Bắc Ninh: Biến kinh nghiệm thành hành động phòng, chống thiên tai từ sớm, từ xa

Từ thiệt hại lớn đến yêu cầu chủ động phòng chống thiên tai

Ngày 29/4, UBND tỉnh Bắc Ninh tổ chức hội nghị tổng kết công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026. Ông Lê Xuân Lợi, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Phó trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh chủ trì hội nghị.

Hội nghị được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến đến 100% xã, phường trong toàn tỉnh. Sau một năm thiên tai diễn biến cực đoan, gây thiệt hại nặng về người, tài sản và hạ tầng, việc tổng kết không chỉ để nhìn lại, mà quan trọng hơn là rà soát kỹ năng lực ứng phó trước mùa mưa bão năm 2026.

Năm 2025, Bắc Ninh chịu ảnh hưởng trực tiếp của 4 cơn bão, gồm bão số 3, số 5, số 10 và số 11. Riêng bão số 10 và bão số 11 gây hiện tượng "bão chồng bão, lũ chồng lũ", làm xuất hiện đợt lũ đặc biệt lớn trên sông Cầu, sông Thương, vượt mốc lịch sử.

Toàn tỉnh xảy ra 16 đợt mưa vừa đến mưa to trên diện rộng. Có đợt mưa rất to phá kỷ lục lịch sử từng ghi nhận năm 1971. Thiên tai làm 6 người chết, 10 người bị thương; 113 ngôi nhà đổ sập, hư hỏng; hơn 16.500 nhà bị ngập. Hàng nghìn ha cây trồng bị ảnh hưởng. Nhiều tuyến giao thông, khu dân cư bị chia cắt cục bộ, xuất hiện sạt lở đất. Tổng thiệt hại ước tính hơn 3 nghìn tỷ đồng.

Đằng sau những con số là sức ép rất cụ thể đối với từng địa bàn cơ sở. Khi mưa lớn kéo dài, nước sông lên nhanh, giao thông bị chia cắt, năng lực dự báo, chỉ huy, sơ tán dân và tổ chức cứu hộ trở thành yếu tố quyết định để giảm thiểu thiệt hại.

Sau thiên tai, công tác khắc phục hậu quả được triển khai khẩn trương. Dưới sự chỉ đạo của Trung ương và của tỉnh, lực lượng quân đội, công an, y tế, chính quyền địa phương đã hỗ trợ người dân vệ sinh môi trường, sửa chữa nhà cửa, khôi phục hạ tầng, ổn định đời sống. Công tác cứu trợ, bảo đảm an sinh xã hội được thực hiện, giúp người dân sớm vượt qua giai đoạn khó khăn sau bão lũ.

Bắc Ninh xác định phải nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo từ sớm, từ xa; phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền và trách nhiệm người đứng đầu. Các phương án sơ tán dân khỏi khu vực nguy hiểm, bảo đảm vật tư, phương tiện, lực lượng tại chỗ phải được chuẩn bị trước, sát từng địa bàn.

Tại hội nghị, Thượng tá Trần Hải Ninh, Phó Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh cho rằng, để thực hiện tốt công tác phòng thủ dân sự năm 2026, cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho Nhân dân, cán bộ, chiến sĩ; thực hiện hiệu quả phương châm "4 tại chỗ", coi đây là nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình của Quân đội.

Cùng với tuyên truyền, yêu cầu huấn luyện, diễn tập và hiệp đồng giữa các lực lượng được đặt ra rõ hơn. Thiên tai thường không cho nhiều thời gian chuẩn bị khi tình huống đã xảy ra. Vì vậy, từng phương án, từng đầu mối, từng lực lượng tham gia ứng phó phải được xác định trước.

Không để bị động, bất ngờ trước thiên tai

Theo Đài Khí tượng thủy văn Bắc Ninh, năm 2026 và những năm tiếp theo, thời tiết tiếp tục diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều hiện tượng cực đoan khó lường. Tỉnh cần đề phòng bão mạnh, quỹ đạo di chuyển phức tạp, mưa lớn sau bão hoặc áp thấp nhiệt đới tác động đến các xã, phường. Nguy cơ ngập úng tại các khu dân cư mới có địa hình trũng thấp cũng là vấn đề phải tính đến trong phương án ứng phó.

Kết luận hội nghị, ông Lê Xuân Lợi ghi nhận nỗ lực của các ngành, địa phương, lực lượng chức năng trong phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn, cứu hộ. Đồng thời, ông chỉ rõ một số tồn tại cần khắc phục, trong đó có thiệt hại về người do lỗi chủ quan, bất cẩn; việc triển khai nhiệm vụ ở một số nơi còn lúng túng; dự báo, cảnh báo sớm đối với một số loại hình thiên tai cực đoan còn hạn chế; công tác tiếp nhận, bảo quản, vận chuyển, phân phối hàng cứu trợ có thời điểm chưa phù hợp.

Từ những hạn chế này, yêu cầu của tỉnh là phải chuyển kinh nghiệm thành phương án hành động cụ thể. Các thành viên Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh, sở, ngành, địa phương và lực lượng vũ trang phải giữ tinh thần chủ động, không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống.

Mục tiêu cao nhất là bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhân dân. Người dân là trung tâm trong phòng, chống thiên tai, nhưng cũng là chủ thể tham gia ngay từ cơ sở. Muốn vậy, cảnh báo phải đến được từng khu dân cư; phương án sơ tán phải rõ người, rõ nơi đến, rõ lực lượng hỗ trợ; vật tư, phương tiện phải được bố trí trước tại những khu vực có nguy cơ cao.

Ngay sau hội nghị, các sở, ngành, địa phương được yêu cầu rà soát công tác chuẩn bị năm 2026; xây dựng kịch bản hành động, phương án ứng phó với thiên tai, sự cố bất thường; bố trí nguồn lực sát tình hình thực tế. Tỉnh cũng yêu cầu kiện toàn Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự, lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai cấp cơ sở; xây dựng Kế hoạch Phòng, chống thiên tai giai đoạn 2026-2030 và phương án ứng phó theo cấp độ rủi ro.

Bắc Ninh sẽ rà soát phương án phát triển hệ thống thủy lợi, phòng chống lũ của các tuyến sông có đê, phát triển hệ thống đê điều giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn đến năm 2050 để tích hợp vào Quy hoạch tỉnh khi điều chỉnh. Đây là phần việc lâu dài, bởi phòng, chống thiên tai không thể chỉ dựa vào ứng cứu khi sự cố đã xảy ra, mà phải bắt đầu từ quy hoạch, hạ tầng và năng lực quản trị rủi ro.

Các địa phương phải duy trì trực ban nghiêm túc, sẵn sàng cứu hộ, cứu nạn; đầu tư trang thiết bị hiện đại, nhất là tại khu vực vùng sâu, vùng xa, nơi dễ bị cô lập. Việc hiệp đồng với quân đội, công an về lực lượng, phương tiện tham gia ứng phó phải cụ thể, rõ trách nhiệm, bảo đảm khi có tình huống có thể triển khai ngay.

Cùng với khắc phục các công trình hư hỏng do thiên tai, tỉnh yêu cầu nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo, theo dõi và giám sát thiên tai. Bắc Ninh cũng đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai, đặc biệt là ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dự báo, giám sát và vận hành hồ chứa trên nền tảng số.