng nghìn khung hình. Nhưng chính tín hiệu nhỏ ấy đôi khi là dấu hiệu đầu tiên của một đám cháy.
Thay vì chỉ trông chờ vào cuộc gọi khẩn cấp hay con người ngồi theo dõi màn hình, hệ thống có hỗ trợ trí tuệ nhân tạo có thể tự động phát hiện những hình ảnh đáng chú ý để lực lượng chức năng kiểm tra.
Bà Suzann Leininger - Chuyên viên phân tích thông tin, Lực lượng cứu hỏa California, Mỹ cho hay: "Để tự mình phát hiện khói, tôi sẽ phải ngồi ở đây cả ngày, ngày nào cũng vậy, 24 giờ một ngày. Nhưng nếu việc phát hiện có thể diễn ra tự động, điều đó thực sự hữu ích, bởi về cơ bản hệ thống đang tuần tra liên tục 24/7".
AI đang giúp phát hiện sớm cháy rừng, giông bão.
Nếu với cháy rừng, AI giúp con người phát hiện một dấu hiệu bất thường giữa hàng nghìn hình ảnh, thì với thời tiết cực đoan, bài toán còn khó hơn: phải nhận ra một hiện tượng đang hình thành đủ sớm để cảnh báo vẫn còn giá trị.
Tại Hong Kong (Trung Quốc), khoảng thời gian biết trước một hiện tượng thiên nhiên có thể lên tới một giờ. Các nhà khoa học tại Đại học Khoa học và Công nghệ Hong Kong (Trung Quốc) đang sử dụng mô hình trí tuệ nhân tạo kết hợp với dữ liệu vệ tinh địa tĩnh theo thời gian thực để tìm những dấu hiệu đầu tiên trong bầu khí quyển.
GS. Su Hui - Đại học Khoa học và Công nghệ Hong Kong (Trung Quốc) cho biết: "Chúng tôi xây dựng một mô hình khuếch tán sâu và đưa vào dữ liệu vệ tinh địa tĩnh theo thời gian thực. Nhờ đó, chúng tôi có thể phát hiện quá trình khởi phát đối lưu sớm hơn các phương pháp khác và có thêm khoảng một giờ cảnh báo trước đối với giông bão".
Một giờ không làm cơn giông yếu đi. Nhưng khoảng thời gian ấy có thể tạo thêm cơ hội để cảnh báo người dân, điều chỉnh hoạt động ngoài trời, chuẩn bị giao thông hay triển khai lực lượng tại những khu vực dễ ngập.
AI thay đổi cách ứng phó với thiên tai
Cảnh báo sớm mới chỉ là bước đầu. Khi một trận lũ, cháy rừng hay động đất xảy ra, câu hỏi cấp thiết hơn là ứng phó như thế nào. Những khu vực nào đang bị đe dọa và nguồn lực cứu hộ nên được đưa tới đâu trước.
Với lượng dữ liệu khổng lồ từ vệ tinh, thiết bị bay không người lái, bản đồ địa hình và các hệ thống quan trắc, AI đang mở ra khả năng chuyển những dữ liệu rời rạc thành một bức tranh cụ thể hơn về tác động của thiên tai.
Từ đó, giúp lực lượng cứu hộ biết được rõ ràng chi tiết đến từng ngôi nhà, từng tuyến đường, từng công trình chịu tác động. Qua đó xác định được khi thiên tai xảy ra, nên tiếp cận từ đâu, tuyến đường nào còn sử dụng được và khu vực nào cần nguồn lực trước.
AI đang mở ra khả năng chuyển những dữ liệu rời rạc thành một bức tranh cụ thể hơn về tác động của thiên tai.
Trong những giờ đầu tiên sau một thảm họa, khi thông tin còn thiếu và từng quyết định đều liên quan trực tiếp đến tính mạng con người, lợi thế về tốc độ xử lý dữ liệu càng trở nên rõ rệt.
Tổ chức Bản đồ Mở Nhân đạo có trụ sở tại Mỹ, sử dụng nền tảng FAIR và các mô hình máy học để hỗ trợ trích xuất thông tin từ hình ảnh mở. Trên ứng dụng MapSwipe, tình nguyện viên tiếp tục xác nhận khu vực nào có công trình bị hư hại.
Chỉ trong bốn ngày, hơn 600 người đã tham gia. AI giúp tăng tốc xử lý dữ liệu, còn con người đảm nhiệm bước xác nhận trước khi thông tin được sử dụng cho cứu trợ. Trong hoàn cảnh đó, độ chính xác vẫn quan trọng. Nhưng tốc độ đôi khi còn quan trọng hơn.
Bà Leen D'hondt - Giám đốc Công nghệ và Dữ liệu, Tổ chức Bản đồ Mở Nhân đạo, Mỹ cho biết: "Lập bản đồ thủ công vẫn cho chất lượng tốt nhất. Tuy nhiên, đôi khi điều quan trọng là biết tương đối các tòa nhà nằm ở đâu và có bao nhiêu người sống trong khu vực đó. Đó là lúc các mô hình AI và máy học phát huy vai trò".
AI vì thế có thể rút ngắn đáng kể thời gian xử lý thông tin sau thảm họa. Nhưng tốc độ của máy chỉ thực sự có ý nghĩa khi vẫn có con người kiểm chứng, đánh giá và đưa ra quyết định cuối cùng.
Trong thiên tai, AI không thể thay đổi diễn biến của tự nhiên. Nhưng khả năng nhìn thấy sớm hơn có thể giúp con người có thêm thời gian để hành động. Thêm thời gian tức là thêm hy vọng cứu sống mạng người và giảm thiểu thiệt hại.
Bình luận (0)