Tình cảm dành cho thế hệ trẻ và cơ hội giúp sinh viên trưởng thành qua thử thách là hai lý do khiến bà Tôn Nữ Thị Ninh nhận lời làm cố vấn chuyên môn Sinh viên thế hệ mới năm nay. "Thứ nhất, tôi luôn có sự đồng cảm và tình cảm đặc biệt dành cho thế hệ trẻ", nhà ngoại giao chia sẻ. Bên cạnh đó, quy mô toàn quốc của chương trình mở ra nhiều cơ hội để thanh niên thử sức, thể hiện bản lĩnh và đưa kiến thức vào thực tế.
Bà Tôn Nữ Thị Ninh chia sẻ - Ảnh: NVCC
Điều khiến bà đánh giá cao sân chơi này là mục tiêu vượt ra ngoài một chương trình giải trí thông thường. Sinh viên được tự đặt vấn đề, tìm cách giải quyết và rút ra bài học trong quá trình thực hiện. Đây cũng là môi trường để nhà ngoại giao truyền đạt những hành trang mình coi trọng: phương pháp tư duy, tác phong làm việc chuyên nghiệp và sự tự tin hội nhập trên nền tảng tri thức, bản sắc văn hóa dân tộc.
Để hỗ trợ thanh niên trên hành trình này, theo bà Ninh, người đi trước cần thấu hiểu nhu cầu khẳng định bản thân của họ. Qua tiếp xúc, làm việc và giáo dục nhiều thế hệ, bà nhận thấy giới trẻ ngày nay thể hiện cái tôi rõ nét hơn trước. Mong muốn này không mâu thuẫn với động lực đóng góp cho đất nước, nếu được hiểu và thúc đẩy đúng cách.
Điều cần xem xét là tầm nhìn và động lực phía sau mỗi lựa chọn. Nếu chỉ tập trung chứng tỏ mình, thiếu khả năng nhìn xa hoặc theo đuổi động lực sai lệch, người trẻ sẽ khó đạt được những giá trị tốt đẹp mong muốn. Tuy nhiên, phản ứng ban đầu chưa đủ để đánh giá đầy đủ một con người. "Chúng ta không nên vội vàng chê bai tuổi trẻ chỉ qua những phản ứng ban đầu của họ", bà nói.
Thay vào đó, những người có kinh nghiệm và vốn sống cần chủ động đối thoại, chia sẻ. Sự kết nối giữa các thế hệ giúp thanh niên mở rộng góc nhìn, nhận ra mối liên hệ giữa điều mình theo đuổi với nhu cầu xã hội. "Trong bài toán phát triển chung, người trẻ phải biết kết hợp cái riêng với cái chung, gắn kết bản thân với cộng đồng, dân tộc và quê hương", nhà ngoại giao nhấn mạnh.
Với bà, quê hương được hiểu rộng tới quốc gia, dân tộc. Sự gắn bó ấy có thể thể hiện qua nhiều con đường: có người bắt đầu từ bài toán tại làng xã, người khác tham gia giải quyết vấn đề ở tầm quốc tế hoặc thể chế. Không có một mô hình duy nhất phù hợp với tất cả. Dù lựa chọn con đường nào, hành trang quan trọng vẫn là phương pháp tư duy và khả năng đặt vấn đề. Trong nghiên cứu khoa học cũng như đời sống, trả lời câu hỏi mới là bước đầu. Chủ động phát hiện và đặt câu hỏi trúng bản chất đòi hỏi năng lực cao hơn.
Bà Ninh nhận xét nhiều người trẻ vẫn quen chờ người khác hỏi rồi mới trả lời. Vì vậy, sự chủ động cần được rèn từ việc dám nêu điều mình muốn tìm hiểu, kể cả khi câu hỏi có thể khiến người đối thoại bất ngờ. Nhà ngoại giao nhớ một lần giao lưu tại Học viện Ngoại giao, một sinh viên hỏi: "Trong sự nghiệp ngoại giao của cô, đã bao giờ cô phải nói dối chưa?".
Bà đánh giá đây là câu hỏi hay và táo bạo. Câu trả lời là bà chưa từng nói dối, nhưng không phải lúc nào cũng nói đầy đủ sự thật; cần lựa chọn phần sự thật không gây tổn hại. Kỷ niệm được nhắc lại như một ví dụ về tư duy độc lập và cách đặt vấn đề mà sinh viên cần nuôi dưỡng. Từ câu chuyện này, bà Ninh nhấn mạnh sự khác biệt giữa "biết" và "hiểu biết". Biết là bước đầu cần thiết của quá trình học tập, nhưng đích đến phải là trở thành một con người hiểu biết. Một người có thể tiếp nhận nhiều thông tin, tích lũy nhiều kiến thức nhưng chưa chắc đã hiểu được bản chất vấn đề, biết phân tích và vận dụng phù hợp trong thực tế.
