Tuổi vị thành niên là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng từ trẻ em sang người trưởng thành, đánh dấu sự phát triển mạnh mẽ cả về thể chất lẫn tâm lý. Tuy nhiên, bên cạnh những thay đổi tích cực, những tổn thương tâm lý dễ bị đẩy lên cao nếu không được lắng nghe và hỗ trợ đúng lúc.
Câu chuyện của một bé gái 14 tuổi, sau khi nhận kết quả thi không như mong đợi đã uống 24 viên thuốc hướng thần, là lời cảnh báo đau lòng về những tín hiệu cầu cứu không thể xem nhẹ.
''Vào lúc giai đoạn mùa thi hoặc là ôn thi nước rút thì lúc đấy là lượng bài vở quá nhiều. Có những ngày em phải đi học thêm đến tận 9h-10h, về nhà còn phải làm bài tập đến thậm chí 2h-3h sáng. Rất là mệt, rất là muốn nghỉ ngơi nhưng mà bố mẹ thì lại không hiểu được sự mệt mỏi của em. Em áp lực đến mức em không muốn đến trường, cảm thấy rất là chán ghét việc học cũng cứ loay hoay tìm việc giải quyết. Thế là cuối cùng là em đã từng tự sát uống thuốc quá liều'', cô bé chia sẻ.
Không ai nghĩ một cô bé mới 14 tuổi lại phải mang trong mình những áp lực nặng nề đến mức tìm cách tự làm hại bản thân. Một hành động bộc phát, nhưng phía sau là những áp lực đã bị dồn nén quá lâu.
Theo một số nghiên cứu tại Việt Nam ghi nhận:
+ Khoảng 20% thanh thiếu niên Việt Nam có nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe tâm thần.
+ Chỉ khoảng 8-10% trẻ có nhu cầu được tiếp cận dịch vụ hỗ trợ chuyên môn.
Trẻ em gái có nguy cơ xuất hiện các triệu chứng lo âu và trầm cảm cao hơn trẻ em trai. Áp lực học tập và kỳ vọng gia đình là các yếu tố được ghi nhận phổ biến nhất.
Cảm thấy cuộc sống vô nghĩa, bản thân vô dụng, tự làm đau mình, thậm chí có ý định kết thúc cuộc sống… Theo các bác sĩ, đây đều là những dấu hiệu cảnh báo sớm về rối loạn sức khỏe tâm thần. Dù có thể gọi tên, nhưng không dễ nhận ra trong đời sống hằng ngày. Và khi những tín hiệu ấy bị bỏ qua, nhiều em chỉ được đưa đến viện khi bệnh đã nặng, khiến quá trình điều trị và phục hồi trở nên khó khăn hơn.
Báo động rối loạn tâm thần ở trẻ vị thành niên
Cáu gắt kéo dài, mệt mỏi, né tránh giao tiếp… đặc biệt trong giai đoạn thi cuối kỳ, những bất thường ở bệnh nhân 15 tuổi ngày càng rõ. Ban đầu, gia đình chỉ nghĩ đó là áp lực học tập hay biến đổi tâm lý tuổi mới lớn. Chỉ khi các hành vi tiêu cực xuất hiện dày hơn, em mới được đưa đi khám và phát hiện bị trầm cảm.
Bệnh nhân cho biết: ''Em đã từng làm tổn thương bản thân nhiều lần rồi và em thường là em sẽ khóc. Xong rồi em vào nhà vệ sinh, rồi em đập đầu vào tường. Như kiểu mình tự trừng phạt bản thân mình ý, để cho em cảm thấy là thoải mái hơn''.
Khi cha mẹ và con cái không tìm được tiếng nói chung, khoảng cách trong gia đình cũng ngày một xa hơn. Một trường hợp bệnh nhân khác, những áp lực không thể sẻ chia dần biến thành tổn thương âm thầm. Em thu mình vào những trò chơi điện tử và cho biết đã hơn 20 lần tự làm đau bản thân như một cách giải tỏa bế tắc.
Không cha mẹ nào nghĩ con mình có thể rơi vào khủng hoảng tâm lý, thậm chí tự làm đau bản thân. Thế nhưng, thực tế nhiều bệnh nhân chỉ được đưa đến viện khi tình trạng đã nặng. Một phần nguyên nhân là do phụ huynh không nhận ra những dấu hiệu bất thường ban đầu. Bởi trầm cảm ở trẻ vị thành niên không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng buồn bã, mà có thể là cáu gắt, dễ nổi nóng, thu mình hoặc những thay đổi rõ rệt trong hành vi.
Theo bác sĩ Lại Thùy Thanh, Trung tâm Y học phát triển và sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Nhi Trung ương, trẻ nhạy cảm hơn, phát triển về tâm sinh lý nó cũng có những đột biến hơn so với các giai đoạn trước. Một số bạn có những cái hành vi nguy cơ là uống thuốc hoặc một số hành vi tự làm đau bản thân để có thể giải thoát.
Tại các cơ sở y tế có chuyên khoa Tâm thần, ngày càng nhiều trẻ vị thành niên được đưa đến thăm khám vì các rối loạn về cảm xúc và hành vi. Phổ biến nhất vẫn là rối loạn trầm cảm. Nếu không được phát hiện và can thiệp sớm, những tổn thương tâm lý có thể ngày càng ăn sâu, khiến việc kéo các em trở lại nhịp sống bình thường càng khó khăn hơn.
Theo các chuyên gia, tuổi vị thành niên là giai đoạn dễ tổn thương nhưng cũng có khả năng thích nghi và phục hồi mạnh mẽ. Tuy nhiên, nếu không được trang bị kỹ năng ứng phó, những áp lực kéo dài có thể dẫn đến rối loạn tâm thần nghiêm trọng…
Việc nhận biết sớm, đồng hành cùng trẻ và xây dựng môi trường sống lành mạnh là chìa khóa bảo vệ sức khỏe tinh thần cho thế hệ tương lai bởi sự phát triển của trẻ không chỉ ở thể chất, mà còn ở tinh thần, sinh lý...
Sự quan tâm của gia đình không chỉ là những lời hỏi han, mà còn là khả năng nhận ra sớm những thay đổi nhỏ nhất trong cảm xúc và hành vi của trẻ. Với những trường hợp đã rơi vào rối loạn tâm lý, hành trình phục hồi không thể chỉ trông chờ vào thuốc mà cần điều trị cả về tâm lý thông qua liệu pháp hội họa, âm nhạc, kích hoạt hành vi… để từng bước giải tỏa cảm xúc.
Sức khỏe tâm thần của trẻ không thể chờ đến khi khủng hoảng mới được quan tâm. Bởi đôi khi, một sự lắng nghe đúng lúc có thể thay đổi cả tương lai của một đứa trẻ.
Bình luận (0)