Theo nhà ngoại giao, hiểu biết đòi hỏi người học không chỉ ghi nhớ câu trả lời mà còn biết đặt câu hỏi, suy xét đa chiều, kết nối kiến thức với trải nghiệm và hình thành chính kiến. Vì vậy, hành trình giáo dục không nên dừng ở việc giúp sinh viên biết nhiều hơn, mà cần hướng tới khả năng hiểu sâu, đánh giá đúng và hành động có trách nhiệm. Cùng với tư duy độc lập, người học cần tinh thần cầu thị, biết gác cái tôi để tiếp nhận tri thức và góc nhìn khác. Khi giải quyết một vấn đề cộng đồng, khả năng này giúp họ nhận ra khoảng cách giữa điều mình hình dung với nhu cầu thực tế, từ đó điều chỉnh cách làm. Đây cũng là cơ hội để những điều đã biết được kiểm chứng và chuyển hóa thành hiểu biết sâu sắc hơn.
Những yêu cầu này được thể hiện trong cách tổ chức Sinh viên thế hệ mới. Ra mắt trên VTV3 năm 2023, chương trình truyền hình thực tế đưa sinh viên vào hành trình phát triển dự án cộng đồng, từ nhận diện vấn đề, xây dựng ý tưởng đến triển khai giải pháp.
Qua hành trình này, người tham gia có cơ hội rèn luyện đồng thời ba yếu tố trong bộ giá trị A.S.K: Attitude (Thái độ), Skills (Kỹ năng), Knowledge (Kiến thức). Thái độ giúp sinh viên chủ động bước tới, sẵn sàng lắng nghe và điều chỉnh; kỹ năng giúp họ xử lý, giải quyết vấn đề và biến ý tưởng thành hành động. Kiến thức không chỉ dừng ở những điều đã biết mà cần được chuyển hóa thành hiểu biết, giúp người trẻ nhận diện đúng bản chất vấn đề, thích ứng với thực tế và đưa ra lựa chọn có cơ sở. Đây cũng là cách chương trình cụ thể hóa những hành trang mà nhà ngoại giao mong muốn bồi đắp cho thế hệ trẻ.
Mùa 4 tiếp tục phát triển cách tiếp cận này với thông điệp "Quê mình có việc, Gen Z Việt có cách". "Việc" là những bài toán đang cần lời giải tại địa phương, từ đầu ra cho nông sản, phát triển làng nghề đến gìn giữ văn hóa, bảo vệ môi trường và cải thiện sinh kế. "Cách" là khả năng sinh viên vận dụng kiến thức, công nghệ, tư duy mới và kết nối nguồn lực để đề xuất giải pháp phù hợp.
Điểm nhấn năm nay là hai tập dành riêng cho hành trình thực địa, tăng thời lượng so với mùa trước. Các đội phải gặp người thụ hưởng, khảo sát lại bối cảnh, kiểm chứng giả định ban đầu, điều chỉnh và thử nghiệm một phần dự án. Người dân cùng các bên liên quan trực tiếp phản hồi, giúp sinh viên đánh giá mức độ phù hợp của giải pháp.
Với thiết kế này, thái độ cầu thị được rèn qua việc lắng nghe và chấp nhận sửa ý tưởng; kỹ năng phát triển qua khảo sát, phản biện, làm việc nhóm và tổ chức thực hiện. Kiến thức chuyên môn cũng được kiểm chứng khi áp dụng vào điều kiện cụ thể. Chính những lần nhận ra giả định chưa đúng, tìm hiểu nguyên nhân và thay đổi cách làm giúp sinh viên tiến từ biết đến hiểu, thay vì chỉ tích lũy thêm thông tin.
Cơ hội tham gia được mở rộng qua cuộc thi Online, lần đầu tổ chức song song phiên bản truyền hình. Trên website Sinhvienthehemoi.com, sinh viên trên toàn quốc có thể đề xuất dự án từ những vấn đề mình quan tâm. Với bà Ninh, ý nghĩa của sân chơi cần tiếp tục sau cuộc thi. Trải nghiệm thực tế phải giúp sinh viên và nhà trường rút ra bài học để phát triển những dự án xã hội hiệu quả, đem lại lợi ích lâu dài cho người thụ hưởng. Nhà ngoại giao cũng khuyến khích thanh niên mở rộng lựa chọn nghề nghiệp tới doanh nghiệp xã hội, tổ chức cộng đồng và hoạt động hỗ trợ nhóm yếu thế.
"Thành công của chương trình phải mang tính lâu dài, bền vững và đem lại hạnh phúc thực sự", bà nói.
Bình luận (0)